Publicatie Persberichten recent

Friesch Dagblad 16 augustus 2017 : Vijf jaar na de zware klap in Huizinge

Friesch Dagblad 10 augustus 2017 : Tiltmeters voor monumenten

Friesch Dagblad 9 augustus 2017 : Vermilion wil gas winnen uit velden bij Nieuwehorne

Friesch Dagblad 8 augustus 2017 : Wetterskip vreest verzilting door gaswinning Pieterzijl

Friesch Dagblad 4 augustus 2017 : Tegenstanders berusten in gasplan Oppenhuizen

Friesch Dagblad 28 juli 2017 : Rechter fluit gemeente terug in gaskwestie

Friesch Dagblad 22 juli 2017 : Inventarisatie Groningse bevingsschade begint

Friesch Dagblad 14 juli 2017 : Groningers en NAM lijnrecht tegenover minister Kamp

Friesch Dagblad 6 juli 2017 : Kamer dringt aan op staken delfstofwinning Waddenzee

Friesch Dagblad 4 juli 2017 : Staatstoezicht houdt vast aan dwangsom NAM

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 27 juni 2017 : Gasproefboring Hansa boven Schiermonnikoog

Friesch Dagblad 23 juni 2017 : Bezwaar Akkrum-Nes tegen gasonderzoek afgewezen

Leeuwarder courant 14 juni 2017 : Zorg blijft over bodemdaling

Friesch Dagblad 3 juni 2017 : Oproep : kom in actie tegen gaswinning

Friesch Dagblad 1 juni 2017 : Instemming is het beste bij gasboring

Friesch Dagblad 29 mei 2017 : Vijftien meldingen na aardbeving bij Slochteren

Leeuwarder courant 27 mei 2017 : Derde kans NAM wekt wantrouwen

Leeuwarder courant 19 mei 2017 : Smallingerland zet gasbedrijven buitenspel

Friesch Dagblad 18 mei 2017 : NAM krijgt weer extra tijd door studie

Friesch Dagblad 5 mei 2017 : Gaswinning risico voor Waddengebied

Friesch Dagblad 26 april 2017 : Frisia moet effect zoutwinning scherp controleren

Friesch Dagblad 19 april 2017 : Kamp verlaagt gaswinning met 10 procent

Friesch Dagblad 1 april 2017 : Afhandeling bevingsschade weg bij NAM

Friesch Dagblad 29 maart 2017 : NAM wil fracking toepassen bij winning Pieterzijl

Friesch Dagblad 27 maart 2017 : Minister Kamp omzeilde vaker gasprocedure

Friesch Dagblad 20 maart 2017 : Groeiend verzet Ternaard tegen gasboringen

Friesch Dagblad 11 februari 2017 : Actie tegen beoogde gaswinning bij Ternaard

Friesch Dagblad 3 februari 2017 : Minister : forse bodemdaling Waddenzee was meetfout

NRC 6 december 2016 : Was het een foute meting, of zinken de wadden echt?

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 29 november 2016 : Bodem Waddenzee daalt sneller.

Friesch Dagblad 19 september 2016 : Waddenbodem mag meer dalen van minister.

Leeuwarder courant 12 februari 2009 : Burger slecht verzekerd voor bodemdaling

Friesch Dagblad 16 augustus 2017
Vijf jaar na de zware klap in Huizinge
● Groningen staat stil bij schade en andere problemen door de gasbevingen

● Sinds de omvang van de problematiek duidelijk is geworden, blijven de Groningers strijden voor een eerlijke behandeling door de NAM en de Nederlandse overheid.

Huizinge | Vijf jaar geleden, op 16 augustus 2012, werd het Groningse dorp Huizinge (gemeente Loppersum) getroffen door een aardbeving met een kracht van 3,6. Het was de zwaarste beving ooit gemeten in Groningen.
De bevingen in dit deel van Nederland zijn het directe gevolg van de gaswinning in het gebied.
'Huizinge' was het begin van de discussie over het oppompen van gas in Groningen. De protesten tegen het overheidsbbeleid en de druk om de gaskraan dicht te draaien namen sindsdien toe. Vandaag herdenkt Groningen de beving.

Ontdekking
Het Groninger gasveld werd in 1959 ontdekt. In 1963 kreeg de Nederlandse Aardolie Maatschappij NAM een concessie om het gas uit de bodem te halen.
Tot 1 januari 2015 is in totaal 2115 miljard Nm3 (de inhoudsmaat voor aardgas) aan het Groningenveld onttrokken. Begin dat jaar zat er nog 690 miljard Nm3 in de bodem.
In 1976 bedroeg de gaswinning circa 88 miljard kubieke meter per jaar. Daarna daalde de hoeveelheid gestaag. In 2000 werd 'maar' 21 miljard kubieke meter gewonnen, waarna de NAM de productie weer opschroefde. Het kabinet heeft dit jaar besloten jaarlijks niet meer dan 24 miljard Nm3 uit de bodem te halen.
In het gaswinningsgebied in Noord-Oost Groningen wonen 150.000 mensen. Het gebied telt negen risicogemeenten : Appingedam, Bedum, Slochteren, Loppersum, Ten Boer, Winsum, Eemsmond, De Marne en Delfzijl.
Ruim 15.000 huishoudens voelen er zich onveilig. Bijna vierduizend huishoudens kampen met psychische problemen als gevolg van de aardbevingsproblematiek.
De waarde van de huizen is door de bevingsproblematiek fors afgenomen. Het waardeverlies treft ruim 180.000 woningen en zou minimaal 954 miljoen euro bedragen.
Tussen augustus 2012 en januari 2017 zijn bij de NAM 77.175 schades gemeld als gevolg van bevingen. De zware beving bij Huizinge leverde ruim tweeduizend meldingen op.
Het KNMI registreerde tot nu toe in totaal duizend aardbevingen in Noord-Nederland. Drie waren groter dan 3,0 en 117 hadden een kracht tussen de 2,0 en 3,0.

Verzekering
Gisteren werd bekend dat er geen collectieve rechtsbijstandverzekering komt voor het aardbevingsgebied. Dat heeft het Verbond van Verzekeringen laten weten in een brief aan
Veel huishoudens kampen met psychische klachten als gevolg van de aardbevingen
Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders, meldt RTV Noord.
Alders had de verzekeraars om zo'n regeling gevraagd voor de inwoners van Groningen. Bewoners van het aardbevingsgebied kunnen bij de meeste maatschappijen geen nieuwe rechtsbijstandverzekering afsluiten.
Volgens het verbond is zo'n 'Groningen-verzekering' niet haalbaar. "Wij hebben intern en met onze leden gesproken over eventuele collectieve mogelijkheden. Een collectieve benadering vanuit de branche achten wij niet mogelijk", laat directeur Leo de Boer van de overkoepelende organisatie van de verzekeraars weten aan RTV Noord. Hij stelt dat er ook juridische bezwaren zijn.
Friesch Dagblad 10 augustus 2017
Tiltmeters voor monumenten
● Stichting maakt zich zorgen om effect zoutwinning op monumentaal Harlingen

Harlingen | De vereniging Oud Harlingen wil dat er tientallen tiltmeters in de stad worden geplaatst om eventuele effecten van zoutwinning te meten. Eind deze maand wordt een nieuwe stichting opgericht om dit doel te verwezenlijken.
Frisia Zout uit Harlingen kreeg in november vorig jaar definitief toestemming om zout te winnen onder de Ballastplaat in de Waddenzee. Het bedrijf voert de komende jaren voorbereidingen uit om de winning mogelijk te maken. "Bij de toezegging van de vergunning voor zoutwinning onder de Ballastplaat lag de nadruk op de effecten voor de natuur", vertelt Chris Elsinga van Oud Harlingen. Elsinga hield zich de afgelopen jaren
bezig met de effecten van zoutwinning op de monumentale panden van Harlingen. "Vanwege de afstand tot de stad hoefden we ons niet zorgen te maken, maar deze stad bevat wel zeshonderd monumentale panden en we vinden dat daarmee wel voorzichtig omgegaan moet worden."
De gemeenteraad van Harlingen heeft eerder de wens uitgesproken richting Frisia om een nulmeting te laten uitvoeren om eventuele bodemdaling in beeld te brengen. "Frisia wilde ons nog niet vertellen hoe deze metingen worden uitgevoerd. Wij willen dat er in ieder geval met tiltmeters gemeten wordt omdat hiermee in kaart wordt gebracht hoeveel de bodem beweegt, waar dit gebeurt, hoe snel en in welke richting. Zo is het verband tussen bewegingen en eventuele schade beter aan te tonen dan door een nulmeting, die een momentopname is. Tiltmeters brengen de effecten doorlopend in kaart."
Friesch Dagblad 9 augustus 2017
Proefboring
Vermilion wil gas winnen uit velden bij Nieuwehorne
Nieuwehorne | Gaswinner Vermilion wil gas uit de grond halen uit twee velden ten zuiden van Nieuwehorne. Het bedrijf gaat hiertoe een al bestaande gasput in productie nemen en een nieuwe put boren.
Het gaat om gasvelden tussen Nieuwehorne en de Tsjonger, ten zuidoosten en ten zuidwesten van het dorp. Het zuidoostelijke veld is in 2009 al aangeboord, maar hier heeft tot nu toe nog geen gaswinning plaatsgevonden. Voor het zuidwestelijke veld wordt op korte termijn een proefboring uitgevoerd. Het bedrijf heeft inmiddels een winningsplan ingediend.
Het gas uit beide velden moet worden opgepompt vanaf de locatie van Vermilion aan de Vogelweide. Voor het afvoeren van het gas moet nog wel een nieuwe ondergrondse leiding worden aangelegd naar het leidingkruispunt van Vermilion in Mildam.
Vermilion verwacht dat de productie in het tweede kwartaal van volgend jaar kan beginnen. Komend najaar wordt nog een informatieavond gehouden.
Friesch Dagblad 8 augustus 2017 door Pieter Atsma
Wetterskip vreest verzilting door gaswinning Pieterzijl
● Waterbeheerder adviseert minister toestemming aan NAM te weigeren

● Ook gevolgen voor gemalen en kades zouden te groot zijn

Pieterzijl | De gaswinning uit het veld bij Pieterzijl zal te veel negatieve gevolgen hebben voor het waterbeheer en verzilting van de grond. Dat schrijft Wetterskip Fryslân aan minister Henk Kamp (Economische Zaken). Het waterschap vraagt de minister daarom niet in te stemmen met de gaswinning.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) wil op een nieuwe locatie bij Pieterzijl maximaal 250 miljoen kubieke meter aardgas uit de grond halen. Het gasveld ligt ruwweg in de driehoek Warfstermolen-Munnekezijl-Pieterzijl.
Dijkgraaf Paul van Erkelens schrijft aan de minister dat in hetzelfde gebied al sprake is van bodemdaling van vier tot zes centimeter door winning uit andere velden. Bij de winning uit het gasveld Pieterzijl Oost komt daar naar verwachting nog eens twee centimeter bij.
Volgens de dijkgraaf zal Wetterskip Fryslân door die extra bodemdaling veel aanvullende maatregelen moeten nemen. Zo zullen kaden moeten worden opgehoogd en mogelijk nieuwe kades moeten worden aangelegd. "Zeker de ombouw van hoge gronden naar kaden is een ingrijpende maatregel, omdat veel grondverzet nodig is om opgesloten (grond)water te voorkomen", schrijft hij.
Eventuele herstelmaatregelen zullen volgens de dijkgraaf gevolgen hebben op het landschap en de omgeving.
Verzilting is onherstelbaar. Dat maakt het een extra groot risico
Ook vreest Van Erkelens dat gemalen moeten worden aangepast. Hij noemt daarbij de gemalen 't Oech, Vereniging Grijpskerk, De Leegt, Sappentil en Westerhornepolder. Verder noemt hij verdere verzilting van de grond als risico.

Eerste negatieve advies
Het is bijzonder dat het Wetterskip gaswinning ontraadt vanwege de negatieve gevolgen voor het waterbeheer. Volgens woordvoerder Nynke Bout is het de eerste keer dat de organisatie een negatief advies geeft over voorgenomen gaswinning. De vijf andere adviezen - sinds dit jaar wordt aan lagere overheden gevraagd om advies bij nieuwe winningsplannen - waren dat volgens Bout niet.
De NAM moet schade door gaswinning vergoeden. Bout zegt dat dat bij verzilting niet mogelijk is en dat het Wetterskip mede daarom geen gaswinning wil. "Verzilting is onherstelbaar. Dat maakt het een extra groot risico."
Kamp moet nu het advies van de overheden beoordelen en een definitief besluit nemen op de voorgenomen gaswinning.
Friesch Dagblad 4 augustus 2017 door Pieter Atsma
Tegenstanders berusten in gasplan Oppenhuizen
● Geen nieuwe rechtszaak. Vermilion begint met voorbereidingen

Oppenhuizen | De tegenstanders van gaswinning bij Oppenhuizen hebben zich neergelegd bij de toestemming voor het bedrijf Vermilion om bij het dorp aardgas uit de grond te halen. Ze hebben geen beroep ingediend tegen het hernieuwde besluit van minister Henk Kamp van Economische Zaken. Vermilion wil nu zo snel mogelijk beginnen met de gaswinning.
De tegenstanders protesteerden lange tijd tegen het voornemen van Vermilion om een groot deel van de driehonderd miljoen kubieke meter aardgas bij Oppenhuizen uit de grond te halen. In april bepaalde de Raad van State dat een eerste besluit van Kamp onvoldoende was. De minister moest duidelijker voorschrijven wanneer en hoe vaak Vermilion de bewoners moet informeren over het verloop van de bodemdaling in dit gebied.
Dat laatste deed de minister medio juni. Hij bepaalde dat Vermilion jaarlijks informatie moet geven aan de bewoners.
De tegenstanders van de gaswinning hadden ook tegen dat nieuwe
We gaan nu eerst meer in detail ontwerpen. En het aanleggen zelf zal ook zeker enkele maanden duren
besluit naar de Raad van State kunnen stappen. Dat is niet gebeurd en daarmee is de gaswinning definitief. Omdat de gaswinning bij Oppenhuizen valt onder de rijkscoördinatieregeling, is hiermee voor Vermilion meteen de weg vrij om te beginnen. Aanvullende vergunningen bij bijvoorbeeld gemeenten zijn niet nodig.

Enige tijd
Voordat de gaswinning kan beginnen, moet Vermilion nog een ondergrondse transportleiding aanleggen van zo'n 35 kilometer, van Oppenhuizen naar de aswinlocatie bij Ried. Woordvoerder van het gaswinbedrijf Manfred Steffens zegt dat het werk nog wel enige tijd in beslag kan nemen. "We gaan het nu eerst meer in detail ontwerpen. En het aanleggen zelf zal ook zeker enkele maanden duren. Je bent zomaar even verder." Een inschatting van de datum dat de gaswinning kan beginnen, is volgens Steffens nu nog lastig te maken.
Friesch Dagblad 28 juli 2017 door Pieter Atsma
Rechter fluit gemeente terug in gaskwestie
● Weigerend Smallingerland moet Vermilion alsnog vergunning verlenen

Drachten | Gaswinner Vermilion mag toch beginnen met zijn maandenlange onderzoek naar gas in Zuidwest- en Zuidoost-Fryslân. De bestuursrechter in Groningen heeft het bedrijf in het gelijk gesteld in een procedure tegen de gemeente Smallingerland, die als enige van de betrokken gemeenten weigerde een vergunning te verlenen. Deze vergunning komt er nu alsnog.
Het van oorsprong Canadese Vermilion wil met zogeheten seismisch onderzoek in kaart brengen waar mogelijk winbaar gas in de grond zit. Het onderzoek wordt uitgevoerd in het gebied tussen Akkrum, Drachten, Lemmer en Sneek. Hiervoor worden kunstmatige trillingen opgewekt, in het buitengebied met dynamiet en in de bebouwde kom met speciale trilwagens.
Eerder besloten andere betrokken gemeenten al dat ze juridisch geen andere keuza hebben dan een vergunning te verlenen, ondanks dat ze dat liever niet zouden doen. Smallingerland bleef als enige weigeren. De gemeente belegde in mei zelfs een geheime raadsvergadering, om juridisch te regelen dat een eventuele nieuwe vergunningsaanvraag van Vermilion kon worden geweigerd.
Voorzieningenrechter Ruud Vucsán stelt nu dat Smallingerland ten onrechte weigert. Het seismisch onderzoek doet volgens de rechter - in tegenstelling tot wat de gemeente suggereert - geen onevenredige afbreuk aan het leefmilieu of aan de natuur. Ook andere argumenten van Smallingerland zijn volgens de rechter onjuist.
De gemeente heeft de vergunning inmiddels alsnog verleend en publiceerde deze gisteren. Smallingerland stelt wettelijk gezien geen andere keuze te hebben, zoals de andere gemeenten dus eerder ook al concludeerden. 'Al met al heeft het college moeten besluiten om de omgevingsvergunning te verlenen', schrijven B en W. In de gemeente ontstond in mei ophef over het geheime karakter van de raadsvergadering. Woordvoerder Henry Frieswijk erkent nu dat deze achteraf gezien overbodig is geweest : de vergunningsaanvraag was al vorig jaar door Vermilion ingediend en viel dus nog onder de oude regels. "Zo'n snelle conclusie kun je trekken en het klopt ook wel. Maar we hadden de eerste aanvraag geweigerd en kregen in de tussentijd informatie dat Vermilion mogelijk een nieuwe vergunning zou aanvragen. Die hadden we hiermee wel kunnen weigeren. Het was een stap in ons voornemen om alles te doen dat in ons vermogen ligt om dit onderzoek te keren."
De gemeente moet 1200 Euro aan proceskosten vergoeden aan Vermilion.
Met de vergunning van Smallingerland heeft Vermilion volgens woordvoerder Fokke Jansma alle noodzakelijke vergunningen binnen. Het bedrijf wilde aanvankelijk in augustus beginnen met het onderzoek. Jansma zegt dat nog niet duidelijk is of dat gaat lukken, maar dat het bedrijf wel "vrij snel" wil beginnen. Vermilion kan er sowieso niet te lang mee wachten : andere vergunningen hebben een looptijd tot januari.
Het gasbedrijf gaat nu zo snel mogelijk informatiebijeenkomsten organiseren voor bewoners van de betrokken dorpen. Ook over de data van die bijeenkomsten is volgens Jansma nog niets bekend.
Friesch Dagblad 22 juli 2017
Schadeprotocol
Inventarisatie Groningse bevingsschade begint
Groningen | Inspecteurs gaan het komende halfjaar op pad om bij zo'n 2100 adressen in Groningen de schade door aardbevingen in kaart te brengen. Dat melden het Centrum Veilig Wonen (CVV) en de Nationaal Coördinator Groningen (NGC).
Sinds 31 maart is het aantal schademeldingen flink opgelopen. Ondertussen zijn de gesprekken over het nieuwe schadeprotocol nog steeds in volle gang", aldus coördinator Hans Alders. "Het is onduidelijk wanneer het protocol gereed is, maar om mensen niet langer te laten wachten, willen we alvast starten met het opnemen van schades."
Alders noemt het een flinke klus. Maar de inspecteurs komen volgens hem beslagen ten ijs. Ze moeten minimaal 10 jaar ervaring hebben met het opnemen van schades en een civieltechnische of bouwkundige opleiding hebben afgerond. Uiteindelijk zal het nog op te richten Instituut Mijnbouwschade de zaken gaan beoordelen.
In maart is besloten dat de NAM, de Nederlandse Aardolie Maatschappij, niet meer betrokken is bij de afhandeling van bevingsschade maar een onafhankelijke commissie.
Friesch Dagblad 14 juli 2017
Groningers en NAM lijnrecht tegenover minister Kamp
● Gaswinning opnieuw voor de Raad van State

Den Haag | Boze Groningers, milieu-organisaties, overheden, bedrijven en andere gedupeerden vochten gisteren voor de Raad van State opnieuw tegen de gaswinning in Groningen.
In 2015 deden ze dat ook al eens en inmiddels heeft minister Henk Kamp (Economische Zaken) de gaswinning teruggeschroefd naar 21.6 miljard kubieke meters per jaar, vanaf 1 oktober.
Maar dat gaat niet ver genoeg, vinden de tegenstanders. Veel mensen zijn ziek door de spanning, ergernis en voortdurende onzekerheid over de aardbevingen. Sommigen willen stopzetting van de gaswinning en anderen bepleiten twaalf tot vijftien miljard kuub.
Ook de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is tegen het besluit van de demissionaire minister. Maar de NAM is juist tegen een extra beperking van 10 procent die Kamp onlangs aan de NAM heeft opgelegd. Vorig jaar nog had de minister een winning van maximaal 24 miljard kubieke meter bepaald. Door hier zo snel weer aan te tornen, is een onzekere situatie ontstaan, betoogde MAM-directeur Gerard Schotman.
Maar volgens de landsadvocaat heeft Kamp de extra begrenzing juist zorgvuldig voorbereid en is die gerechtvaardigd. Kamp besloot hiertoe na een relatief groot aantal lichte aardbevingen bij Loppersum.
Op basis van een alarmeringssysteem kan hij ingrijpen als bepaalde grenswaarden worden bereikt die aardbevingsactiviteit aangeven. Kamp wachtte niet tot deze waarden echt waren bereikt maar greep meteen in, aldus de landsadvocaat.
Gedupeerde Groningers vinden het veel te slap en hekelen ook dat Kamp het niveau van 21.6 miljard kuub meteen voor vijf jaar heeft ingesteld. Ze voelen zich achtergesteld door de overheid, die volgens hen meer uitgaat van economische belangen dan de veiligheid van Groningen. Volgens hen beroept de minister zich altijd op de leveringszekerheid van gas, maar is nooit onderzocht wat de echte behoefte is. Bovendien is er nog niets gedaan om de afdhankelijkheid van Gronings gas te verminderen, in binnen- en buitenland.

Proefkonijnen
Veel Groningers worden letterlijk ziek van alle onzekerheid over de aardbevingen en de gevolgen ervan. Het psychisch leed wordt nog eens versterkt door omslachtige procedures om hun huizen te verstevigen of schade vergoed te krijgen - als ze dat al krijgen. De trits bewoners kwam gisteren woorden tekort om hun ongenoegen te uiten tegenover de rechters van de Raad van State. Hun pijlen richtten zich vooral op de houding van de overheid : gesol, rare fratsen, proefkonijnen.
Friesch Dagblad 6 juli 2017 door Sjoerd Rispens
Kamer dringt aan op staken delfstofwinning Waddenzee
● Tweede Kamer dient meerdere moties in bij debat Waddenzee

Den Haag | Tijdens het debat rond delfstofwinning in de Waddenzee drongen Tweede Kamerleden gisteravond aan op het stopzetten van winning. Ook willen ze dat er strenger gecontroleerd wordt of de voorwaarden worden nageleefd.
Naar aanleiding van het rapport De toekomst van de Waddenzee van onderzoeksjournalist Rolf Schüttenberg vond gisteravond een spoeddebat plaats in de Tweede Kamer. Schüttenberg deed het onderzoek in opdracht van de Waddenvereniging. Het debat was aangevraagd door Femke Arissen van de Parij voor de Dieren.
In het rapport concludeert Schüttenberg dat de Waddenzee de komende eeuw een groot risico loopt om te verdrinken, onder andere door zeespiegelstijging en door gas- en zoutwinning. In hetzelfde debat spraken Kamerleden zich terzijde uit tegen de plannen om gaswinning toe te staan bij Ternaard en zoutwinning bij Harlingen.
"De tijd raakt op", zei Frank Wassenberg van de Partij van de Dieren. "De Waddenzee dreigt te verdrinken. We moeten ingrijpen voor het te laat is. De Waddenzee is uniek en staat niet voor niets op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Dat mag niet verloren gaan."
Liesbeth van Tongeren van Groen-Links vulde aan : "Daarnaast is het gebied belangrijk voor bewoners en horeca. En de kinderen van onze kinderen moeten er ook opgroeien.
Laten
Laten we die Waddenzee mooi en schoon houden en het gas zitten waar het zit
we die Waddenzee mooi en schoon houden en het gas zitten waar het zit. Keep it under the ground."
Meerdere Kamerleden gaven aan dat vanwege het dreigende natuurgevaar niet voldaan wordt aan de wettelijke voorwaarden van gaswinning.
Demissionair minister Henk Kamp (Economische Zaken) beriep zich op het hand-aan-de-kraan-principe. "Dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat winning zo plaatsvindt dat natuurwaarden niet in het geding komen en dat aan de gestelde voorwaarden wordt voldaan. Zodra dat het geval is, grijpen we in. We gebruiken dat principe al tien jaar en er is nooit sprake geweest van natuurschade."
In totaal werden er zes moties ingediend. Wassenberg wilde dat de boringen onder en nabij de Waddenzee worden stopgezet en dat er geen nieuwe vergunningen worden verleend. Sandra Beckerman (SP) diende een motie in met de wens dat er eerder wordt ingegrepen als er niet aan de voorwaarden van de proefboringen wordt voldaan. Minister Kamp gaf aan alle moties te ontraden. Er wordt vandaag over de moties gestemd.
Friesch Dagblad 4 juli 2017
Staatstoezicht houdt vast aan dwangsom NAM
● NAM beklaagt zich in zienswijze over tijdsdruk

Leeuwarden | Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) blijft bij het standpunt dat de NAM voor 31 oktober 2017 een nieuwe studie over de effecten op de lange termijn van gaswinning onder de Waddenzee moet inleveren. Als de NAM de deadline niet haalt, wacht een dwangsom die kan oplopen tot drie miljoen euro.
NAM leverde begin dit jaar een studie in over de effecten van gaswinning in de Waddenzee, maar SodM was daarvan niet onder de indruk. In mei kondigde de organisatie al aan dat de NAM voor 31 oktober 2017 met verbeteringen moest komen, en dat anders een dwangsom dreigde. Het energiebedrijf had tot 29 mei om daarop te reageren.
NAM heeft dat middels een zienswijze gedaan. De organisatie bepleitte onder meer dat de criteria voor het rapport niet duidelijk zijn.
Ook zegt de NAM in de zienswijze dat de onvolkomenheden niet zijn gerepareerd 'vanwege de forse tijdsdruk waarbinnen moest worden gewerkt'. Handhavend optreden middels een dwangsom acht NAM niet nodig en buitenproportioneel, omdat zij uit eigen beweging het onderzoek al gaat voortzetten.

Voldoende tijd

SodM legt de zienswijze naast zich neer. De organisatie benadrukt dat NAM al in 2013 is gevraagd om een nadere studie, en dat sindsdien meerdere keren uitstel is verleend. 'Vier jaar is voldoende tijd', zo schrijft SodM.
Bovendien is dwang 'kennelijk nodig'. NAM heeft genoeg kansen gehad om uit eigen beweging maatregelen te nemen, aldus SodM. 'Dit leidt ertoe dat ik niet nogmaals zonder enige dwang kan aansturen op herstel van de overtreding', aldus de inspecteur-generaal der Mijnen, de hoogste baas van SodM.
Nieuwsblad Noordoost-Friesland 27 juni 2017
Gasproefboring Hansa boven Schiermonnikoog
Schiermonnikoog | Ongeveer 20 kilometer ten nooroosten van Schiermonnikoog, boven Rottumerplaat, voert het bedrijf Hansa Hydrocarbons momenteel een proefboring uit naar gas. Vanaf deze week zullen zij een aantal uren gas gaan affakkelen wat te zien kan zijn vanaf Schiermonnikoog. Wanneer een winbare hoeveelheid gas aanwezig blijkt te zijn, is voor eventuele winning een winvergunning nodig. Dat zal ook het moment zijn waarop de gemeente Schiermonnikoog zal bekijken of actie moet worden ondernomen. "Als college willen wij dat, indien gaswinning noodzakelijk wordt geacht door hogere overheden, dit zo onzichtbaar mogelijk gebeurt, zodat de horizon van Schiermonnikoog vrij blijft. Daarnaast zijn wij van mening dat we moeten overschakelen op duurzame energie. Daarom heeft de gemeenteraad van Schiermonnikoog de ambitie om in 2020 zelfvoorzienend te zijn op het gebied van energie en water.", aldus het college in een reactie. Op Schiermonnikoog is met succes actie gevoerd tegen het bedrijf ENGIE dat een proefboring wilde uitvoeren op slechts 7.5 kilometer afstand van het strand van Schiermonnikoog. Voor de proefboring van Hansa is in 2014 een vergunning verleend.
Friesch Dagblad 23 juni 2017
Niet ontvankelijk
Bezwaar Akkrum-Nes tegen gasonderzoek afgewezen
Akkrum-Nes | De bezwaarschriftencommissie van Heerenveen heeft de bezwaren van Plaatselijk Belang Akkrum-Nes tegen de verlening van een vergunning voor seismisch onderzoek niet ontvankelijk verklaard.
Energiebedrijf Vermilion heeft van de gemeente een vergunning gekregen om onder andere in de buurt van de tweelingdorpen seismisch onderzoek te doen, om vast te stellen of en waar gas in de bodem zit voor winning. Plaatselijk belang wijst er onder meer op dat Nederland zich richt op duurzame energie en dat zoeken naar gas dus achterhaald is. Ook verwijst ze naar
de aardbevingen en bodemdaling in Groningen als mogelijke gevolgen van gaswinning.
De commissie oordeelt dat deze bezwaren betrekking hebben op " toekomstige gebeurtenissen ", waarvan nog niet vaststaat of die zullen plaatsvinden. " De bezwaren richten zich enkel op de gevolgen van gaswinning. Daarvan is echter in casu geen sprake. Of gaswinning in de toekomst zal plaatsvinden is niet zeker. "
Daarom veegt de commissie de bezwaren van tafel. Het is nu de vraag wat de gemeenteraad doet met dit advies.
"Te gast" in Leeuwarder courant van 14 juni 2017 door Peter Ramautarsing, raadslid D66 Heerenveen
Zorg blijft over bodemdaling
In Friesland wordt op diverse locaties gas gewonnen, waaronder de gemeente Heerenveen. Sinds de discussie daarover speelt, worden verontruste inwoners geruststellend doorverwezen naar de commissie bodemdaling. "Mocht er schade zijn door bodemdaling door gaswinning, dan zorgt deze onafhankelijke commissie voor de vaststelling van het uit te keren schadebedrag", wordt op bewonersavonden aan bezorgde huiseigenaren verteld. Dat klinkt geruststellend. Zeker omdat we door de beelden uit Groningen weten dat aardgaswinning tot schade aan huizen kan leiden. Fijn dat er een onafhankelijke commissie over ons waakt.
Op een voorlichtingsbijeenkomst die de gemeente Heerenveen over de gaswinning onder de wijk Skoatterwâld organiseerde, werd duidelijk dat bodemdaling nog nooit tot schade aan gebouwen heeft geleid. De onafhankelijke commissie heeft in de afgelopen jaren nog nooit een schade aan een gebouw vastgesteld dat door bodemdaling door gaswinning werd veroorzaakt. Dit werd ook afgelopen donderdag bevestigd tijdens een commissievergadering over dit thema.
Maar er is toch wel schade ? Kijk naar Groningen. Jazeker, er is wel schade, maar die wordt door veroorzaakt door trillingen, door aardbevingen. En daar gaat de onafhankelijke commissie bodemdaling niet over. Nee, voor schades die zijn veroorzaakt door trillingen, bestaat geen onafhankelijke commissie die schades vaststelt. Als een inwoner schade heeft aan zijn huis door een aardbeving door gaswinning, moet deze zich melden bij de veroorzaker : bij het bedrijf dat het gas uit de grond haalt. In dit geval Vermilion.
Conclusie : er is een onafhankelijke commissie in het leven geroepen waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat die zich ooit bezig zal houden met het vaststellen van schades aan gebouwen door bodemdaling. Met die commissie wordt ten onrechte de indruk van bescherming en geruststelling gewekt. Mocht er door gaswinning toch schade ontstaan aan gebouwen, dan zal dat zijn door aardbevingen. Voor aardbevingen bestaat geen commissie, geen onafhankelijke schadevaststelling, daarvoor bestaat helemaal niets.
Friesch Dagblad 3 juni 2017 door Patrick van 't Haar
Oproep : kom in actie tegen gaswinning
"Fryslân : kom in verzet"
● Friese bestuurders tonen een gebrek aan leiderschap, vindt hoogleraar

Leeuwarden | Friese bestuurders moeten niet meer meewerken aan gaswinning en proefboringen, maar in verzet komen. "Fryslân profileert zich als duurzame provincie. Dat gaat op geen enkele manier samen met gaswinning of het zoeken naar gas." Dat zegt Jan Rotmans, onder meer hoogleraar Energietransitiekunde en voorzitter van Urgenda - de organisatie die Nederland sneller duurzaam wil maken met bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Rotmans geldt als een internationale autoriteit op het gebied van duurzaamheid.
De gemeente Súdwest-Fryslân gaf deze week toestemming aan het bedrijf Vermilion om te zoeken naar gas. En ook op andere plaatsen in Fryslân laten bestuurders bedrijven toe om gas te winnen of naar gas te zoeken, zoals bij Akkrum. Niet omdat ze het willen, zo klinkt het dan, maar omdat ze niet anders kunnen. Toestemming verlenen aan proefboringen naar gas op het eigen grondgebied is volgens wethouder Gea Akkerman van Súdwest-Fryslân bovendien de enige manier om nog enigszins invloed uit te kunnen oefenen op eventuele boringen. Eigenlijk is de gemeente tegen, aldus de wethouder. "Maar als we nee zeggen dan neemt het rijk de procedure over", zei zij donderdag in het Friesch Dagblad.
Niet waar, vindt Rotmans. "Je bent als bestuurder geen knip voor je neus waard als je toegeeft aan de druk van het ministerie van Economische Zaken. Ik vind dat echt een absoluut gebrek aan leiderschap."
Een ander argument om toch in te stemmen met proefboringen is de toezegging van Vermilion om naast het zoeken naar gas, ook onderzoek te doen naar geothermie - een duurzame vorm van energie. Rotmans : "Dat lijkt mij echt onzin. Boringen voor geothermie zijn complexer en gaan dieper dan voor gas, je kunt wel aardgas als bijvangst krijgen, maar dat gaat maar om kleine hoeveelheden. Dus ook dit is geen valide argument."

Principekwestie
Rotmans is pertinent tegen de winning van nieuw gas. "Daarvoor heb ik een aantal redenen. De CO2-uitstoot moet naar beneden, en Nederland doet het op dat gebied heel slecht. De problemen die gaswinning oplevert, zie je in Groningen. En dan kan
minister Henk Kamp dat wel proberen te vermijden door allerlei kleinere gasvelden aan te boren, maar dat maakt het niet beter. De risico's blijven onverminderd groot. En het gaat slechts om relatieve kleine hoeveelheden gas, die bij lange na niet in onze energiebehoefte kunnen voorzien."
Dat Kamp, het ministerie van Economische Zaken en bedrijven als de NAM en Vermilion zich blijven richten op gaswinning, gaat er bij Rotmans niet in. "Het is maatschappelijk, ecologisch en economisch niet meer te verantwoorden anno 2017. We moeten echt iets doen aan het klimaatprobleem en moeten op weg naar een duurzame samenleving. En ook al heeft de gaswinning ons welvaart gebracht, het is niet meer van deze tijd. Over vijftien of twintig jaar is het gas op en we moeten ons daar op voorbereidden."

In plaats van uit angst voor het rijk gaswinning toestaan, zouden Friese bestuurders zich juist tegen het rijk moeten keren, vindt hoogleraar Energietransitiekunde en voorzitter van Urgenda Jan Rotmans. "Zie Schiermonnikoog. Door het protest tegen proefboringen bij dit eiland en de negatieve publiciteit die dat opleverde, zag het bedrijf ENGIE van de boringen af. Als Friese bestuurders en de bevolking zich massaal tegen de proefboringen en gaswinning keren, dan acht ik de kans groot dat het niet zal doorgaan."
Ook tijdens Leeuwarden-Fryslân 2018 is er ruimschoots aandacht voor een Fossielvrij Fryslân. Diverse projecten, zoals een Energy Expo en de Elfwegentocht, benadrukken het belang van energietransitie en de zoektocht naar naar duurzamere vormen van vervoer.
Rotmans is zelf bij die projecten betrokken. "En dan zou je dit, deze proefboringen en de gaswinning, laten passeren ? Ik vind het een absoluut gebrek aan leiderschap. Desnoods wil ik wel meehelpen, met Urgenda, om het verzet te mobiliseren. Als je als Fryslân een voorbeeld wilt zijn op het gebied van duurzaamheid, dan accepteer je geen nieuwe gasboringen. Dat is pas authentiek leiderschap. Hoe geloofwaardig ben je anders als je dat wel toestaat ?"
In Fryslân wordt op dit moment op zo'n 45 tot 50 plaatsen gas gewonnen. Vermilion wil naar gas gaan zoeken in onder meer de gemeenten De Fryske Marren, Smallingerland, Opsterland, Leeuwarden en Súdwest-Fryslân.
Friesch Dagblad 1 juni 2017 door Jan-Peter Soenveld
Instemming is het beste bij gasboring
● Súdwest-Fryslân : vergunning voor Vermilion is beste strategie

Sneek | Toestemming geven voor de zoektocht van energiebedrijf Vermilion naar gasvelden is volgens wethouder Gea Akkerman (CDA) van de gemeente Súdwest-Fryslân de beste aanpak, ondanks dat de gemeente tegen gaswinning is.
De gemeente heeft Vermilion de nodige vergunningen en ontheffingen gegeven, zoals het Friesch Dagblad vorige week schreef. Vermilion wil vanaf augustus met trilwagens, explosieven en zogeheten airguns naar gas zoeken in een groot deel van Fryslan. Vermilion heeft al toestemming van Economische Zaken voor de zoektocht (via een opsporingsvergunning), maar heeft ook toestemming van gemeenten nodig. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om omgevingsvergunningen om in de grond te graven en om tijdelijke ontheffingen voor het seismisch onderzoek.
De Friese gemeenten waarin het zoekgebied ligt, gaan verschillend om met de zoektocht. Smallingerland zegt overal nee tegen. Súdwest-Fryslân koos ervoor mee te werken, licht Gea Akkerman toe. "Als we nee zeggen neemt het rijk de procedure over. Daar heb ik nul illusies over. Dan hebben we geen sturing meer omdat we niet meer aan tafel zitten."
Die sturing gaat vooral over randvoorwaarden van de zoektocht, aldus Akkerman. Ze noemt als voorbeeld de toekomstige gaswinlocatie Oppenhuizen, waar de gemeente bedong dat Vermilion nulmetingen uitvoert en beter net de bevolking communiceert. Ook de steun in de Tweede Kamer voor tiltmeters ziet zij als gevolg van het constructieve overleg. "Als we dwars hadden gedaan was dat niet gelukt."
Recent overleg tussen de betreffende gemeenten leidde niet tot een eensgezinde aanpak. "Dat overleg was ook meer bedoeld om informatie met elkaar te delen. Elke gemeente beslist zelf hoe de zoektocht wordt aangepakt."

Aardwarmte
Vermilion gaat bij de zoektocht ook kijken naar aardwarmte. Akkerman dacht eerst dat het bedrijf het noemen van die duurzame energievorm gebruikt om de aardgasplannen fraaier te verpakken. "Ik was heel sceptisch. Maar langzamerhand ben ik toch overtuigd. Vermilion weet zelf ook dat het gas een keer ophoudt, en kijkt daarom alvast naar alternatieven voor de bedrijfsvoering."
Vermilion houdt binnenkort informatiebijeenkomsten in Sneek-Zuid, Ijlst, Poppenwier, Heeg, Hommerts, Indijk, Oppenhuizen, Uitwellingerga, Jutrijp en Woudsend over de plannen.
Friesch Dagblad 29 mei 2017
Vijftien meldingen na aardbeving bij Slochteren
● Zwaarste aardbeving sinds 2015 treft hart van aardgaswinningsgebied

Slochteren | Bij het Centrum Veilig Wonen zijn vijftien meldingen binnengekomen over de aardbeving zaterdagmiddag bij Slochteren. De beving had een kracht van 2.6.
Volgens Laslo Evers, seismoloog bij het KNMI, is dit de zwaarste beving in het gebied sinds 30 september 2015. Die beving had een kracht van 3.1. Daarna waren er wel bevingen boven de 2.0 maar nog niet zo zwaar als zaterdagmiddag. "Vanaf magnitude 2 voelen mensen de beving goed en kan schade ontstaan."

Verzet
De aardbevingen in Groningen ontstaan door gaswinning van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Tegen de gaswinning is veel verzet. Groningers voelen zich onveilig door de bevingen. Het Centrum Veilig Wonen inventariseert onder meer de meldingen.
Onlangs weerd bekend dat de NAM het niet eens is met het besluit van minister Henk Kamp (Economische Zaken) om de gaswinning in Groningen te verlagen, en overweegt in beroep te gaan bij de Raad van State.

Website
Dit schreef de NAM vorige week op haar website.
Kamp besloot vorige maand de gaswinning per 1 oktober met 10 procent te verlagen. Dit zou neerkomen op 21.6 miljard kuub per jaar. De verlaging was op advies van de toezicht houder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Deze stelde dat dit de enige manier was om de kans op het aantal, en zwaardere, bevingen te verminderen.
"Er is een veiligheidsnorm voor seismisch risico vastgesteld, maar die lijkt niet toegepast te worden in het nu genomen besluit ", aldus de NAM. Het bedrijf zegt in een zienswijze het besluit van Kamp buitenproportioneel te vinden.
Op een later moment zal de NAM bepalen of zij in beroep gaat bij de Raad van State.
De verlaging is de enige manier om de kans op het aantal, en zwaardere, bevingen te verminderen
Verlagingen
Door het winnen van gas in de Groningse provincie, zijn er daar in de afgelopen jaren met regelmaat aardbevingen. Deze zorgen voor beschadigde huizen en leiden ook tot stress en slapeloze nachten, zeggen de Groningers.
Kamp besloot daarom in 2015 de gasproduktie te verlagen naar 24 miljard kuub. In 2014 werd nog 42 miljard kuub uit de bodem gepompt.
"Te gast" in Leeuwarder courant van 27 mei 2017 door Adriaan Houtenbos
Derde kans NAM wekt wantrouwen
De NAM moet de onderbouwing van bodembewegingsvoorspellingen verbeteren. Om deze eis kracht bij te zetten, dreigt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in een brief aan de NAM een boete op te leggen die kan oplopen tot 3 miljoen euro.
Wat is hier aan de hand ? Beleidsbeslissingen over hoeveel gas er veilig en zonder schade gewonnen kan worden, zijn gebaseerd op voorspellingen van de gasproducenten. Ondanks dat deze voorspellingen door SodM, TNO en TCBB (Technische Commissie Bodembeweging) op juistheid worden gecontroleerd, blijken ze met grote regelmaat opwaarts te moeten worden bijgesteld.
Zorgen over de betrouwbaarheid van bodemdalingsvoorspellingen als grondslag voor belangenafweging vooraf en over de beheersbaarheid van gevolgen met de Hand aan de Kraan, leidde tot voorwaardelijke instemming met winningsplanwijzigingen in 2012. Voor 1 juli 2015 zou onderzoek naar de fysische oorzaken van stelselmatige verschillen tussen gemodelleerde en gemeten bodemdaling moeten uitwijzen of betrouwbaarheid en beheersbaarheid op acceptabel niveau gebracht konden worden. Dit onderzoek leverde niet het gewenste resultaat op en NAM kreeg de gelegenheid voor 1 februari 2017 alsnog een kwalitatief voldoende onderzoek op te leveren.
Ook in deze verlenging wist NAM geen betrouwbaar theoretisch fundament te leggen voor toekomstige beleidsbeslissingen met betrekking tot veilige, schadevrije gaswinning. In de Ameland-veldtest legde de theorie de bodemdalingskom zo'n kilometer verder en de piek dalingssnelheid vijf jaar later dan gemeten. Na dertig jaar passen en meten lijken betrokken geomechanici nog altijd de stelling van Richard P. Feynman niet te accepteren : "It doesn't matter how beautiful your theory is or how smart you are. If it doesn't agree with experiment, it's wrong."
Wat nu ? SodM geeft NAM nog tot 31 oktober 2017 om een deugdelijk onderzoek af te leveren. Gezien de fundamentele zwaktes in de onderzoeksstrategie, als aangegeven in de kritieken van TNO en Houtenbos, is het uitgesloten, dat NAM voor deze datum onder eigen regie, alsnog een betrouwbare theoretische grondslag voor bodembeweging door gaswinning kan produceren.
Het ontbreken van een passende theoretische onderbouwing van de relatie tussen gaswinning, compactie, bodemdaling en bevingsrisico impliceert dat bodemdaling en bevingsrisico niet alleen rond de Waddenzee, maar overal onzeker zijn en onder andere door drukdaling in watervoerend gesteente twee tot tien maal hoger kan uitpakken dan op basis van de huidige theorie voorspeld.
Met het negatieve oordeel van SodM over het onderzoek is niet voldaan aan een voorwaarde voor goedkeuring van de 2011 winningsplannen voor velden rond de Waddenzee. Goedkeuring vervalt daarmee. In antwoord op kamervragen stelt minister Kamp dat gaswinning alleen is toegestaan volgens een goedgekeurd winningsplan binnen daarin omschreven productievolume, duur, verwachte mate van bodemdaling en seismiciteit. De gaswinning rond de Waddenzee zou dus terug moeten naar de veel lagere niveaus van eerdere, wel goedgekeurde winningsplannen.
SodM adviseert niet de instemming met de winningsplannen in te trekken en geeft de NAM een derde kans. Daarmee blijken ook waarborgen voor veilige en schadevrije winning, opgenomen in instemmingsbesluiten, van nul en generlei waarde. Tegen deze achtergrond mag een - tot wanhoop uitgroeiend - wantrouwen jegens de overheid geen verrassing meer heten.
Leeuwarder courant 19 mei 2017 door Ton van der Laan
Met deze truc zette Smallingerland de gasbedrijven buitenspel
Door in het geheim een bestemmingsplan te wijzigen, hoopt Smallingerland gaswinningsbedrijven buitenspel te zetten. Niet iedereen is blij met die "niet chique" truc.
Vorige week vrijdag kondigde het college van b. en w. van Smallingerland op het laatste moment de gemeenteraadsvergadering van afgelopen dinsdag aan. Onderwerp : geheim. Reden voor de geheimzinnigheid : ook geheim.
Donderdag bleek waarom : de raad had een gevoelige horde te nemen en niemand mocht het weten.

Juridisch gat
Wat is er aan de hand? Er zat een juridisch gat in het gemeentelijke bestemmingsplan voor het Drachtster buitengebied. En dat gaatje bood gaswinningsbedrijven als Vermilion de mogelijkheid om een aanlegvergunning aan te vragen om er seismologisch onderzoek te gaan doen en er - eventueel op den duur - gas te gaan winnen.
Ambtenaren van de gemeente ontdekten de maas in de wet, maar waren tegelijkertijd bang dat - wanneer de raad in de openbaarheid zou plaatsvinden en zou worden aangekondigd - gaswinningsbedrijven nog snel aanvragen zouden indienen. Die moesten dan getoetst worden aan het "lekke" bestemmingsplan en dat zou hoe dan ook leiden tot het toestaan van het onderzoek.

Keuze is "niet chique"
Gasbedrijven mogen geen kans krijgen, was de redenatie van de raad dinsdagavond. Niet iedereen was even blij met de geheime vergadering. Oppositiepartijen VVD, ELP, Smallingerlands Belang en CDA verlieten vroegtijdig de vergadering. Zij vinden dat het debat en het besluit in de openbaarheid hadden moeten worden gevoerd en genomen. Sipke Hoekstra van oppositiepartij VVD noemt de reden om de vergadering in de beslotenheid te voeren "tige betinklik".
Hij ziet in de Gemeentewet geen goede redenen om het besluit achter gesloten deuren te nemen.
Burgemeester Tjeerd van Bekkum van Smallingerland noemt de keuze voor een besloten vergadering "niet chique" en een "zwaar middel". " Maar die is om puur politieke redenen genomen. Ik begrijp dat."
"In de raad van Smallingerland is er in meerderheid een grote allergie voor gasboringen of alles wat daar in de buurt komt", zegt Van Bekkum. "De raad heeft het college gevraagd om zich uiterst in te spannen en er alles aan te doen om gasbedrijven te frustreren en buiten de deur te houden. Ik moet helaas een compliment geven aan wethouder Marja Krans. Zij voldoet aan het voornemen van de raad en heeft dit met de ambtenaren goed opgelost."

Rechtvaardig besluit
Een besloten raad is volgens de burgemeester "politiek gezien een te verdedigen middel, maar bestuurlijk gezien heb ik mijn bedenkingen. Ik ben ook niet blij met geheime vergaderingen en vindt dat in het openbaar gedebatteerd moet worden."
Maar, zegt Van Bekkum, "als het wel in de openbaarheid was behandeld en er kwam wel een aanvraag binnen, dan had de raad naar de wethouder gewezen. Het rechtvaardigt het besluit zoals we dat nu hebben gedaan."
Bijzonder hoogleraar gemeenterecht Hans Engels van de Rijksuniversiteit Groningen noemt de handelswijze van Smallingerland "acceptabel". De gemeenteraad van Smallingerland heeft met de beslotenheid ingestemd en het besluit is daarna naar buiten gebracht, motiveert Engels zijn standpunt. "Er is gehandeld in het belang van de gemeente."
Friesch Dagblad 18 mei 2017 door Goos Bies
NAM krijgt weer extra tijd door studie
● Onderzoek naar effect van gaswinning onder wad onvoldoende

Moddergat | De studie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij naar de langetermijneffecten van gaswinning onder de Waddenzee is onvoldoende. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) verlangt onder meer beter onderzoek naar de te verwachten bodemdaling.
Dat heeft de toezichthouder per brief laten weten aan de NAM en het ministerie van Economische Zaken. De NAM krijgt tot en met 31 oktober de tijd om geconstateerde tekortkomingen in de studie te herstellen. Hierbij is een dwangsom opgelegd van een half miljoen euro per week die de NAM te laat is met het aanleveren van de gegevens, tot een maximum van drie miljoen euro.
De Waddenvereniging had in een eerder stadium verzocht om handhavend op te treden. De toezichthouder stelt vast dat na bestudering van de rapporten de studie van de NAM kwalitatief onvoldoende is om de effecten van gaswinning onder de Waddenzee nabij Ameland te beoordelen.
De Waddenvereniging duurt het allemaal veel te lang. De belangenclub is er niet blij mee dat de NAM voor de derde keer de kans krijgt het onderzoek te verbeteren en eist nu concrete maatregelen. In elk geval moeten de plannen voor nieuwe winningen onder het wad, zoals bij Ternaard, worden stilgelegd, en de huidige winningen fors teruggeschroefd, vindt de Waddenvereniging.
Onderzoek naar de te verwachten gevolgen gold in 2013 als een voorwaarde om aanzienlijk meer gas te mogen winnen onder de Waddenzee. De NAM heeft pas vrij recent onderzoek hiernaar gepubliceerd. De Waddenvereniging trok daar deze maand de conclusie uit dat de gevolgen van gaswinning niet te voorspellen zijn en dat na het stoppen van gaswinning deze bodemdaling nog tientallen jaren lang kan na-ijlen.
TNO moet bodemdaling Waddenzee onderzoeken
SodM vindt het belangrijk dat de onvolkomenheden in de studie worden hersteld. Er zijn zes concrete te herstellen tekortkomingen opgesteld. Onderzoeksbureau TNO-AGE moet controleberekeningen uitvoeren om onafhankelijke verificatie mogelijk te maken en pas later zal SodM minister Henk Kamp adviseren over hoe verder te gaan met gaswinning in de Waddenzee nabij Ameland.
De NAM laat in een reactie weten dat de bodemdaling in het Waddengebied enkele millimeters per jaar bedraagt en dat deze op een natuurlijke wijze gecompenseerd wordt door aanslibbing van zand. In de afgelopen dertig jaar is er volgens onafhankelijke experts geen bodemdaling aan het wadoppervlak bij Ameland geconstateerd, meldt de NAM.
Dat de studies naar langetermijneffecten als onvoldoende worden beoordeeld, heeft volgens de NAM voornamelijk te maken met tijdgebrek.
Friesch Dagblad 5 mei 2017 door Goos Bies
'Gaswinning risico voor Waddengebied'
● Waddenvereniging : gevolgen van gaswinning zijn niet te voorspellen
● NAM wacht advies van toezichthouder af

Moddergat | Gaswinning onder de Waddenzee moet fors worden teruggebracht. Dat vindt de Waddenvereniging. Het hand-aan-de-kraan-principe dat sinds 2007 wordt gehanteerd is veel te riskant, stelt de belangenvereniging. Uit een onlangs gepubliceerd rapport van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) zou blijken dat de gevolgen van de gaswinning nauwelijks te voorspellen zijn, met alle risico's van dien voor het werelderfgoed.

De NAM heeft vier jaar gedaan over onderzoek naar de gevolgen van de uitbreiding van gaswinning onder het wad vanaf de boorlocaties op Ameland en in Moddergat, Blije, Lauwersoog en Vierhuizen. Sinds er in 2007 vanaf land gas onder het wad wordt gewonnen, geldt de afspraak dat bij onverwacht snelle bodemdaling de gaskraan dicht wordt gedraaid. Tot nog toe was de verwachting dat de bodem daarna nog hooguit één tot drie jaar door zou dalen, zegt woordvoerder Esme Gerbens van de Waddenvereniging. "Maar nu zijn er grafieken opgenomen waaruit blijkt dat dit ook nog tientallen jaren kan doorgaan. Dat is schokkend. Ze kunnen het gewoon niet voorspellen."

De NAM wil niet ingaan op de conclusies die de Waddenvereniging trekt. Later deze maand wordt een advies van het Staatstoezicht op de Mijnen verwacht, dat toezicht houdt op de gevolgen van gaswinning.
Het liefst ziet de Waddenvereniging dat de NAM stopt met gaswinning in het Waddengebied
"Dat wachten we af, het is heel complexe materie", zegt woordvoerder Henk Heeringa. Hij wijst er wel op dat vanaf Ameland dertig jaar gas is gewonnen in het Waddengebied en dat dit geen nadelige gevolgen heeft gehad voor de natuur.

Bodemdaling in het Waddengebied kan tot gevolg hebben dat zandplaten waar nu nog zeehonden op rusten en vogels op foerageren niet meer droogvallen, zeker in combinatie met de voorspelde zeespiegelstijging, zegt Gerbens. "Dat is nou net wat het Waddengebied uniek maakt en waardoor het werelderfgoed is geworden."

De Waddenvereniging wil dat de overheid ingrijpt. Het liefst ziet de vereniging dat de NAM stopt met gaswinning in het Waddengebied. "Maar we zijn reëel. Minister Henk Kamp neemt zo'n maatregel ook niet voor de mensen in Groningen, dan denk ik niet dat hij dat wel doet voor een natuurgebied. We vinden dat de gaswinning in ieder geval teruggebracht zou moeten worden naar de situatie van voor 2011, toen de NAM om winning van drie keer zoveel gas heeft gevraagd."
Friesch Dagblad 26 april 2017
Frisia moet effect zoutwinning scherp controleren
● Meetprogramma moet voor de winning helemaal in orde zijn

Harlingen | Frisia moet voordat het zout gaat winnen onder de Waddenzee het meetprogramma voor eventuele schade op orde hebben.
Ook moet het zoutwinbedrijf aantonen dat het meetprogramma voldoende informatie oplevert. Dat adviseert de Adviescommissie milieu effectrapportage (mer) aan de minister van Economische Zaken.
Frisia in Harlingen kreeg in 2014 toestemming om zout te winnen onder de Waddenzee op de locatie Havenmond ten noordwesten van de stad.
De daadwerkelijke winning zal naar verwachting in 2019 beginnen.
Daarbij wordt het 'hand aan de kraan principe' gehanteerd. Dit betekent dat zoutwinning is toegestaan, maar wordt verminderd of gestopt bij teveel bodemdaling en/of bij aantasting van de natuur in en rond de Waddenzee.
Frisia moet dat in de gaten houden.
De Adviescommissie vindt dat Frisia de periode tot aan daadwerkelijke winning moet gebruiken om het meetprogramma te optimaliseren.
Dat er nu al een nulmeting wordt gehouden vindt de commissie een goede zaak. Zo komt er tijdig informatie beschikbaar om met iedereen te delen.
Bij die nulmeting wordt informatie over dit gedeelte van de Waddenzee verzameld, zoals over de ontwikkelingen in de vogelstand en het wadplaatoppervlak.

Discussie
Er loopt al jaren een maatschappelijke discussie over zoutwinning bij en onder de Waddenzee.
De natuurorganisaties die protesteerden tegen de vergunning voor Frisia zijn vooral bang voor bodemdaling. Zo moest volgens Natuurmonumenten een put waar Frisia in 1995 zout begon te winnen eerder dicht dan gepland omdat de bodemdaling forser was dan vooraf berekend.
De commissie zal in 2018 adviseren over de resultaten van de nulmeting.
Friesch Dagblad 19 april 2017
Kamp verlaagt gaswinning met 10 procent
● Aardbevingsdichtheid in gaswinningsgebied neemt nog steeds toe

Den Haag | De maximale gaswinning in Groningen wordt vanaf oktober met 10 procent verlaagd. Dat heet minister Henk Kamp van economische zaken gisteren aan de Tweede Kamer geschreven.
Hij reageert daarmee op een advies van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Het afgelopen jaar is het aantal bevingen rond Loppersum weer toegenomen. " Gelet op de toename van het aantal bevingen in het gebied rond Loppersum en het naderen van de grenswaarde aldaar, zet ik de voorbereiding in gang om het productieplafond voor de gaswinning in Groningen ingaande het eerstvolgende gasjaar - dat gaat lopen vanaf 1 oktober 2017 - met 10 procent te verlagen ", schrijft Kamp.

Aardbevingsdichtheid
In Loppersum steeg de aardbevingsdichtheid - het aantal bevingen per vierkante kilometer per jaar - in 2016 van 0.12 naar 0.22. Het SodM adviseert de gaswinning met 10 procent omlaag te doen als de grenswaarde van 0.25 wordt bereikt. Daar wil Kamp dus niet op wachten.
Volgens Staatstoezicht op de Mijnen kan alleen een verlaging van de gasproductie in de noordelijke
provincie het aantal aardbevingen verminderen. Verder moet de winning zo gelijkmatig mogelijk gebeuren, met zo min mogelijk uitschieters naar boven of beneden.
Kamp heeft vorig jaar een productieplafond van 24 miljard kubieke meter ingesteld. Door de nieuwe ingreep wordt dat vanaf oktober teruggebracht naar 21.6 miljard kuub. De gaswinning in Groningen is in 2015 door Kamp, op advies van SodM, verlaagd naar dertig miljard kuub gas. In 2014 was dit nog meer dan 42 miljard. Het SodM benadrukt dat het terugschroeven van de gaswinning geen garantie is. Er is geen model waarmee het bevingsrisico met zekerheid kan worden voorspeld. " Dit zou hoger of lager kunnen zijn dan 24 miljard maar we weten het niet. Een wetenschappelijke doorbraak is nodig maar deze wordt op dit moment niet binnen afzienbare tijd voorzien. " Dit jaar kost het terugschroeven van de gaskraan het kabinet tachtig miljoen Euro. Vanaf 2018 scheelt het de schatkist driehonderd miljoen euro.
Volgens de Groninger Bodem Beweging bewijst de verdere verlaging van de gaswinning dat Kamp eerder loog toen hij zei dat dat er niet minder gas kon worden gewonnen dan het nu geldende productieplafond van 24 miljard kuub per jaar. Gedeputeerde Eelco Eikenaar vindt dat een nieuw kabinet met een concreet afbouwplan moet komen met verdere stappen naar beneden.
Friesch Dagblad 1 april 2017
Afhandeling bevingsschade weg bij NAM
● Onafhankelijke commissie gaat vanaf 1 juli nieuwe meldingen beoordelen

Groningen | Een lang gekoesterde wens van Groningse burgers en actiegroepen ging gisteren in vervulling : de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is per direct niet meer betrokken bij de afhandeling van schade die is veroorzaakt door aardbevingen in de regio. De door het ministerie van Economische Zaken eerder aangestelde Nationaal Coordinator Groningen (NCG) voert voortaan de regie over de afwikkeling van de schades.
Een onafhankelijke commissie gaat vanaf 1 juli de nieuwe meldingen beoordelen. De NAM, die met haar aardgaswinning de bevingen veroorzaakt, blijft wel aansprakelijk en moet betalen.
Om met een schone lei te beginnen krijgen ruim 15000 Groningers die schade aan hun huis hebben een bouwvoucher ter waarde van 1500 euro aangeboden voor schadeherstel.
Het vertrek van de NAM uit het schadeprotocol werd in Groningen goed ontvangen. "Dit is het grote nieuws van de dag",
zegt commissaris van de Koning René Paas. " De slager keurt nu niet meer z'n eigen vlees. Hier heeft Groningen jarenlang voor gevochten."
Woningeigenaren van buiten het aardbevingsgebied kregen gisteren te horen dat de schade aan hun huis niet is veroorzaakt door de bevingen, maar door bijvoorbeeld verzakkende funderingen en achterstallig onderhoud.

Buitengebied : schandalig
Dit besluit stuitte op ongeloof en verbijstering. Inwoners van Oldambt, deels buiten het bevingsgebied, belden furieus met hun burgemeester Pieter Smit. In die gemeente zijn eerder wel schademeldingen in het buitengebied erkend als bevingsschade. "Ik snap wel dat de mensen hier boos zijn en het onderzoeksbureau niet meer vertrouwen" zegt Smit.
Aardbevingsgedupeerde Annemarie Heite, die de betrokken burgers vaak een gezicht gaf in de media, spreekt van een schandalige vertoning. " Dit is een klap in het gezicht van de gedupeerden ", zegt ze.
Friesch Dagblad 29 maart 2017 door Pieter Atsma
NAM wil fracking toepassen bij winning Pieterzijl
● Gaswinner wil put op Fries-Groningse grens in productie nemen

Pieterzijl | De Nederlandse Aardoliemaatschappij wil aardgas gaan winnen op een nieuwe locatie bij Pieterzijl, op de grens van Fryslân en Groningen. Uit het gasveld moet met behulp van fracking - het inspuiten van chemicaliën in de ondergrond - zo'n 250 miljoen kubieke meter aardgas worden gewonnen.
De NAM - onderdeel van Shell - heeft onlangs een winningsplan ingediend bij minister Henk Kamp (Economische Zaken). In zo'n winningsplan staat beschreven hoeveel gas naar verwachting wordt gewonnen, op welke wijze en hoelang de gaswinning duurt.
Het gaat om een gasveld dat gedeeltelijk onder Fryslân en deels onder Groningen ligt. Het veld is al aangeboord bij een proefboring vanaf de bovengrondse gaswinlocatie in Warfstermolen. Voor het in productie nemen van de boorput is het winningsplan nodig.
Het gasveld Pieterzijl Oost ligt ruwweg in de driehoek Warfstermolen-Pieterzijl-Munnekezijl. Uit het veld moet maximaal ruim 250 miljoen kubieke meter aardgas worden opgepompt, van een diepte van ruim 3000 meter. De NAM verwacht dat de gaswinning zo'n vijf jaar duurt.
Voor de gaswinning is het volgens de NAM noodzakelijk om fracking toe te passen. Bij deze winningsmethode worden water, chemicaliën en kleine keramiekkorrels in de grond gepompt, waardoor het gas gemakkelijker omhoog stroomt. Een deel daarvan blijft achter in de grond. Het gaat volgens de NAM om een gangbare methode van fracking die al sinds de jaren vijftig geregeld wordt toegepast in Nederland.
Volgens het winningsplan zal de bodemdaling hier maximaal twee centimeter zijn. Dit komt bovenop de bodemdaling van vier tot zes centimeter die hier sinds 1987 al is opgetreden, door winning uit de gasvelden Grijpskerk, Grootegast en Molenpolder.
De kans op schade door bodemdaling of aardbevingen wordt door de gaswinner verwaarloosbaar genoemd.
Toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) heeft inmiddels een positief advies uitgebracht. In het rapport van het SODM staat dat de de kans op het ontstaan van bevingen één op vijf is. De kans op aardbevingen met lichte schade is
Bij fracking worden water, chemicaliën en kleine keramiekkorrels in de grond gepompt
0.05 procent en op aardbevingen met matige schade 0.005 procent. Het SODM stelt op basis daarvan dat het veiligheidsrisico verwaarloosbaar is.
Het winningsplan ligt momenteel ter beoordeling bij het ministerie, dat advies vraagt van SODM en de betrokken overheden. Het kan nog enige tijd duren tot de gaswinning begint. Na de advisering moet nog een inspraak- en beroepsprocedure worden gevolgd.
Friesch Dagblad 27 maart 2017 door Pieter Atsma
Minister Kamp omzeilt vaker gasprocedure
In tien Friese gasvelden mag al worden geproduceerd terwijl inspraak nog loopt.

Leeuwarden | Het ministerie van Economische Zaken heeft vorig jaar voor veel meer gasvelden dan alleen dat onder Heerenveen toestemming gegeven om te beginnen met de productie van gas, terwijl de wettelijke procedure nog moest worden doorlopen. Dat blijkt uit de antwoorden van minister Henk Kamp op vragen van Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie). In 28 velden in heel Nederland - waaronder tien in Fryslân - mag al worden geproduceerd zonder dat het zogeheten winningsplan is vastgesteld.
In Sonnega is vorig jaar al 3 miljoen kubieke meter aardgas geproduceerd
Onlangs werd bekend dat gaswinner Vermilion met toestemming van de minister al gas uit de grond haalde onder de wijk Skoatterwâld in Heerenveen en het bedrijventerrein IBF-De Kavels. Dit gebeurde vanaf de gaswinlocatie in Langezwaag in buurgemeente Opsterland. Kamp had alvast toestemming gegeven voor de gasproductie, omdat het vaststellen van het winningsplan relatief lang zou duren vanwege het ingaan van de nieuwe Mijnbouwwet per dit jaar. De gemeente Heerenveen was boos over deze gang van zaken.
Normaliter worden winningsplannen eerst voorgelegd voor advies aan betrokken overheden, en is er dan ook een mogelijkheid om tegen de gaswinning in beroep te gaan bij de Raad van State. Nu de procedure bij de 28 gasvelden nog niet is doorlopen, zijn die mogelijkheden er nog niet geweest terwijl de gasproductie al wel is begonnen. De gemeente Heerenveen schreef al aan de minister dat met deze gang van zaken "geen zorgvuldige toetsing " heeft plaatsgevonden.
In Fryslân gaat het om de velden Zuidwal (onder de Waddenzee bij Harlingen), Vinkega, Langezwaag, Sonnega-Weststellingwerf, Blija, Kollum, Tietjerksteradeel, Burum-Oost, Nes Noord/M9 (Dongeradeel) en Wieringa (bij Munnekezijl).
Bij de eerste vier velden is Vermilion het betrokken gaswinbedrijf, bij de laatste vier de Nederlandse Aardolie Maatschappij. Bij een deel van deze velden - onder meer Langezwaag - gaat het om een uitbreiding van al vergunde gasproductie. Sommige andere velden worden voor het eerst in productie genomen.
Dat laatste geldt voor het gasveld Sonnega-Weststellingwerf, dat is aangeboord vanuit de al wel bestaande boorlocatie Blesdijke. Volgens de gegevens op de landelijke gaswinningswebsite nlog.nl wordt hier sinds augustus vorig jaar ga uit de grond gehaald. Tot de jaarwisseling is uit dit veld ruim drie miljoen kubieke meter aardgas geproduceerd.

Ontwerpbesluit
Het winningsplan van Sonnega-Weststellingwerf is echter nog maar korte tijd in procedure. Zowel de provincie Fryslân als Wetterskip Fryslân hebben hierover pas deze maand een advies gegeven. Het kan nog vele maanden duren tot dit winningsplan onherroepelijk is. Straks moet eerst de Mijnraad nog een advies geven, vervolgens moet een ontwerpbesluit ter inzage worden gelegd. Tenslotte moet het definitieve besluit nog worden gepubliceerd, waartegen beroep kan worden aangetekend bij de Raad van State.

De minister verwijst ook in de beantwoording van de Kamervragen naar de nieuwe Mijnbouwwet. Hij schrijft dat onderzoeksinstituut TNO bij de winningsplannen een analyse heeft gemaakt van de risico's en dat hij op grond daarvan concludeert dat er geen directe aanleiding tot zorg is. Daarom heeft hij Vermilion en NAM - en gaswinner Taqa voor een veld in Bergen, Noord-Holland - alvast toegestaan te produceren.

In antwoord op kamervragen van andere partijen - PvdA, D66 en SP hadden ook vragen gesteld - schrijft Kamp nog dat hij verwacht dat het ontwerpbesluit van de gaswinning onder Langezwaag eind juli ter inzage kan worden gelegd.
Friesch Dagblad 20 maart 2017 door Theo Klein
Groeiend verzet Ternaard tegen gasboringen
NAM heeft volgens actiegroep tijd genoeg gehad voor transitie naar groene energie

Ternaard | Het verzet in Ternaard tegen de gasboringen bij het dorp en onder de Waddenzee groeit. Een groep dorpsbewoners heeft onlangs de actiegroep Ternaard Foar de Wyn opgericht om de voorgenomen boringen van aardoliemaatschappij NAM naar gas een halt toe te roepen.
Vorige week gaf dorpsbelang Ternaard al aan te hopen dat het plan voor gaswinning bij het dorp niet doorgaat. Verder eiste de stichting Feste Grun Dongeradiel dat er een nulmeting komt om eventuele schade door gaswinning te kunnen vaststellen.

Halt toeroepen
Op zijn facebookpagina geeft de actiegroep Ternaard Foar de Wyn aan dat de NAM tijd genoeg heeft gehad om de transitie naar duurzame energie in te zetten. Onlangs werd bekend dat Shell, het moederbedrijf van de NAM, al in 1986 wist dat het gebruik van fossiele brandstoffen leidt tot klimaatopwarming. Nieuwe boringen moeten daarom een halt worden toegeroepen, vinden onder anderen de inwoners van Ternaard.
Concrete plannen heeft Ternaard Foar de Wyn nog niet. Volgens Willem Schoorstra, een van de initiatiefnemers, is de groep nog maar net begonnen. Afgelopen vrijdag hebben de leden zich bij Dorpsbelang geïntroduceerd en deze week komen ze voor de tweede keer bij elkaar. Dan worden er verdere plannen ontwikkeld. Mensen kunnen op de Facebookpagina Ternaard Foar de Wyn hun ideeën tegen de gasboringen kwijt.
De naam Ternaard Foar de Wyn lijkt veel op die van Fryslân foar de Wyn, het project dat vorig jaar door de gemeenschap gedragen projecten voor windmolens op land probeerde te realiseren. Maar volgens Schoorstra gaat Ternaard Foar de Wyn geen actie voor windmolens voeren. "De aksjegroep rjochtet him yn it foarste plak tsjin gasboaringen. Je kinne it ek metafoarysk lêze : as it Ternaard foar de wyn giet, giet it goed mei Ternaard." Overigens waren er volgens hem in Ternaard al duurzame energie-initiatieven
De aksjegroep rjochtet him yn it foarste plak tsjin gasboaringen
voordat duurzaamheid een hype werd. "Ternaard hie al yn de njoggentiger jierren de Stichting Dorpsmolen Ternaard. En der is in enerzjykoöperaasje yn it doarp dy't it gebrûk fan sinnepanielen stimulearje wol."

Informatieavond
Vorige week donderdag was er voor de inwoners van Ternaard een informatieavond over de voorgenomen gaswinning. Daar kwamen zo'n veertig dorpsbewoners en veertig lokale en provinciale politici op af.
Volgens de NAM kan een klein aardgasveld, zoals bij Ternaard, heel Fryslân tien jaar lang van gas voorzien. De Nam wil in 2018 beginnen met proefboringen. In Nederland zijn zo'n 175 kleine aardgasvelden.
Friesch Dagblad 11 februari 2017
Actie tegen beoogde gaswinning bij Ternaard
Ternaard :
Onder aanvoering van Werkgroep Laatfrieslandnietzakken gaan meerdere verenigingen actievoeren tegen gaswinning bij Ternaard. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) wil vanuit Ternaard gas onder de Waddenzee winnen.
De werkgroep werkt bij het verzet samen met de Waddenvereniging, Dorpsbelang Ternaard, Feste grun Dongeradiel, milieudefensie, werkgroep Horizon Schiermonnikoog en Gas(t)vrij Terschelling. Ook hebben volgens de werkgroep enkele politieke partijen hun steun uitgesproken.
De werkgroep heeft in januari een
enquete verspreid onder inwoners van Ternaard. Daaruit bleek dat driekwart van de geenqueteerden tegen gaswinning bij het dorp is. Iets meer dan de helft van de respondenten gaf aan bereid te zijn om actie te voeren tegen de plannen van de NAM, en driekwart van hen maakt zich zorgen over de beoogde gaswinning.
Wat voor acties er wanneer ondernomen worden heeft de werkgroep niet bekend gemaakt. Ook het aantal enquetes en de respons daarvan zijn niet duidelijk. De NAM wil vanaf 2019 gas winnen vanuit Ternaard. In totaal wint de NAM gas uit 175 kleine gasvelden in Nederland.
Friesch Dagblad 3 februari 2017
Minister : forse bodemdaling Waddenzee was meetfout
Lauwersoog : Minister Henk Kamp van Economische Zaken ziet geen reden om in te grijpen bij de winning van aardgas onder de Waddenzee. Dit schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer over de vermeende forse daling van zandplaten bij het Pinkegat, ten zuidoosten van Ameland. Er was sprake van een meetfout.

Uit metingen van de NAM in 2015 bleek dat de zandplaten op de Waddenzee onverwacht snel krompen. De gaswinner deed de afgelopen tijd nader onderzoek.
Kamp baseert zich op een tussenrapportage
van dat onderzoek, dat de NAM heeft opgesteld. Daarin staat dat de gemeten daling van de zandplaat een gevolg is van een onnauwkeurige meetmethode. Bovendien bleek al uit een andere meting dat de daling van de diepe ondergrond veel kleiner was.
Kamp legde de rapportage voor aan het Staatstoezicht op de Mijnen en onderzoeksinstituut TNO. Hij concludeert nu dat er niet daadwerkelijk sprake was van bodemdaling. Ingrijpen is dan ook niet nodig, aldus de minister.
NRC 6 december 2016 door Arjen Schreuder

Het wad bij Wierum, in het noordoosten van Friesland. "Wij zijn boos dat de NAM nu wéér een jaar uitstel krijgt." Foto Jaap Schaaf
Was het een foute meting, of zinken de wadden echt?
Plotseling waren de wadplaten bij het Pinkegat vijf centimeter gedaald. Een ramp voor de Waddenzee? Gevolg van de gaswinning? Of een meetfoutje?
Het lijkt wel een schilderij. Uitkijkend over de Waddenzee, op de rand van het land, maakt de wereld een onbeweeglijke indruk. Het is laag water. De wadplaten bij het Friese Wierum zijn bedekt met brokken ijs. Alles staat stil. Gids Lian Zigterman wijst in de verte. Daar ligt Ameland, iets rechts Schiermonnikoog. "Mooi, hè"

We turen naar een deel van de Waddenzee waarover in recente rapporten over de gaswinning harde woorden zijn gevallen. Het Pinkegat. In dit gebied is de afgelopen twee jaren sprake geweest van onverwachte bodemdaling. Misschien is de gaswinning onder de Waddenzee daarvan de oorzaak.

"Spelen met vuur", vindt Lian Zigterman, medewerker van de Waddenvereniging. " Men is iets aan het doen waarvan we de gevolgen niet goed kunnen overzien. Het zou kunnen dat het natuurlijk evenwicht in dit gebied binnenkort kantelt, en dat we iets verliezen wat we nooit meer terug kunnen krijgen. Daar moet je heel voorzichtig mee zijn, vind ik. "

De Waddenvereniging liet onlangs een waarschuwing uitgaan. Met de gaswinning zouden onverantwoorde risico's worden genomen, aldus de natuurbeschermers. Uit rapportages van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) blijkt dat niet alle berekeningen en modellen over de gevolgen van gaswinning voor de kust van Friesland en Groningen kloppen.

" Er zijn te veel onzekerheden om door te gaan. Wij vinden dat minister Kamp de gaswinning moet stoppen ", zegt directeur Arjan Berkhuysen van de Waddenvereniging. En wil de NAM binnenkort in de buurt van het Pinkegat een tweede gasveld exploiteren? " De vergunning daarvoor moet er niet komen. "

" Onlangs nog werd dit verkozen tot mooiste natuurgebied van Nederland "

Een fikse bodemdaling in de Waddenzee zou rampzalig zijn voor het gebied. De wadplaten zouden niet meer droog vallen en dan is er minder voedsel voor met name de miljoenen zeldzame vogels die hier broeden en pleisteren. Onlangs nog werd dit verkozen tot mooiste natuurgebied van Nederland.

Tot de gaswinning werd twaalf jaar geleden besloten, na jaren van debat en ruzie tussen gaswinners en natuurbeschermers. Het waren milieukundige Wouter van Dieren en een commissie onder leiding van PvdA'er Wim Meijer, voormalig commissaris van de koningin in Drenthe, die de impasse doorbraken. Winning van waddengas mocht onder de voorwaarde dat " de hand aan de kraan " zou worden gehouden. De winning zou stoppen als de natuur van dit werelderfgoed te veel schade zou lijden. Verder zou de mechanische kokkelvisserij, nog veel schadelijker geacht dan gaswinning, worden uitgekocht, én er zou veel geld worden gestoken in natuurherstel en " duurzame ontwikkeling" in de waddenregio.

Inmiddels is de gaswinning tien jaar gaande. Er zijn vele dikke rapporten over verschenen. De meeste concluderen dat de gevolgen voor de natuur meevallen. Op basis van de voorspelde bodemdaling zijn er " geen significante effecten " te verwachten, heette het tien jaar geleden in een rapport van Wageningen Universiteit.

Na zeven jaar onderzoek volgde een rapport dat de gaswinning " vooralsnog geen waarneembare effecten " had gehad op de natuur. Ook recente NAM-rapportages melden steevast dat de gemeten bodemdaling binnen de 'gebruiksruimte' is gebleven - vijf tot zes millimeter per jaar, inclusief de berekende zeespiegelstijging plus de effecten van de bewegingen van zand in de Waddenzee.

Er kraakt iets

Toch is er nu iets gaan kraken. Twee jaar geleden bleek na een wat grotere bodemdaling bij het Pinkegat dat de modellen over de voorspelde bodemdaling moesten worden aangepast. Kennelijk daalt door de gaswinning niet alleen de druk in het gesteente, maar ook in bodemlagen die gevuld zijn met water. De snelheid van de bodemdaling is daardoor " aanmerkelijk groter dan in voorgaande jaren werd berekend ", stelde een onafhankelijke commissie die de rapportages van de NAM controleert.

Diezelfde commissie vroeg onlangs ook opheldering over een meting uit de rapportage over 2015, waaruit bleek dat bij het Pinkegat de wadplaten liefst vijf centimeter waren gedaald. " Een onverwacht grote plaatverlaging ", zegt Sjoerd Harkema, secretaris van deze werkgroep van de landelijke commissie voor de milieuffectrapportage. " Omdat niet zeker is dat er daadwerkelijk bodemdaling plaatsvindt en de monitoring geen veranderingen in de natuur door de gaswinning laat zien, is er geen acuut probleem, maar waakzaamheid is zeker geboden. "

Plotseling waren de wadplaten bij het Pinkegat vijf centimeter gedaald.

Het is deze vijf centimeter die nu de gemoederen verhit. In een gesprek met de commissie voor de milieueffectrapportage en Economische Zaken heeft de NAM onlangs gezegd dit meetresultaat niet te kunnen verklaren. Het bedrijf laat de kwestie nader onderzoeken. Over een half jaar zijn de resultaten bekend. Tot verontwaardiging van de Waddenvereniging: " Wij zijn boos dat de NAM nu wéér een jaar uitstel krijgt ", zegt een medewerker.

De onderzoekers denken er het hunne van. De daling van vijf centimeter zou te wijten kunnen zijn aan de onnauwkeurigheid van de metingen, vanuit vliegtuigen met lasers. " Er stond misschien water op de platen tijdens sommige metingen ", zegt Zheng Bing Wang, hoogleraar morfodynamica van lagunes en estuaria aan de Technische Universiteit Delft. Hij is tevens expert-adviseur bij Deltares, het onderzoeksinstituut dat voor de NAM de rapportages verzorgt.

Ook Ger de Lange, bodemdeskundige bij Deltares, denkt niet onmiddellijk aan gaswinning als oorzaak. " De nauwkeurigheid van de meting kan een deel van de verandering verklaren, maar het meest waarschijnlijk is het een gevolg van de dynamiek van het gebied, waardoor er ook platen zijn waar een deel hoger is geworden. " En ja, misschien is de " richting van deze dynamiek ", het wandelen van zand en het wisselen van geulen, wel veroorzaakt door gaswinning. " Je moet eigenlijk meer naar de natuur als geheel kijken. Gaswinning is maar één van de factoren bij de ontwikkeling van de natuur."

Zware kritiek

Intussen oefent Adriaan Houtenbos, gepensioneerd bodemdalingsexpert bij de NAM, zware kritiek op het meetprogramma als geheel. De metingen zijn " te weinig nauwkeurig " en " niet absoluut, maar relatief ", zegt hij. Ook is er " onvoldoende zinvolle informatie " over zeespiegelstijging, bodemdaling en aanslibbing om de maximale gebruiksruimte voor de gaswinning te bepalen. " De modellering klopt niet. " Bovendien is onbekend hoe lang de bodemdaling nog zal " naijlen " als de gaswinning is gestopt. Er wordt gekeken naar " de gaswinning tegenover de huidige bodemdaling, niet de toekomstige bodemdaling. " En ten slotte kun je vraagtekens zetten bij de onafhankelijkheid van de rapportages, omdat de NAM die betaalt. " Die bepaalt wat er gebeurt. "

Dat laatste is veel gehoorde kritiek; is het onderzoek wel onafhankelijk als het wordt gedaan in opdracht van het bedrijf dat de gaswinning uitvoert? Hoogleraar Zheng Bing Wang moet er een beetje om lachen. " Het is toch juist goed dat de NAM dit onderzoek betaalt? Wie zou het anders moeten doen? "

"Is het onderzoek wel onafhankelijk als het wordt gedaan in opdracht van het bedrijf dat de gaswinning uitvoert ?

Voor de objectiviteit van het onderzoek door Deltares staat hij garant. " De NAM vraagt juist ons om onafhankelijk onderzoek te krijgen. Wij laten ons echt niet sturen. Hooguit wil ik wel eens zeggen dat een glas half vol is in plaats van half leeg. Maar dat maakt niet uit, want de feiten zijn dezelfde. "

Zijn persoonlijke opvatting over de plotseling ontdekte vijf centimeter daling bij het Pinkegat is dat we daarover niet al te bezorgd moeten zijn. " We zijn al extreem voorzichtig bij de definitie van de gebruiksruimte voor gaswinning. We hoeven hier niet paniekerig over te doen. Wel moeten we de oorzaak van de gemeten verlaging proberen uit te zoeken. Dat de Waddenvereniging alarm slaat, begrijp ik wel. Dat is haar functie. "

De schemering valt over Pinkegat. Drie steenlopers trippelen over het ijs en vliegen op. " Het mooiste van dit gebied ", zegt Lian Zigterman, " is dat de natuur hier altijd weer anders is. De Waddenzee laat zich niet sturen. "

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 29 november 2016.
Bodem Waddenzee daalt sneller.
De bodemdaling tussen Ameland en het vasteland is voor het tweede jaar sneller verlopen dan door de NAM voorspeld.
Ternaard :
De bodemdaling tussen Ameland en het vasteland is voor het tweede jaar anders en sneller verlopen dan door de NAM voorspeld. De Waddenvereniging vraagt Minister Kamp dringend per brief om zo snel mogelijk in te grijpen bij de gaswinning door NAM onder de Waddenzee.
De NAM mag nu nog gas onder de Waddenzee winnen mits er een "hand aan de kraan" zit om de winning te stoppen of verminderen als de natuur dreigt te beschadigen. De Tweede Kamer echter heeft de regering in april van dit jaar per motie laten weten sterke twijfels te hebben over de effectiviteit van het zogenaamde "hand aan de kraan principe".
De Waddenvereniging constateerde dat de onafhankelijke commissie die de gaswinning onder het Wad controleert, voor het tweede jaar achtereen een onverklaarbare en forse
bodemdaling onder de Waddenzee rapporteert. Minister Kamp heeft nu het laatste rapport van die commissie ook gezien en deze aan de Tweede Kamer gestuurd, zonder erbij te vermelden wat hij gaat doen om (verdere) schade aan het gebied te voorkomen. Een onverklaarbare bodemdaling van 5 cm in een jaar is fors. En ook het jaar daarvoor daalde de bodem de bodem onder de Waddenzee in hetzelfde gebied. De Minister ziet ondanks dat geen reden om in te grijpen. De Waddenvereniging vindt dit ontoelaatbaar en vraagt de Minister om de winning te stoppen en zeker geen nieuwe winningen meer toe te staan zoals de NAM van plan is bij Ternaard.
Nederlands mooiste natuurgebied is zo bijzonder, omdat dagelijks een groot deel van de bodem droog valt.
Bodemdaling en zeespiegelstijging kunnen deze fragiele balans verstoren.
Friesch Dagblad 19 september 2016.
Waddenbodem mag meer dalen van minister .
Lauwersoog :
De bodem van de Waddenzee bij Ameland en Schiermonnikoog mag de komende jaren meer dalen door gaswinning. Uit nieuw onderzoek in opdracht van minister Henk Kamp (Economische Zaken) blijkt dat de zeespiegel minder snel gaat stijgen dan eerder verwacht. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en de Waddenvereniging zijn verrast over die conclusie, die als gevolg heeft dat de bodem met 20 tot 30 procent meer mag dalen.

De NAM wint aardgas uit zes velden in de Waddenzee, voornamelijk tussen Ameland en Schiermonnikoog en het vasteland. Dit leidt tot bodemdaling in twee gebieden: het Pinkegat onder Ameland en de Zoutkamperlaag onder Schiermonnikoog. De toename van de diepte van de zee - het totaal van de zeespiegelstijging en de bodemdaling - mag jaarlijks niet meer zijn dan zes millimeter (Pinkegat) en vijf millimeter (Zoutkamperlaag). Die toename wordt gecompenseerd door zandafzetting uit de Noordzee.

Iedere vijf jaar laat Kamp de verwachte ontwikkeling van de zeespiegel opnieuw onderzoeken. Op basis van de conclusies daarvan bepaalt hij hoe sterk de Waddenbodem mag dalen - het gaat daarbij dus om de diepe ondergrond en niet om de zeebodem, die immers steeds wordt verhoogd met zand.

Nieuwe methode
Onderzoeksinstituut TNO rondde het nieuwe onderzoek in juni af en Kamp brengt het nu naar buiten. TNO heeft dit jaar een nieuwe rekenmethode gebruikt, waarbij historische gegevens worden meegenomen die veel verder teruggaan in de tijd.

Omdat de zeespiegel volgens die rekenmethode minder snel zal stijgen, wordt meer bodemdaling toegestaan : in de Zoutkamperlaag is de toegestane bodemdaling de komende vijf jaar in totaal 13,7 millimeter (was 10,6) en in het Pinkegat 18,7 (was 15,6).
NAM-woordvoerder Henk Heeringa zegt dat de uitkomsten van het onderzoek voor de gaswinner als een verrassing komen. Hij zegt dat het geen gevolgen heeft voor de hoeveelheid gas die zal worden gewonnen. "Het is niet zo dat wij nu meer gaan produceren. De jaarlijkse productievolumes uit het winningsplan zijn bepalend. Die staan gewoon vast."

Bij de gaswinning wordt het zogenoemde hand-aan-de-kraanprincipe toegepast: zodra de maximale bodemdaling wordt overschreden, moet de gaswinning per direct worden stopgezet. Zolang de bodemdaling binnen de bandbreedte blijft, kan de gaswinning doorgaan.

Het besluit is voor de gaswinner niettemin welkom. Eind vorig jaar bleek namelijk dat de bodem onverwacht snel daalde en dat het risico bestond dat de gaswinning vroegtijdig moest worden stopgezet. Nu de maxima worden verhoogd, is de kans dat de winning moet worden gestaakt kleiner. Heeringa wil verder inhoudelijk weinig kwijt over hoe de NAM zal omgaan met de nieuwe normen. Daarvoor wil hij eerst de bezwaartermijn afwachten. Ook voor de Waddenvereniging komt de conclusie van TNO onverwacht. Woordvoerder Jojanneke Drijver zegt dat de vereniging het onderzoek gaat bestuderen. "Het is voor ons lastig om daar nu al iets inhoudelijks over te zeggen."

Op basis van het onderzoek heeft Kamp inmiddels ook besloten de winning van zout bij Harlingen langer toe te staan. Hij heeft het eindjaar van zoutwinning verschoven van 2036 naar 2052.

De besluiten van Kamp over de gas- en zoutwinning liggen momenteel ter inzage. Hiertegen kan binnen zes weken bezwaar worden ingediend.
Leeuwarder courant 12 februari 2009.
Burger slecht verzekerd voor bodemdaling
Dokkum - Inwoners van Dongeradeel moeten beter worden beschermd tegen bodemdaling door gaswinning in de regio. Met toekomstige schade aan gebouwen en andere eigendommen van particulieren is amper rekening gehouden. Er zijn alleen compensatieregelingen voor schade aan gemeentelijke bruggen en gebouwen.
Te gek voor woorden, vonden de meeste raadsleden gisteravond tijdens de vergadering van de commissie grondgebied. In een rapport van ingenieursbureau Tauw, dat in opdracht van de gemeente en op kosten van van de Nederlands Aardolie Maatschappij (NAM) is opgesteld, is volgens hen de 'gewone man' vergeten.
De pas aangetreden wethouder Klaas de Graaf moest de raadsleden gelijk geven. Het had hem ook verbaasd dat particulier eigendom zo slecht 'verzekerd' is.
Een aantal partijen zei verder onaangenaam verrast te zijn
door de zogeheten omgekeerde bewijslast. De gemeente moet, zoals het nu staat, aantonen dat eventuele schade het gevolg is van de gaswinning. Heel raar, oordeelde de commissie.
De commissieleden schrokken ook van de zin in het rapport dat rekening moet worden gehouden " met een aanzienlijke gemeentelijke bijdrage bij het herstel van schade door bodemdaling ".
Volgens de raadsleden is enkel de NAM aansprakelijk voor de schade. Wethouder De Graaf beloofde over al deze zaken in overleg te gaan met Tauw en de NAM.