Publicatie Persberichten recent

Nieuwe Dockumer Courant 23 mei 2018 : Tien argumenten tegen gaswinning Ternaard

Friesch Dagblad 19 mei 2018 : Protesten in Smallingerland tegen gaswinprojecten

Friesch Dagblad 19 mei 2018 : Raad in Burgum bezorgd over bodemdaling

Friesch Dagblad 1 mei 2018 : Besluit over omgevingsproces in Ternaard uitgesteld

Friesch Dagblad 18 april 2018 : College wil Groninger schadeprotocol ook inzetten

Friesch Dagblad 16 april 2018 : Twintig schademeldingen na aardbeving

Friesch Dagblad 14 april 2018 : Wiebes verwacht snel een akkoord over gaswinning

Friesch Dagblad 10 april 2018 : Gaswinning bij Pieterzijl moet niet doorgaan

Friesch Dagblad 9 april 2018 : Twee lichte bevingen in Groningen

Friesch Dagblad 4 april 2018 : Irritatie over gasdeal in Achtkarspelen

Friesch Dagblad 30 maart 2018 : Minister stemt in met omstreden gasplan Pieterzijl

Friesch Dagblad 29 maart 2018 : NAM ongewenste partij in ' Ternaard-overleg '

Friesch Dagblad 29 maart 2018 : Ternaard foar de Wyn laat omgevingsproces schieten

Friesch Dagblad 27 maart 2018 : Friese overheden : te veel onzekerheid bij gas Rottum

Friesch Dagblad 24 maart 2018 : Ternaard boos over tijdstip gasbijeenkomst

Friesch Dagblad 17 maart 2018 : Gasveld bij Kootstertille naar Vermilion

Friesch Dagblad 14 maart 2018 : Gaswinning bij Harkema gaat door tot uiterlijk 2024

Friesch Dagblad 13 maart 2018 : Ternaard stemt morrend in met gas-overleg

Friesch Dagblad 1 maart 2018 : Alders : acht miljard nodig voor herbouw

Friesch Dagblad 22 februari 2018 : Stop omgevingsproces gaswinning Ternaard

Friesch Dagblad 21 februari 2018 : Gasschade

Friesch Dagblad 19 februari 2018 : Proefboring bij Schier gaat spoedig van start

Trouw 27 januari 2018 : De Nam : melkkoe van Nederland, zonder vet op de botten

Trouw 27 januari 2018 : Shell zet de Nam op afstand

Leeuwarder Courant 25 januari 2018 : Anne Vondeling en het gasdrama

Friesch Dagblad 24 januari 2018 : NAM moet meteen betalen voor schade

Friesch Dagblad 18 januari 2018 : Gaswinning bij Blije gaat veel langer door

Website Dongeradeel Sociaal 11 januari 2018 : Dongeradeel Sociaal: 'Streep door gaswinning bij Ternaard'

Friesch Dagblad 9 januari 2018 : Roep om gaswinning te stoppen na zware beving

Friesch Dagblad 29 december 2017 : Meer aardbevingen in Groningen

Friesch Dagblad 28 december 2017 : Kamer wil opheldering over reorganisatie van NAM

Waddenvereniging 14 december 2017 : Plannen nieuwe gaswinning Waddenzee zijn van (inter)nationaal belang

Friesch Dagblad 11 december 2017 : Beving van 2.1 op schaal van Richter bij 'tZandt

Friesch Dagblad 9 december 2017 : Zandplaten Wad blijken wel degelijk snel te krimpen

Friesch Dagblad 8 december 2017 : Zorgen over afname vogels in Waddengebied

Friesch Dagblad 4 december 2017 : Provincie lijkt te breken met gasbeleid

Friesch Dagblad 30 november 2017 : Heerenveen werkt niet mee aan gasplan Nieuwehorne

Nieuwe Dockumer Courant 22 november 2017 : Uitnodiging Startbijeenkomst Omgevingsproces Ternaarder Gasveld

Omrop Fryslân 20 november 2017 : Ombudsman jout Ternaarder gelyk oer gaswinning

Friesch Dagblad 16 november 2017 : Minister staat proefboring boven Schier toe

Friesch Dagblad 16 november 2017 : Groningers blij na uitspraak gaswinning

Friesch Dagblad 9 november 2017 : NAM in beroep : verkoop huis is enig juiste peilmoment

Friesch Dagblad 1 november 2017 : Gasindustrie stak honderd miljoen euro in EU-lobby

Leeuwarder Courant 19 oktober 2017 : Waarom Nieuwehorne van gaswinner Vermilion houdt

Friesch Dagblad 12 oktober 2017 : Provincie juicht te vroeg om gasbeperking

Friesch Dagblad 11 oktober 2017 : Gaswinning in Fryslan gaat op slot

Friesch Dagblad 29 september 2017 : Schier : geen gaswinning

Friesch Dagblad 15 september 2017 : Kwelders houden bodemdaling amper bij

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 15 september 2017 : Ternaard praat mee over gaswinning

Friesch Dagblad 14 september 2017 : Vooroverleg moet gaswinst meer in Ternaard houden

Friesch Dagblad 8 september 2017 : Gedragscode : Kortere lijnen bij gaswinning in kleine velden

Friesch Dagblad 25 augustus 2017 : Proefboringen : Boorplatform blijft langer bij Schier

Friesch Dagblad 25 augustus 2017 : Vermilion begint met boren aardgasput

Algemeen Dagblad 16 augustus 2017 : Hoe de waardevolle gasbel veranderde in The Dutch Disease

Friesch Dagblad 16 augustus 2017 : Vijf jaar na de zware klap in Huizinge

Friesch Dagblad 10 augustus 2017 : Tiltmeters voor monumenten

Friesch Dagblad 9 augustus 2017 : Vermilion wil gas winnen uit velden bij Nieuwehorne

Friesch Dagblad 8 augustus 2017 : Wetterskip vreest verzilting door gaswinning Pieterzijl

Friesch Dagblad 4 augustus 2017 : Tegenstanders berusten in gasplan Oppenhuizen

Friesch Dagblad 28 juli 2017 : Rechter fluit gemeente terug in gaskwestie

Friesch Dagblad 22 juli 2017 : Inventarisatie Groningse bevingsschade begint

Friesch Dagblad 14 juli 2017 : Groningers en NAM lijnrecht tegenover minister Kamp

Friesch Dagblad 6 juli 2017 : Kamer dringt aan op staken delfstofwinning Waddenzee

Friesch Dagblad 4 juli 2017 : Staatstoezicht houdt vast aan dwangsom NAM

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 27 juni 2017 : Gasproefboring Hansa boven Schiermonnikoog

Friesch Dagblad 23 juni 2017 : Bezwaar Akkrum-Nes tegen gasonderzoek afgewezen

Leeuwarder courant 14 juni 2017 : Zorg blijft over bodemdaling

Friesch Dagblad 3 juni 2017 : Oproep : kom in actie tegen gaswinning

Friesch Dagblad 1 juni 2017 : Instemming is het beste bij gasboring

Friesch Dagblad 29 mei 2017 : Vijftien meldingen na aardbeving bij Slochteren

Leeuwarder courant 27 mei 2017 : Derde kans NAM wekt wantrouwen

Leeuwarder courant 19 mei 2017 : Smallingerland zet gasbedrijven buitenspel

Friesch Dagblad 18 mei 2017 : NAM krijgt weer extra tijd door studie

Friesch Dagblad 5 mei 2017 : Gaswinning risico voor Waddengebied

Friesch Dagblad 26 april 2017 : Frisia moet effect zoutwinning scherp controleren

Friesch Dagblad 19 april 2017 : Kamp verlaagt gaswinning met 10 procent

Friesch Dagblad 1 april 2017 : Afhandeling bevingsschade weg bij NAM

Friesch Dagblad 29 maart 2017 : NAM wil fracking toepassen bij winning Pieterzijl

Friesch Dagblad 27 maart 2017 : Minister Kamp omzeilde vaker gasprocedure

Friesch Dagblad 20 maart 2017 : Groeiend verzet Ternaard tegen gasboringen

politiek.tpo.nl 14 maart 2017 : Shell-baas Ben van Beurden is een ordinaire graaier

Friesch Dagblad 11 februari 2017 : Actie tegen beoogde gaswinning bij Ternaard

Friesch Dagblad 3 februari 2017 : Minister : forse bodemdaling Waddenzee was meetfout

NRC 6 december 2016 : Was het een foute meting, of zinken de wadden echt?

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 29 november 2016 : Bodem Waddenzee daalt sneller.

Friesch Dagblad 19 september 2016 : Waddenbodem mag meer dalen van minister.

Nieuwe Dockumer Courant 23 mei 2018 door Anna Anjema
Tien argumenten tegen gaswinning Ternaard
Ternaard | De actiegroep Ternaard foar de Wyn doet op 2 juni in Harlingen mee aan de landelijke actie Samen Tegengas. Andere deelnemers zijn onder meer Feste grun Dongeradiel, Laat Friesland niet zakken, Milieudefensie en de Waddenvereniging. De actiegroep verspreidt in Ternaard huis-aan-huis een flyer met daarin tien argumenten tegen gaswinning :
1 - Laat de bodem niet zakken.
Gaswinning onder Noardeast-Fryslân, bij Ternaard, geeft hoe dan ook bodemdaling en de bodemdaling heeft grote gevolgen voor de waterstand : slecht voor de fundamenten van onze huizen en boerderijen - en het herstellen van de gevolgen kost veel geld ... als de gevolgen überhaupt te herstellen zijn.
2 - Ook kleine velden beven.
Praktijkvoorbeelden te over : niet alleen bij het grote Groningen-gasveld, ook rond de 'kleine velden' zorgt gaswinning voor aardbevingen, zoals laatst in Lauwerszijl. Deze bevingen kunnen in kracht zelfs even sterk zijn. Dat geeft schade aan gebouwen.
3 - Bodemdaling ijlt nog jaren na.
Ook als een gasveld wordt gesloten, kan de bodemdaling nog vele jaren een feit zijn. En dus is de zogenaamde 'hand aan de kraan' (snel stoppen met pompen) een ordinaire verkooptruc. Alleen niet-boren betekent 100% veiligheid.
4 - De NAM trilt ook.
Niet alleen de bodem van Groningen, ook de NAM zelf zit vol scheuren. Er dreigen meerdere miljardenclaims terwijl Shell en Exxon hun aansprakelijkheid ontkennen. Rara : wie betaalt de schade als de NAM failliet is ?
5 - Geen boortoren in Ternaard.
Wie wil een boorlocatie binnen de bebouwde kom van een dorp ? De boortoren is tijdelijk, maar dat geldt niet voor de buizen, tanks en lawaaierige transformators en compressoren. Zou de president-directeur van Shell Nederland dat in haar tuin willen, dag en nacht, inclusief gasfakkel ?
6 - Geen garanties tegen fracking.
Overal om ons heen is het patroon zichtbaar : wat begint als 'gewone' gaswinning wordt, als het gasveld half leeg is, een nieuw niet te stoppen 'cadeau' : fracking. Een 'cadeau' met chemische verontreiniging van onze bodem en ons water !
7 - Pal naast de Waddenzee.
De inwoners van Noardeast-Fryslân zijn trots op het prachtige werelderfgoed Waddenzee. Helaas staat de zeespiegel - langzaam maar zeker - steeds hoger. En kan, vanwege bodemdaling als gevolg van gaswinning, dit unieke natuurgebied kopje ondergaan. Wij willen het Wad aan onze kinderen doorgeven zoals wij het gekregen hebben.
8 - Ternaard moet één dorp blijven.
Gaswinning zaait méér dan bodemdaling en scheuren. Het zaait ook verdeeldheid. Wij willen geen scheuren in het hart van Ternaard. En dat is ook helemaal niet nodig.
9 - Het gas van Ternaard is niet noodzakelijk.
Moet, nu de gaskraan in Groningen dicht gaat, die in Friesland verder open ? Nee, het gas onder ons dorp en onder de Waddenzee is namelijk een ander soort aardgas. Het is 'hoog calorisch' en wordt niet gebruikt voor verwarming en koken, maar voor de industrie. daar zijn genoeg alternatieven voor en belangrijker : er is helemaal geen tekort aan gas. Gaswinning in Ternaard is dus niet noodzakelijk !
10 - Het gas van Ternaard is niet nuttig.
De NAM en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) willen tot op het laatst zoveel mogelijk geld verdienen met gaswinning en zeggen dat het 'nuttig' is. Ja, voor henzelf, maar niet voor Ternaard, Dongeradeel of Friesland en ook niet voor de rest van Nederland. In Nederland WAS verduurzaming jarenlang onmogelijk. Tot de gaskraan dicht moest - toen kon het opeens dus wel.

Bij voldoende deelname rijden er bussen heen en weer.
Opgave via Anna Anjema : anna.anjema@knid.nl
Friesch Dagblad 19 mei 2018
Oproep
Protesten in Smallingerland tegen gaswinprojecten
Drachten/Rottevalle | In Smallingerland is protest ontstaan tegen gaswinningsplannen in de regio. Een groep tegenstanders lanceerde gisteren een petitie tegen het aanboren van nieuwe gasvelden. Tegelijkertijd wordt in Rottevalle opgeroepen te protesteren tegen het verlengen van een bestaand gaswinproject.
De opstellers van de petitie vrezen dat gaswinner Vermilion nieuwe velden wil aanboren en daarbij chemicaliën in de grond wil spuiten, het zogenaamde fracking. Daarnaast ageren ze tegen een voornemen om oude boorputten opnieuw in productie te nemen. Op 18 juni houden ze een bijeenkomst in het gemeentehuis.
Enkele inwoners van Rottevalle lopen te hoop tegen de verlenging van de gaswinning onder hun dorp en onder De Leien. Ze roepen in dorpskrant It Slúske op hiertegen bezwaar in te dienen.
Friesch Dagblad 19 mei 2018 door Jan Ybema
Raad in Burgum bezorgd over bodemdaling
● Commissie voorziet daling van 24 centimeter tot 2050

Burgum | De raad van Tytsjerksteradiel maakt zich zorgen over de verwachte bodemdaling in de gemeente. Volgens een prognose van de Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân daalt de bodem tot 2050 tot 24 centimeter. Verschillende partijen willen dat wethouder Geerling Schippers in actie komt.
"Wij vinden dit eigenlijk best wel heel erg schrikbarend slecht nieuws", aldus D66'er Erwin Duursma, "want 32 jaar lijkt ver weg, maar dat zeiden ze 32 jaar geleden in Groningen ook en we weten hoe het er daar nu bij ligt."
Tytsjerksteradiel heeft al te maken met bodemdaling. Zo keerde de NAM in 2017 vergoedingen uit voor het Hendrik Bulthuis Akwadukt en een naastgelegen brug. De bodemdaling was daar groter dan verwacht. Als gevolg moesten kosten worden gemaakt voor langere damwanden.
Coalitiepartij FNP drong er bij de wethouder op aan dat de raad voortaan elk jaar geïnformeerd wordt over de prognoses van de bodemdaling en niet, zoals nu het geval is, elke vijf jaar. Douwe Hooijenga van de ChristenUnie sloot zich daarbij aan.
"Vaker meten en informeren is niet genoeg", vond Duursma. "Wij willen dit gewoon niet. We moeten harder op de trom slaan, in verzet komen", vulde Brigitta Scheepsma (GrienLinks) aan. Welke actie er precies ondernomen moet worden, liet ze vooralsnog in het midden.
Wethouder Schippers (FNP) wees op de formele rolverdeling : "It ryk giet oer de gaswinning, net de gemeente. Ik ha jim opmerkingen heard, mar ik kin de gaskraan net tichtdraaie."
Hij adviseerde de fracties hun zorgen kenbaar te maken aan hun provinciale en landelijke afdelingen. Tot een belofte om zijn beklag te doen bij het ministerie van Economische Zaken liet de wethouder zich niet vermurwen.
Friesch Dagblad 1 mei 2018 door Theo Klein
Besluit over omgevingsproces in Ternaard uitgesteld
● Organisaties willen meer overleg met achterban

Dokkum | Het besluit over het wel of niet instellen van een omgevingsproces - waarin ook bewoners meebeslissen over de voorwaarden voor gaswinning - rond de voorgenomen gaswinning in Ternaard is uitgesteld. Zo'n omgevingsproces moet ervoor zorgen dat de regio meeprofiteert van gaswinning.
De afgelopen maanden zijn er diverse gesprekken en bijeenkomsten geweest waar inwoners, regionale organisaties en andere belanghebbenden kondenaangeven of ze brood zien in een omgevingsproces, mocht er in Ternaard gas worden gewonnen. De Waddenvereniging en Ternaard foar de Wyn gaven al aan niet aan zo'n proces te willen meewerken. Als tegenstanders van gaswinning willen ze niet meepraten over de verdeling van gasbaten.
Adviesbureau De Gemeynt presenteerde medio april een concept-eindverslag van die gesprekken en bijeenkomsten aan het bestuurlijk overleg waarvan de gemeente Dongeradeel, het ministerie van EZK, de NAM, Wetterskip Fryslân en de provincie Fryslân deel uitmaken. Daaruit blijkt dat er aanknopingspunten zijn voor zo'n omgevingsproces.
Maar volgens burgemeester Waanders is het nog te vroeg om een definitief besluit erover te nemen.
"Er zijn nu nog te veel broedende kippen om nu knopen door te hakken", aldus Waanders. "Zo gaven diverse organisaties en leden van het bestuurlijk
Er zijn nog te veel broedende kippen om nu knopen door te hakken
overleg aan eerst nog verder te willen overleggen met hun achterban om te kijken of er voldoende draagvlak is voor een vervolg en hoe zij daaraan kunnen bijdragen. De hele kwestie ligt namelijk nogal gevoelig, ook politiek."

Overheidsbeleid
Een andere belangrijke ontwikkeling is volgens haar het overheidsbeleid rond de kleine gasvelden. "Binnenkort gaat er een brief van de regering over de kleine gasvelden naar de Tweede Kamer. Wat daarin komt te staan, is ook bepalend voor de speelruimte die we van het rijk krijgen voor het ontwikkelingsproces. Is er bijvoorbeeld ruimte voor de lusten en lastenverdeling die ons voor ogen staat ?"
Waanders hoopt wel dat er voor de zomer bekend wordt of er wel of geen omgevingsproces komt. "Daar streven we naar ook omdat bewoners van het gebied zo snel mogelijk moeten weten waar ze aan toe zijn. Maar we moeten daarvoor toch meer informatie hebben dan we op dit moment hebben."
Friesch Dagblad 18 april 2018
Aardgastrillingen
College wil Groninger schadeprotocol ook inzetten
Oosterwolde | Het Groninger Schadeprotocol moet ook van kracht zijn voor inwoners van Ooststellingwerf als bodemdalingen en aardtrillingen aantoonbaar gevolgen hebben voor de inwoners. Het college van B&W gaat een brief met deze mededeling naar het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat sturen.
De fractie van Ooststellingwerfs Belang ontving een brief van een burger uit Haulerwijk. Die maakte zijn zorgen kenbaar over bodemdalingen en aardbevingen naar aanleiding van aardgaswinning in Noord-Nederland. Volgens de indiener stoppen de gevaren niet bij de gemeente- en provinciegrenzen.
Het college heeft in antwoorden op vragen van Ooststellingwerfs Belang geantwoord dat zij het ninisterie zullen laten weten dat burgers volgens het Groninger Schadeprotocol gecompenseerd moeten worden.
Friesch Dagblad 16 april 2018
Twintig schademeldingen na aardbeving
● Beving met een kracht van 2.8 bij het Groningse 'tZand

't Zandt | De aardbeving van vrijdagavond bij de Groningse plaats 't Zandt heeft tot twintig schademeldingen geleid bij het Schadeloket Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen. Dat meldde het loket zaterdag aan het begin van de middag.
De beving had een kracht van 2.8 en was op een diepte van drie kilometer. Het epicentrum lag zo'n vijf kilometer van 't Zandt, bij het dorp Garsthuizen. Het loket is de nieuwste overheidsinstantie waar Groningers met aardbevingsschade sinds 19 maart terecht kunnen.
Volgens een woordvoerder van het KNMI was het "een echt sterke beving, die in een behoorlijk gebied kan zijn gevoeld". Op de redaktie van RTV Noord en sociale media werd er melding van gemaakt. "Ik zat te schudden op de bank", citeerde de regionale omroep iemand uit Westeremden. Een vrouw uit Zeerijp vertelde dat er "een gat zit tussen de muur en de vloer".
Op 8 januari was er een zwaardere beving bij Zeerijp van 3.4.
Het kabinet nam op 29 maart het besluit dat in 2033 de gaswinning in Groningen moet zijn afgebouwd naar nul. Volgens het kabinet zijn de "gevolgen van de gaswinning maatschappelijk niet langer aanvaardbaar".
Bijna tegelijkertijd kondigde het kabinet echter ook aan dat de NAM in de Friese plaats Warfstermolen, op de grens met het Groningse Pieterzijl, gas mag gaan winnen door te fracken. Dat is een omstreden methode waarbij water en chemicaliën in de bodem worden gespoten. Tientallen mensen protesteerden zaterdag in het gebied tegen dit besluit. Ze hadden protestborden, er was muziek en er waren verschillende toespraken.
Volgens het KNMI was het een echt sterke beving, die in een behoorlijk gebied kan zijn gevoeld
Friesch Dagblad 14 april 2018
Shell en ExxonMobil
Wiebes verwacht snel een akkoord over gaswinning
Den Haag | Minister Eric Wiebes (Economische Zaken) verwacht snel een akkoord te sluiten met Shell en ExxonMobil, de aandeelhouders van de NAM, over de geleidelijke beëindiging van de gaswinning in Groningen.
Wiebes benadrukt dat er veel te bespreken valt. "Alles wat we de afgelopen 55 jaar met elkaar hebben afgesproken moet nu anders. Dat kost tijd. Maar de sfeer aan tafel is prima, het is constructief, niemand vindt ten principale dat we met iets onrealistisch bezig zijn."
Belangrijk punt is of de staat de oliebedrijven Shell en Exxon een miljardenvergoeding moet betalen. Als alle plannen van het kabinet doorgaan,
blijft er voor 50 tot 125 miljard euro aan gas in de grond zitten. Het exacte bedrag is afhankelijk van de gasprijs. De minister zegt dat hij van Shell en ExxonMobil geen claim verwacht voor het gas dat in de bodem blijft.
Wiebes verwacht daarnaast dat de NAM haar deel bijdraagt aan de kosten voor schadevergoedingen en versterkingsoperaties in Groningen.
De bewindsman benadrukt dat gas niet de eerste delfstof is die in onbruik raakt. "We winnen ook geen turf meer en ik denk niet dat we de wereldkolenvoorraad nog gaan opmaken. Nieuwe tijden breken aan met andere grondstoffen en andere oplossingen."
Friesch Dagblad 10 april 2018 Opinie door Sjoerd Keizer
Gaswinning bij Pieterzijl moet niet doorgaan
● Het kabinet heeft al aangekondigd dat de gaswinning in ons land op termijn tot nul wordt teruggebracht. Maar toch is er nog een vergunning afgegeven voor gaswinning bij Pieterzijl. Dat zou dan ook niet nodig moeten zijn.

Vorige week donderdag, 5 april, was er een informatiebijeenkomst in Pieterzijl. Deze bijeenkomst was georganiseerd door het ministerie van Economuische Zaken. Verschillende medewerkers van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) gaven voorlichting over de gaswinning, fracken en de eventuele gevolgen hiervan.
Vreemd dat de NAM de voorlichting doet, want de bijeenkomst was immers georganiseerd door het ministerie. Minister Wiebes (VVD) kondigde vorige week aan dat de aardgaswinning in ons land op termijn tot nul wordt teruggebracht. Bij Pieterzijl-Oost is dus een vergunning afgegeven tot gaswinning. Dat is onbegrijpelijk.
Tevens werd voorlichting gegeven over fracking. Dat is een zeer omstreden methode. Bij fracking worden onder meer chemicaliën de grond in gespoten. Doordat dit onder hoge druk gebeurt, kunnen de laatste restjes gas worden gewonnen. De rijksoverheid legt de NAM geen strobreed in de weg, omdat gevaar voor mens en dier niet zou zijn aangetoond.

Zienswijzen
De provincie Groningen en de gemeenten Kollumerland, Zuidhorn en het waterschap hebben bezwaar gemaakt. Dat is echter allemaal tevergeefs. Als deze publieke organisaties
Als deze publieke organisaties al geen poot aan de grond krijgen, wat hebben zienswijzen dan nog voor nut ?
al geen poot aan de grond krijgen, wat hebben zienswijzen dan nog voor nut ? De inwoners van onder meer de dorpen Pieterzijl, Visvliet, Grijpskerk , Munnekezijl, Kollumerpomp, Warfstermolen en Burum maken zich terecht zorgen.
Eigenlijk spreekt minister Wiebes en het hele kabinet zichzelf hier tegen. Er wordt aangekondigd dat er op termijn geen gaswinning meer zal plaatsvinden, terwijl ondertussen de kleine gasvelden worden leeggehaald. Het vertrouwen in de landelijke overheid is volledig weg. Daarvoor zou men zich diep moeten schamen.

Sjoerd Keizer uit Triemen was fractievoorzitter van de PvdA in Kollumerland, maar heeft zich begin dit jaar aangesloten bij de nieuwe partij Sociaal in Noard-east-Fryslân (SIN)
Friesch Dagblad 9 april 2018
Gaswinning
Twee lichte bevingen in Groningen
Groningen | In de provincie Groningen hebben zich zaterdag twee lichte aardbevingen voorgedaan.
Die gebeurden bij Kommerzijl en Lauwerzijl. De eerste had een kracht van 1.0, de tweede van 1.7. Daarmee is die laatste beving volgens gegevens van het KNMI de krachtigste van de in totaal vijftien bevingen die zijn gemeten sinds 1 maart dit jaar. Lichte bevingen komen regelmatig voor in het gebied. De lichtste sinds 1 maart had een kracht van 0.1 en was bij Garrelsweer op 25 maart.
Friesch Dagblad 4 april 2018 door Pieter Atsma
Irritatie over gasdeal in Achtkarspelen
● Gemeente moest instemmen met overdracht NAM-Vermilion

Kootstertille | Achtkarspelen is ontstemd over de overgang van gaswinningsvergunningen in de gemeente van gaswinner NAM naar Vermilion. De NAM had vooraf toestemming moeten vragen aan de gemeente, schrijft wethouder Klaas Antuma in een memo aan de raad. Toch komt hij tot de conclusie dat juridische stappen zinloos lijken.
Drie weken geleden werd bekend dat de NAM zijn eigendommen en vergunningen in het gebied rond Kootstertille, waaronder 24 gasputten, heeft overgedragen aan Vermilion. Als onderdeel van die afspraak ging ook het gasbehandelingsstation aan de Westkern in Kootstertille naar Vermilion. De grond van dat station, zo'n 3,9 hectare, huurde de NAM van de gemeente Achtkarspelen.
Ik vermoed dat het moeilijk wordt om hieronder uit te komen
In de huurovereenkomst is opgenomen dat een overdracht alleen mogelijk is na toestemming van de gemeenteraad. Daar heeft de NAM niet om gevraagd, stelt de wethouder. 'Ondanks het feit dat de NAM op de hoogte was van de benodigde toestemming van de gemeenteraad van Achtkarspelen, vernam het college tot zijn verbazing dat de feitelijke activiteiten reeds zijn overgedragen aan Vermilion', staat in de memo.
Vermilion ziet meer toekomst dan de NAM in kleine velden zoals die in Achtkarspelen. De verwachting is dan ook dat de velden na de overname verder zullen worden leeggepompt dan in het geval de NAM ze zou blijven exploiteren.
De gemeenteraad moet nu alsnog instemmen met de overdracht. Antuma verwacht niet dat daarmee een juridisch houdbare mogelijkheid ontstaat om de overdracht terug te draaien. De gemeente zou voor een weigering geen gegronde redenen hebben. "Ik vermoed dat het moeilijk wordt om hieronder uit te komen."
Friesch Dagblad 30 maart 2018 door Pieter Atsma
Minister stemt in met omstreden gasplan Pieterzijl
● Wiebes vindt extra onderzoek naar gevolgen fracking niet nodig.
● Ook akkoord voor verlenging winning op Waddenzee.
Pieterzijl | De NAM lijkt te kunnen beginnen met de winning van aardgas uit het nieuwe veld bij Pieterzijl. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken) wil instemmen met het omstreden plan, waarbij de gaswinner met behulp van fracking - het inspuiten van chemicaliën in de ondergrond - zo'n 250 miljoen kubieke meter aardgas wil winnen.
Het gaat om het Fries-Groningse gasveld Pieterzijl-Oost, ruwweg in de driewhoek Warfstermolen-Munnekezijl-Pieterzijl. Vorig jaar werd al een protestactie gehouden in de streek, toen het voornemen van de NAM bekend werd. Verschillende overheden kwamen met een negatief advies, vooral naar aanleiding van het voornemen om fracking toe te passen.
De minister wil desondanks instemmen met het winningsplan. Hij wijst in zijn ontwerp-instemmingsbesluit op een onderzoek van toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen, die enkele jaren geleden concludeerde dat bij fracking uit andere velden in Nederland tot nu toe geen gevaar is opgetreden voor mens en milieu. Hij vindt dan ook dat geen sprake is van een omstrden methode.
De gemeente Kollumerland had gevraagd om een onafhankelijk onderzoek naar de extra risico's als gevolg van fracking. Wiebes wijst dat van de
Een verzoek van Kollumerland voor een onafhankelijk onderzoek wordt van de hand gewezen
hand, onder verwijzing naar het SodM-onderzoek. Wel moet de NAM uiterlijk twaalf weken voor aanvang van de fracking een risicobeheersplan indienen 'gelet op de aandacht die er is voor putstimulatie'.
De gaswinning in het veld PieterzijlOost duurt naar verwachting vijf jaar. In deze periode wordt er maximaal ruim 250 miljoen kubieke meter aardgas opgepompt.
Op 5 april wordt een inloopbijeenkomst gehouden over de gaswinning, van 17:00 tot 20:00 uur in dorpshuis De Wending in Pieterzijl. Tegen het ontwerp-besluit kan tot en met 9 mei een zienswijze worden ingediend.

Laatste verlenging
De minister maakte gisteren ook bekend definitief in te stemmen met het verlengen van de gaswinning on der de Waddenzee bij Harlingen, uit het veld Zuidwal. Uit het veld wordt al sinds 1988 gas gepompt. Het gaat nu om een laatste verlenging tot omstreeks 2020, waarna de gaswinning hier stopt. Deze verlenging was minder omstreden, onder meer de gemeenten Harlingen en Vlieland hadden geen bezwaar.
Wel pleitten de Friese overheden voor een bepaling dat gaswinner Vermilion het boorplatform in de Waddenzee opruimt na afloop van de winning. De minister stelt dat zo'n voorschrift niet nodig is, omdat het wettelijk al verplicht is om het platform op te ruimen.
Tegen het Zuidwal-besluit kan binnen zes weken beroep worden ingediend bij de Raad van State.
Friesch Dagblad 29 maart 2018 Opinie door Peter van den Bemt
NAM ongewenste partij in ' Ternaard-0verleg '
● Ternaard bekijkt met diverse overheden de voorwaarden voor gaswinning. Het dorp doet dat in het Bestuurlijk Overleg., waarin ook de NAM zit. Maar hoe onafhankelijk is dat overleg dan nog ?

Gaswinning in Nederland, het gaat iedere burger aan. Omdat we bijna allemaal gas gebruiken, en als dat niet zo is, baat hebben bij de inkomsten van het gas. Ook omdat gaswinning eindig is, want 'op is op'. Maar sterker nog omdat het klimaat erom vraagt ermee te stoppen. We moeten zo snel mogelijk af van de fossiele brandstoffen.
Voor de Groningers is er nog een dringender reden, zowat een reden van levensbelang, om ermee te stoppen : velen zijn ernstig slachtoffer geworden van de keuze van de overheid en de praktische werkwijze van de NAM om gas uit de Groningse bodem te winnen. Waar bij de heftige problemen rond de bekende velden eindelijk door de regering wat licht aan de horizon gebracht lijkt te worden, wil de NAM graag weer op andere plekken aan de gang. Onder meer de Waddenzee. Het is ook maar een Werelderfgoed.
Omdat het mij dus alleszins aangaat en ik me schaam voor wat de overheid uit 'algemeen belang' de Groningers heeft aangedaan, volg ik de ontwikkeling rond de beoogde gaswinning uit de Waddenzee. Centrum van de discussie hierover ligt in Dongeradeel (Ternaard), waar nu de vraag leeft en besproken wordt of er een omgevingsproces opgezet moet worden.
Bij mijn eerste kennisneming hiervan, in een reactie van burgemeester Marga Waanders op de vele ingezonden protestmails, lees ik het volgende : 'Doel van het open en onafhankelijk omgevingsproces is dat er een toekomstvisie komt waarin de belangen van alle betrokkenen een plaats krijgen en hun zorgen worden erkend en zoveel mogelijk worden weggenomen.'
Dat oogt logisch. Bewoners en overheid gaan in gesprek over de toekomst van hun omgeving. Een vraag in dat gesprek kan zijn, en zal ook zijn : willen we gaswinning onder de Waddenzee ? Stel nou de (mijns inziens slechte) uitkomst dat dat wordt gewild, dan kan de NAM de opdracht worden gegeven dat te winnen.
Wat doet sowieso een uitvoerende partij in het bestuur van een discussie tussen burgers en hun bestuurders ?
Onafhankelijk
Maar wat wil nu het geval : de NAM is een van de vijf partijen die deel uitmaken van het Bestuurlijk Orgaan, dat het onafhankelijke omgevingsproces bestuurt. Is dat dan wel 'onafhankelijk' ? Wat doet sowieso een uitvoerende partij, een opdrachtnemer, in het bestuur van een discussie tussen burgers en hun bestuurders ?
In de vervolgbijeenkomst over het omgevingsproces, 12 maart jongstleden, werd de vraag gesteld : is het logisch dat de NAM partij is in het bestuurlijk overleg ? Het antwoord (volgens de notulen) van burgemeester Waanders luidde : ja, dat is zeker logisch, want de NAM heeft de aanvraag gedaan.
Ik mag toch hopen dat het hier niet bij blijft. Er mag dan wel 'want' worden gezegd in het antwoord, daarmee is het echt nog niet logisch. Het is slim van de NAM. Ze heeft tot nu toe bereikt wat ze wilde bereiken : (opnieuw) de discussie over de omgeving kunnen sturen. Maar ze is als orgaan van een totaal andere orde dan de overige leden van het Bestuurlijk Overleg. Een werkelijk onafhankelijk omgevingsproces, vindt plaats zonder de NAM. Hooguit waar er vanuit het proces vragen rijzen over gaswinning en de gevolgen, kan de NAM informeren. Meer niet.
De NAM hoort geen partij te zijn in het Bestuurlijk Overleg. Ze mag slechts hopen op een opdracht. Waarbij velen hopen dat die opdracht er niet komt. De NAM in het Bestuurlijk Overleg is de beste garantie voor een verkeerde afloop : een toekomstvisie die vooral de NAM goed bevalt, maar de Waddenzee schaadt.

Peter van den Bemt woont in Almere
Friesch Dagblad 29 maart 2018
Gaswinning
Ternaard foar de Wyn laat omgevingsproces schieten
Ternaard | De actiegroep Ternaard foar de Wyn doet niet mee met een eventueel omgevingsproces. Om bij eventuele gaswinning bij Ternaard de regio mee te laten profiteren van de winsten zijn er plannen voor zo'n proces. De komende weken wordt gekeken of er bij belanghebbenden hiervoor voldoende animo is.
Volgens Henk Vellinga van Ternaard foar de Wyn heeft deelname aan voor de actiegroep weinig zin. "Wij zijn hoe dan ook tegen boringen. Dan willen we ook niet meepraten
over aanwending van winsten door de boringen. Op persoonlijke titel blijf ik de bijeenkomsten wel bezoeken."
Mocht de NAM gaan boren bij Ternaard dan beraadt Ternaard foar de Wyn zich op acties om de boringen zoveel mogelijk tegen te werken. "Dan roepen we bijvoorbeeld mensen op zo veel mogelijk te klagen over geluidsoverlast en zo."
Vanmiddag is er een discussie in Ternaard over nut en noodzaak van gaswinning.
Friesch Dagblad 27 maart 2018
Friese overheden : te veel onzekerheid bij gas Rottum
Rottum | De provincie Fryslân en de gemeenten De Fryske Marren en Heerenveen hebben het ministerie van Economische Zaken en Klimaat geadviseerd niet in te stemmen met het winningsplan van Vermilion voor het gasveld bij Rottum.
Vermilion wil via maximaal drie putten gas winnen uit een veld bij Rottum. Geschat wordt dat er ruim een miljard kubieke meter aan gas in de grond zit, wat tot 2032 gewonnen kan worden. De maximale bodemdaling wordt op anderhalve centimeter verwacht en de kans op trillingen geschat op nihil.
De overheden vinden dat er te veel onzekerheden zijn bij de prognoses, omdat er geen exploratieboring is geweest. De provincie noemt dat onbegrijpelijk en ongepast. Ook is er twijfel aan de voorspelde daling, omdat mogelijk in meerdere lagen geboord wordt.
Friesch Dagblad 24 maart 2018 door Theo Klein
Ternaard boos over tijdstip gasbijeenkomst
● Keus voor de middag vooral gemaakt door organisaties.

Ternaard | Inwoners van Ternaard zijn niet blij met het tijdstip van de bijeenkomst over gasboringen bij het dorp. Die staat gepland voor komende donderdagmiddag.
Volgens Henk Vellinga van Ternaard foar de Wyn, dat zich tegen gaswinning verzet, worden bewoners gedwongen een vrije middag te nemen. Ook de keuze van de datum, Witte Donderdag, valt verkeerd. Daarmee wordt weinig rekening gehouden met het christelijke karakter van het dorp, schrijft hij in een brief aan adviesbureau De Gemeynt, dat de bijeenkomst organiseert.
De bijeenkomst over nut en noodzaak van gaswinning onder de Waddenzee is een van destappen op basis waarvan belanghebbenden besluiten wel of niet mee te doen aan het omgevingsproces. Dat proces moet er voor zorgen dat de regio profiteert van de gaswinning.
De Gemeynt plande de bijeenkomst 's middags, omdat veel mensen van ver komen en omdat er kans is op een grote uitloop. Volgens Hans Warmenhoven (foto) van De Gemeynt blijven dag en tijdstip onveranderd. "Behalve dat het nu nog erg lastig is
een andere dag te plannen, kozen we bewust voor de middag. Vijf partijen vertellen hun visie op nut en noodzaak van gaswinning aan een panel van deskundigen. Dat kan niet worden afgedaan met oneliners."
Warmenhoven begrijpt de reactie van de bewoners. "Er leeft veel wantrouwen onder de bewoners en er is behoefte aan informatie. Maar we verwachten ook veel organisaties en die belasten we extra door het 's avonds te houden." Dat de bijeenkomst op Witte Donderdag valt noemt hij vervelend. "Daar hebben we niet aan gedacht."
Vellinga vindt echter dat De Gemeynt zich te te soft opstelt ten opzichte van het ministerie van Economische Zaken en de NAM. 'Door bijeenkomsten te plannen op momenten dat het ons slecht uitkomt, versterken ze het wantrouwen onder de bevolking. Ze zeggen dat ze onafhankelijk zijn, maar we hebben het gevoel dat ze te veel de oren laten hangen naar de NAM en het ministerie. Wil De Gemeynt ons vertrouwen winnen dan moet ze zich harder opstellen richting de overheid en de NAM.'
Friesch Dagblad 17 maart 2018 door Jan-Peter Soenveld
Gasveld bij Kootstertille naar Vermilion
● Bedrijf neemt concessie met 24 putten over van de NAM.

Kootstertille | Energiebedrijf Vermilion neemt een gaswinningsvergunning bij Kootstertille over van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Bij de overdracht van de concessie gaan 24 putten met apparatuur over naar Vermilion.
De NAM won dertig jaar lang gas in de omgeving van Kootstertille. Woordvoerder Sape Jan Terpstra meldt dat het gasveld inmiddels op zijn einde is. "En dan komt de afweging of het een gasveld is waar de NAM nog toekomst in ziet."
Vermilion ziet nog wel potentie in het veld. Het bedrijf is meer dan de NAM gespecialiseerd in kleinere gasvelden. Volgens woordvoerder Elita Córdova Gaytán kan volgens het winningsplan nog tot 2021 gas worden gewonnen. "En te zijner tijd moeten we het opnieuw bekijken." Hoeveel gas naar schatting nog in het veld zit konden de NAM en Vermilion gisteren niet melden.
Vermilion neemt de putten over bij negen locaties, verdeeld over Eastermar, Suwâld, Jistrum, Burgum en Boelenslaan. Van die putten zijn veertien nog in productie. Wat met de andere tien gebeurt, is nog onzeker. Een locatie kan inactief zijn onder meer omdat de gastoestroom te laag is.
Het Canadese bedrijf met een kantoor in Harlingen wil ook onderzoeken of de infrastructuur en locaties geschikt zijn voor 'duurzame energieontwikkelingen'. Vermilion is onder meer actief in de geothermie (aardwarmte). "Maar daar kan ik nog geen uitspraken over doen", aldus Córdova Gaytán.
Het ministerie van Economische Zaken keurde de overdracht reeds goed. Over de overdrachtssom doen beide partijen geen uitspraak. Het personeel van de NAM dat aan dit gasveld werkte, verhuist naar het nieuwe kantoor in Anjum, dat volgende week officieel geopend wordt.
Friesch Dagblad 14 maart 2018
Instemming
Gaswinning bij Harkema gaat door tot uiterlijk 2024
Harkema | De gaswinning bij Harkema gaat nog zes jaar door. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) heeft gisteren bekendgemaakt dat hij instemt met een verzoek van de Nederlandse Aardolie Maatschappij om de winning te verlengen tot uiterlijk 2024.
De gaswinning bij Harkema is begonnen in 2010. Uit het relatief kleine gasveld Harkema, dat is gelegen tussen buurtschap Reahel en de Alde Dyk bij Kootstertille, zou in totaal een kleine vierhonderd miljoen kubieke meter
gas gehaald worden. Het veld is aangeboord vanaf het platform aan de Hamsterpein.
Volgens het huidige winningsplan zou de gaswinning al in 2016 stoppen. Dat is - net zoals bij veel andere velden - niet gebeurd. De winning loopt nog steeds door en dat wordt met het besluit ook formeel toegestaan.
Volgens de minister wijzigt de hoeveelheid te winnen aardgas niet, alleen de einddatum wordt verlengd. Tot en met 24 april kan bezwaar worden ingediend tegen de verlenging.
Friesch Dagblad 13 maart 2018 door Theo Klein
Ternaard stemt morrend in met gas-overleg
● Wel veel tegenstand tegen gaswinning onder de Waddenzee.

Dokkum | Liever geen gaswinning bij Ternaard, maar als het dan toch moet, dan doen omwonenden en belanghebbenden graag mee aan een omgevingsproces. Dat bleek gisteravond in de Ijsherberg in Dokkum uit de presentatie van de ruim vijftig gesprekken die de afgelopen vier maanden zijn gehouden met belanghebbenden.
Bij dat omgevingsproces bekijkt een Bestuurlijk Overleg (BO), met daarin de NAM, de provincie Fryslân, de gemeente Dongeradeel, Wetterskip Fryslân en het ministerie van Economische Zaken, samen met omwonenden en andere belanghebbenden de voorwaarden voor gaswinning en hoe kan worden bijgedragen aan welzijn en welvaart in de regio. Ook moeten de NAM en Economische Zaken duidelijk maken waarom de gaswinning onder de Waddenzee bij Ternaard eigenlijk nodig is.
Adviesbureau De Gemeynt sprak de afgelopen weken met 28 organisaties en zestien burgers. Twintig organisaties en tien burgers gaven aan mee te willen doen aan zo'n omgevingsproces, drie burgers zien er bij voorbaat niets in.
Zodra Jan Paul van Soest van De Gemeynt bij de presentatie had verteld dat een grote meerderheid voor het omgevingsproces was, klonk er gemor onder de ongeveer honderd aanwezigen in de zaal. "Het is allemaal al beklonken", riep Frans Fennema uit Holwerd. Twee mensen verlieten boos de zaal.

Niet representatief
Er heerste ook twijfel over de representativiteit van het onderzoek. "Er zijn twaalfhonderd inwoners in Ternaard en omgeving. Dan kun je toch niet uit concluderen dat een meerderheid voor het omgevingsproces is ?", stelde Lodewijk Daleman uit Nes.
Dat er veel tegenstand is tegen gaswinning kon Van Soest niet ontkennen. Want ondanks de bereidheid mee te doen aan het proces, gaf de helft van de burgers bij de gesprekken aan dat ze liever helemaal geen gaswinning bij het dorp wil hebben.
Een ander lastig punt is het wantrouwen van de bevolking tegen de overheid en de NAM. Dat bleek al uit de gesprekken en bij het vragenrondje in de zaal werd dat alleen maar bevestigd. "We hebben gas nodig, dus gepompt wordt er toch", stelde Alle de Haan uit Dokkum. "Maar laten we als inwoners van Dongeradeel direct met de NAM praten en de gemeente er helemaal buiten houden. Want die vertrouw ik niet."
Ruud Cino van het ministerie van Economische Zaken probeerde de aanwezigen gerust te stellen. "Dat er geboord gaat worden ligt nog niet vast. In het huidige kabinet en de Tweede Kamer zijn er steeds meer twijfels over gaswinning. Eind maart krijgt de Kamer een brief van minister Eric Wiebes over de Groninger gaswinning maar ook over die in de kleine velden. Misschien besluit de Kamer dat er niet meer geboord wordt. Maar als er een ander besluit valt, dan zal dat boren nooit meer gebeuren zoals in Groningen. Daarvoor zorgt het omgevingsproces."
Eind april wordt besloten of er een omgevingsproces komt. Maar voordat het zo ver is, is er op 29 maart een gesprek in Ternaard over nut en noodzaak van de gaswinning onder de Waddenzee.
Friesch Dagblad 1 maart 2018
Alders : acht miljard nodig voor herbouw
● Nationaal coördinator wil dat rijk ook herbouw voorschiet in Gronings bevingsgebied.

Hilbersum | Het rijk zou ook de kosten voor het versterken en herbouwen van panden in het Groningse aardbevingsgebied moeten voorschieten. Dat vindt de Nationaal Coordinator Groningen (NCG) Hans Alders. Nu doet het rijk dat alleen nog bij vergoeding van al geleden schade door de gasbevingen. De verrekening met de NAM vindt in die gevallen achteraf plaats.
Alders wil die werkwijze nu ook toepassen bij de preventieve versterking en eventuele herbouw in het gebied. Het zou gaan om ruin drieduizend gebouwen. Nu moeten de tweehonderd medewerkers van de NCG nog voor elk gebouw apart in onderhandeling met de NAM. Die betaalt uiteindelijk de rekening voor de werkzaamheden.
Maar de huidige werkwijze is omslachtig en verloopt zo traag dat tienduizenden inwoners van het bevingsgebied al jaren in onzekerheid verkeren over wat er met hun huis zal gaan gebeuren.
Alders wil dat de gaswinner net als bij de afhandeling van al geleden schade nu uit het proces wordt gehaald.
Hij denkt dat de versterking en eventuele herbouw van woningen in het gebied in totaal boven de acht miljard euro kan uitkomen. Dat zou het herstel in Groningen tot een van de grootste nationale operaties sinds de Deltawerken maken, stelt het tv-programma Nieuwsuur waarin Alders gisteren optrad.

Lange procedures
Van het dorp Overschild is door de NCG vastgesteld dat ruim de helft van de huizen moet worden herbouwd. Een werkgroep van bewoners vond de procedures echter zo lang duren dat ze zelf in actie kwamen.
"We weten sinds twee jaar dat de helft van onze huizen moet worden afgebroken en de andere helft ingrijpend versterkt", zei bewoner Gert de Vries, tegen Nieuwsuur. "Omdat we na de rapporten van Hans Alders niks meer hoorden, hebben we zelf samen met de gemeente een witboek gemaakt waarin we onze eisen en wensen hebben vastgelegd."
De bewoners noemen het instituut Nationaal Coördinator Groningen een "nogal ondoorgrondelijk bolwerk".
Alders begrijpt het ongeduld, maar noemt de situatie "erg complex". "In de praktijk is het erg moeilijk om een vuist te maken. Wat te doen als één bewoner in een rijtje van tien niet mee wil werken ? Dan kunnen we helemaal niks", aldus de coördinator. Een ruime kamermeerderheid vindt dat Alders niet voldoende toegerust is op de operatie, constateerde Nieuwsuur bij een rondgang in Den Haag.
Kamerlid Carla Dik-Faber (Christenunie) vindt dat de NCG zijn verwachtingen niet waarmaakt. "Hij is met handen en voeten gebonden aan de NAM. Dat zal moeten veranderen. Hij moet er zijn voor de bewoners."
Volgens Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) is "de problematiek is gruwelijk onderschat. De aanpak van de coördinator werkt niet."

Lente
Minister Eric Wiebes liet gisteren weten dat hij kritisch wil kijken of de overheid ook de versterkingsoperatie moet gaan voorschieten. Dat wil eerst met alle partijen bespreken. "Het doel is om in de lente tot een akkoord te komen", zei hij.
Friesch Dagblad 22 februari 2018 door Jouke Douwe de Vries (Dongeradeel Sociaal)
Stop omgevingsproces gaswinning Ternaard
Het omgevingsproces over de gaswinning bij Ternaard moet stoppen. Bij dit overleg met inwoners en andere belanghebbenden wordt er al van uitgegaan dat de gaswinning doorgaat en wordt vooral gekeken hoe de regio hiervan kan profiteren. Protesten blijven ondertussen uit.

En protesten zouden juist meer dan ooit moeten klinken. Zeker na de recente zware aardbeving in Noord-Groningen als gevolg van de gaswinning. Uit onderzoek kwam al in 2015 naar voren dat ook in Dongeradeel aardbevingen tot 3.9 op de schaal van Richter kunnen voorkomen.
En wat levert een omgevingsproces dan op voor de regio als huizen beschadigd worden of sterk in waarde dalen ? Spiegeltjes en kraaltjes. Inwoners zullen uiteindelijk niet meer dan een schijntje krijgen van de opbrengsten van de gaswinning in het gebied. En ondertussen ondervinden ze wel alle gevolgen.
Bovendien wordt met dit omgevingsproces ook het Waddengebied verkwanseld. De verwachte bodemdaling als gevolg van de gaswinning in combinatie met de stijgende zeespiegel door de opwarming van de aarde kan desastreuze gevolgen hebben voor het unieke ecosysteem in het Waddengebied. Schuin borend vanuit Ternaard wordt onder een groot deel van het wad geboord en dat kan ervoor zorgen dat op termijn delen van het wad niet meer droogvallen. Met alle gevolgen van dien voor de dieren die er afhankelijk van zijn.
Toch heeft het college van burgemeester en wethouders van Dongeradeel samen met de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, het ministerie van Economische Zaken en de NAM besloten tot een 'onafhankelijk' omgevingsproces met inwoners en andere belanghebbenden. Ondertussen loopt de vergunningsaanvraag van de NAM voor de gaswinning bij Ternaard gewoon door.

Nieuw dorpshuis
Nut en noodzaak van de gaswinning worden wel onderzocht, maar het wordt hoe langer hoe meer duidelijk dat het proces er vooral op gericht is om 'de zorgen over de gaswinning weg te nemen, en 'geld voor de regio' binnen te slepen.
Dat kwam naar voren bij de startbijeenkomst van het omgevingsproces in december. Burgemeester Marga Waanders zei daar : "geld voor een nieuw dorpshuis, extraatjes voor de verenigingen, aanleg van een nieuwe speeltuin of duurzame ontwikkeling van het gebied kunnen tot de mogelijkheden behoren." Kortom, de spiegeltjes en kraaltjes.
Inwoners zullen uiteindelijk niet meer dan een schijntje krijgen van de opbrengsten van de gaswinning
En ze voegde er nog iets belangrijks aan toe : "Als we niet meedoen aan dit omgevingsproces, 'krijgen' we ook niets." Dat maakt het klip-en-klaar dat het college van burgemeester en wethouders er al van uitgaat dat de gaswinning bij Ternaard doorgaat. Het omgevingsproces is dus niets meer of minder dan een rookgordijn, een middel om de mensen in het gebied rustig te houden.
Hoog tijd dus dat we stoppen met dit omgevingsproces en dat de protesten in volle hevigheid losbarsten. Want gaswinning is niet meer van deze tijd. Laten we nu eindelijk eens vol gas gaan inzetten op duurzame energie-opwekking. Wat ons betreft mag Noardeast-Fryslân daarin 'de groenste gemeente van Nederland' worden. Met dit omgevingsproces dreigen we 'de grootste schlemiel van Nederland' te worden.
Friesch Dagblad 21 februari 2018 Column door Pieter Atsma
Gasschade
Hoe zou ik reageren ? Je vraagt het je als huiseigenaar in een gaswinningsgebied weleens af, als je alle commotie in Groningen ziet. Scheuren in de muur en gebouwen die soms zelf noodgedwongen moeten worden gestut. Je kunt je voorstellen dat inwoners de straat op gaan.
Gelukkig voor de Groningers lijkt er onder leiding van gasminister Eric Wiebes een nieuwe wind te waaien. Als er al schade is, dan wordt die voortaan beoordeeld door een onafhankelijke commissie. Niet meer de NAM die als slager zijn eigen vlees keurt, maar een groep externe deskundigen die alle schademeldingen beoordeelt.
Hoe anders is dat hier in Fryslân. In onze schadecommissie houdt de gaswinner een dikke vinger in de pap, door de helft van de leden te mogen aanwijzen.
Gedeputeerde Michiel Schrier vindt het allemaal prima. Hij zegt dat de overeenkomst goed werkt, omdat áls schade wordt vastgesteld het ook zeker is dat de NAM die betaalt.
Kom daar maar eens mee aan bij de Friezen die zich de afgelopen jaren bij de commissie hebben gemeld. Nog steeds is geen enkele particulier erin geslaagd een vergoeding te krijgen. Terwijl het toch sterk is dat - met een bodemdaling van soms tientallen centimeters - bij niemand van alle honderdduizenden bewoners schade is ontstaan.
Twijfel zaaien over de relatie met gaswinning is natuurlijk ook gemakkelijk. De oorzaak van schade zal bijna altijd een combinatie van factoren zijn. Zo is het bij mij in de achtertuin drassig en staat er vaak water in de kruipruimte onder mijn huis. Maar of dat komt door de bodemdaling ? Misschien is het wel meer de schuld van de buurman met zijn grote nieuwe terras, en de grondwaterstand die wat hoger is dan vroeger.
Het is blijkbaar belangrijker dát de NAM zo nu en dan wat betaalt
Maar juist daarom kan de NAM zich er relatief gemakkelijk onderuit praten. En wil VVD-minister Wiebes de gaswinner buiten de deur houden van de schadecommissie.
Maar ons provinciebestuur, onder aanvoering van de SP-gedeputeerde, durft zover niet te gaan. Het is blijkbaar belangrijker dát de NAM zo nu en dan wat betaalt, dan dat de schade écht onafhankelijk wordt vastgesteld.
En dan moeten inwoners, als ze een schadeverzoek indienen, ook nog vooraf afstand doen van een gang naar de rechter. Wie zal daar nog aan beginnen ?
Ach, de meeste Friezen zullen wel reageren net zoals ik : de kruipruimte gewoon leegpompen als het water écht te hoog dreigt te komen. En zich er verder maar niet te druk over maken.
En de rekening zullen we ook in de toekomst wel zelf moeten betalen. Want zelfs bij échte schade hoeven we blijkbaar niet op steun van de provincie te rekenen.
Friesch Dagblad 19 februari 2018
Acties
Proefboring bij Schier gaat spoedig van start
Schiermonnikoog | De voorbereidingen voor de proefboring naar gas ten noorden van Schiermonnikoog zijn zaterdag voortgezet. Wanneer met het boren zelf wordt begonnen, kon een woordvoerder namens het consortium van drie betrokken partijen - Hansa Hydrocarbons, Energiebeheer Nederland (EBN) en Oranje-Nassau Energie - niet zeggen. Wel zal dat volgens de woordvoerder spoedig gebeuren.
De proefboring zou vrijdag starten, maar werd uitgesteld vanwege de bezetting van het boorplatform door Greenpeace medewerkers. Vier
actievoerders wisten op het platform te komen en werden daar door de politie en de kustwacht van af gehaald. Vijf anderen werden aangehouden omdat ze op een schip in de buurt zaten. Zij kwamen na een uur vrij; de actievoerders op het platform werden vrijdagnacht weer vrijgelaten.
Het Britse bedrijf Hansa Hydrocarbons zegt de zorgen van de bewoners van Schiermonnikoog over de boring te begrijpen. Het bedrijf wil daarom opnieuw met hen in contact treden om informatie te verschaffen, onder meer over de milieuaspecten van de boring.
Trouw 27 januari 2018 door Koos Schwartz
De Nam : melkkoe van Nederland, zonder vet op de botten

Jarenlang sponnen via de Nam de Nederlandse staat, Shell en Exxon garen bij de gaswinning in Groningen. Nu de productie wordt teruggeschroefd en er steeds meer claims volgen, is de vraag: wie gaat al die bevingsschade betalen ?

Een groot woord: mijlpaal. Misschien is mijlpaaltje beter. Op 2 juni 2017 wordt er eentje bereikt bij de Nam. Het is geen olievondst, zoals in 1943. Dan wordt midden in oorlogstijd bij Schoonebeek olie ontdekt, een vondst die voor de bezetter wordt verzwegen en die vier jaar later leidt tot de oprichting van de Nederlandsche Aardolie Maatschappij, een dochterbedrijf van Shell Nederland en Standard Oil Company of New Jersey (Esso, nog later: Exxon) dat de stroperige Schoonebeekse olie gaat oppompen.

Het is ook geen gasvondst, zoals in 1948 in Coevorden, de gemeente die drie jaar later als eerste in Nederland op aardgas kookt. En het is natuurlijk geen mijlpaal à la die van de 22ste juli 1959, als de Nam in Kolham bij Slochteren een gasveld aanboort dat later het Groningenveld gaat heten.

Net als in 1943 wordt die vondst onder de pet gehouden, al wordt minister De Pous (economische zaken) wel geïnformeerd. De Nam vreest dat andere oliemaatschappijen in Nederland naar olie en gas gaan zoeken en daar zitten Shell en Esso niet op te wachten: het is immers nog niet zeker dat zij het net ontdekte veld mogen exploiteren. In de loop van 1960 schrijven kranten over een 'enorm' gasveld, en de Nam bevestigt dat: 60 miljard kubieke meter gas, is de eerste schatting. In 1963 wordt gesproken over 1100 miljard kuub, later blijkt het veld 2800 miljard kuub te bevatten. De Nam heeft in Kolham iets gigantisch aangeboord: een van de grootste gasvelden ter wereld.

Ingrijpende operatie
Shell en Esso beseffen het belang van de vondst. Maar hoe moet het verder? De meningen zijn verdeeld, schrijven
De Nam heeft in Kolham iets gigantisch aangeboord: een van de grootste gasvelden ter wereld.
Aad Correljé, Coby van der Linde en Theo Westerwoudt in hun in 2003 verschenen boek 'Natural gas in the Netherlands'. Shell mikt op leveranties aan grote afnemers. De ideëen van Esso draaien om de kleinverbruikers. Als die massaal aan het aardgas gaan, is de afzet voor decennia verzekerd. Voorwaarde is dat Nederland overstapt van kolen, olie en stadsgas op aardgas: een ingrijpende operatie. Het plan van Esso wint. In 1963 begint de gasproductie. De Nam, bemand met personeel van Shell maar voor de helft eigendom van Esso, mag dat doen.

Voor welke prijs? Dat is geheim, maar volgens Correljé, Van der Linde en Westerwoudt gaat grofweg 70 procent van de gasopbrengsten naar de staat en 30 procent naar de Nam. Het is, volgens hen, een opmerkelijke deal. Meestal is het staatsaandeel in de opbrengsten bij zulke deals in die tijd lager. Maar er speelt nog iets.

De prijs van het gas wordt gekoppeld aan de prijs voor alternatieve brandstoffen als olie. Gas mag niet duurder zijn die alternatieven, heet het. Dat klinkt redelijk. Maar er is geen koppeling tussen de gasprijzen en de kosten om het gas uit de bodem te halen. Die kosten zijn relatief laag. Het Groningenveld is, schrijven Correljé c.s. een 'zeer lage-kostenveld'. Naast de staat kunnen ook Shell en Esso er dus goed op verdienen.

Nederland Aardgasland
De link met het mijlpaaltje van 2 juni 2017 is bijna gelegd. In de tussentijd gebeurt er veel. In 1968 is Wijk aan
Grofweg 70 procent van de gasopbrengsten gaan naar de staat en 30 procent naar de Nam
Zee de laatste gemeente die op het gasnet wordt aangesloten. In 1969 kookt 85 procent van de Nederlanders op aardgas. Centrale verwarming wordt normaal. In zes jaar is Nederland een aardgasland geworden. Een land met een schone brandstof, veel schoner dan kolen, al speelt dat argument dan nog geen rol. Het hoofdkantoor van de Nam verhuist van Oldenzaal naar Assen, vlakbij Slochteren.

De Nam blijft speuren naar olie en gas op land en op zee. In 1975 begint ze met gaswinning op zee. Door gas uit de 'kleine velden' op te pompen, wordt het Groningenveld ontzien en kan Nederland langer plezier hebben van zijn 'bel' onder Slochteren. In 1975 is het veld nog goed voor ruim 80 procent van de gasproductie, in 1976 piekt de productie uit het veld: 87,7 miljard kuub. In die jaren piekt ook de totale Nederlandse gasproductie.

Export
In 1964 gaat het eerste gas de grens over, naar Duitsland. In 1970 wordt 10 miljard kuub uitgevoerd, in 1975 ruim 50 miljard kuub. Nederland is dan een gasexportgrootheid. Ook financieel heeft Nederland plezier van zijn gas. De 70-30 regeling met Shell en Exxon is in de jaren zeventig aangepast, het staatsaandeel in de opbrengsten wordt groter, grofweg zo'n 85 procent. In 1985 zijn de gasverkopen goed voor meer dan tien procent van de overheidsinkomsten. Dat de gaswinning nadelen heeft, wordt ook duidelijk. De Groningse bodem blijkt te dalen en op 26 december 1986 is er een aardbevinkje bij Assen.

En de Nam? Die speurt naar nieuwe gasvelden. Ze produceert gas (en wat olie), onderhoudt haar installaties en rukt uit als er onraad dreigt, wat niet vaak gebeurt. Bij Norg en Grijpskerk slaat de Nam gas ondergronds op - voor als er onverhoedse tekorten ontstaat. In de Noordzee ontstaat een groot pijpleidingennetwerk waar veel gasvelden op zijn aangesloten. De Nam is een van de grootste werkgevers van Noord-Nederland. In 2007 voorspelt directeur Roelf Venhuizen dat de Nam nog tot 2080 met het Groningenveld bezig zal zijn.

Geheimzinnig
Hoe belangrijk de Nam ook is, het bedrijf houdt iets geheimzinnigs. De Nam is niet beursgenoteerd en hoeft als dochter van Shell en Exxon geen jaarverslagen te publiceren. Dat doet de Nam ook niet. Bedrijven die zaken doen met de Nam weten niets van de financiële situatie van de gaswinner: wel weten ze dat de Nam eventueel bij moeder Shell kan aankloppen. Wat de Nam overhoudt aan de gaswinning, hoe vol haar kassen zijn en wat Shell en Esso/Exxon eraan verdienen, blijft geheim. Geruchten gaan er wel. Dat de Nam een goudmijn is voor Shell, in sommige jaren goed voor 10 procent van concernwinst.

Dan is het 2 juni 2017. Een Europese richtlijn verplicht mijnbouwbedrijven vanaf 2016 inzicht te geven in hun betalingen aan overheden. De Nam voldoet daaraan en deponeert, naar eigen zeggen omdat ze transparant wil zijn, een jaarverslag bij de Kamer van Koophandel. Het eerste publieke jaarverslag in 69 jaar is een feit. Eindelijk is er inzicht in Nams financiën - en er is nog iets opmerkelijks.

2016 is, zo valt te lezen, geen makkelijk jaar geweest voor de Nam. Het personeelsbestand is met bijna een kwart
In 2007 voorspelt directeur Roelf Venhuizen dat de Nam nog tot 2080 met het Groningenveld bezig zal zijn.
gekrompen: van 2097 naar 1594, gerekend in voltijdsbanen. De oliewinning in Schoonebeek, gestaakt in 1995 en weer opgepakt in 2011, heeft stilgelegen vanwege een lek in een pijpleiding en draait met verlies. De gasprijzen zijn laag geweest, de gasproductie ook.

Natuurlijk meldt de Nam waarom die productie laag is. Nadat op 16 augustus 2012 de aarde schudde onder het gehucht Huizinge en er meer aardbevingen volgden, heeft de Nam de productie van het Groningenveld fors moeten verminderen. Aan de staat is in 2016 3 miljard euro overgemaakt - in 2013 toen de gasproductie veel hoger was, was dat nog 15,4 miljard euro, de grootste staatsgasjaarwinst ooit. De Nam meldt dat de staat sinds 1963 zo'n 275 miljard aan het Nederlandse gas heeft verdiend. Maar niet hoeveel Shell en Exxon eraan hebben overgehouden.

Geen gemakkelijk jaar. Toch resteert, na de afdrachten aan de staat, een winst van 526 miljoen euro. De bestemming van dat geld valt op. Liefst 89 procent (469 miljoen) wordt als dividend uitgekeerd aan Shell en Exxon. Een ongebruikelijk hoog percentage. Ongebruikelijk laag voor een kapitaalintensief bedrijf als de Nam is de verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen: 4 procent. Vet op de botten? De Nam heeft het niet. Is dat niet vreemd in een tijd dat het schadeclaims richting Nam regent en niemand weet hoeveel bevingen en claims er nog komen?

Financiële positie
Volgens de Nam is er weinig aan de hand. Op de dag dat het jaarverslag verschijnt, betitelt financieel directeur Anton Broers in Het Financieele Dagblad de dividenduitkering van 469 miljoen euro als 'prudent'. Hij wijst erop dat de Nam weinig langetermijnschulden heeft en dat de vorderingen groter zijn dan de kortetermijnschulden. Als de Nam echt geld nodig heeft, kan ze geld lenen bij haar moeders (in 2016 was dat niet nodig) en verder is er de zekerheid van de inkomsten uit het aardgas. De Nam staat er goed voor, stelt Broers. Voor vergoeding van aardbevingschade heeft de Nam in 2016 98 miljoen euro uitgekeerd. Een iets groter bedrag is opzijgezet voor de vergoeding van nieuwe claims. In totaal heeft de Nam voor bevingschades 495 miljoen gereserveerd.

Is dat genoeg? De gasproductie zal eerder af- dan toenemen. Nieuwe productiebeperkingen voor het Groningenveld
De Nam keert enorme dividenden uit aan Shell en Exxon en heeft nauwelijks vet op de botten terwijl het claims regent
zijn op komst. In de kleine velden zit weinig rek. Gerede kans dat de gasinkomsten zullen afnemen. Tegelijkertijd is de kans op nieuwe claims levensgroot. In maart 2017 oordeelt de rechter dat de Nam moet opdraaien voor de immateriële schade als gevolg van bevingen. Hoe hoog die is? Niemand weet het. Het bedrag kan in de honderden miljoenen lopen.

Deze week bevestigt het Gerechtshof in Leeuwarden een uitspraak van de rechter in Assen dat de Nam de waardedaling van huizen die zijn getroffen door een beving moet compenseren: niet als dat huis wordt verkocht, maar direct. Het zou om 100.000 huizen kunnen gaan. Prijskaartje: wellicht een miljard euro.

Op 8 januari is er bij Zeerijp, vlakbij Huizinge, de zwaarste aardbeving sinds 5 jaar, met meer dan duizend nieuwe schadeclaims als gevolg. Na twee jaar van relatieve rust, blijkt de Groningse bodem toch weer flink te kunnen schudden, ondanks de productiebeperking. De rekening? Nog niet bekend, zoals die ook nog niet bekend is van de circa 100.000 huizen die de komende jaren moeten worden versterkt. Een meerdere-miljardenkwestie, waarschijnlijk.

Winst
Hoe lang kan de Nam toekomstige claims voldoen? Blijft de gaswinning nog aantrekkelijk voor Shell en Exxon als
De gasinkomsten zullen afnemen en tegelijkertijd is de kans op nieuwe claims levensgroot. Het bedrag kan in de honderden miljoenen lopen.
hun eens zo lucratieve dochter wordt bedolven onder de claims en de winstgevendheid van gaswinning in het gedrang komt. Shell en Exxon zijn geen liefdadigheidsinstellingen en zeker bij Exxon wordt scherp gestuurd op winst. Als zij Groningen vaarwel zeggen, wat dan? Betaalt de staat dan de rekening?

Shell en Exxon niet. Het was altijd al zo dat Nam's moederbedrijven niet wettelijk aansprakelijk waren: als een rechter oordeelde dat de Nam iets had gedaan wat niet deugde, was dat niet op Shell te verhalen. Bij schikkingen en overeenkomsten met gedupeerden ligt dat anders. Tot 2 juni 2017 was Shell daar wel op aan te spreken. Maar sinds het verschijnen van het jaarverslag waarschijnlijk niet meer. Shell heeft die aansprakelijkheid ingetrokken. Een mijlpaaltje.
Trouw 27 januari 2018 door Jan Kleinneijenhuis
Shell zet de Nam op afstand.
Wie draait er straks op voor de schade in Groningen?

Kan de Nam de aardbevingsschade in Groningen wel vergoeden? Doordat Shell afstand nam van zijn geplaagde dochter, is dat de vraag.

Olieconcern Shell heeft ongemerkt de aardgasdochter Nam op afstand geplaatst. Deskundigen stellen dat het bedrijf daardoor mogelijk niet langer aansprakelijk is voor schikkingen die Nam treft om de aardbevingsschade in Groningen te vergoeden. De Nam zelf heeft nauwelijks reserves, en kan de schade alleen betalen als het bedrijf gas blijft oppompen. Maar minister Wiebes wil de gasproductie juist terugschroeven.
Begin juni 2017 heeft Shell zijn zogeheten 403-aansprakelijkheidsverklaring voor de Nam ingetrokken, zo blijkt uit een kort zinnetje in het jaarverslag van Shell Nederland. "Daarmee is Shell niet langer aansprakelijk voor schulden van de Nam die het gevolg zijn van rechtshandelingen na die intrekking", zegt Hans Beckman, emeritus hoogleraar jaarrekeningenrecht aan de Erasmus Universiteit. "Voor alle schikkingen en overeenkomsten die de Nam na die intrekking sluit om aardbevingsschade te vergoeden, kun je dus niet bij Shell aankloppen."
Shell heeft zijn aansprakelijkheid nu op voorhand kennelijk uitgesloten.
Steef Bartman, hoogleraar ondernemingsrecht
De Nam is momenteel in onderhandeling met de staat en betrokken partijen uit de regio over afspraken om aardbevingsschade te vergoeden. Die worden opgenomen in het zogeheten 'schadeprotocol', waarin moet staan voor welke schade de Nam verantwoordelijk is, en hoe die wordt vergoed.
Ook die schade zal niet langer te verhalen zijn op Shell, stelt Steef Bartman, advocaat, hoogleraar ondernemingsrecht en expert in 403-verklaringen. "Een schadeprotocol mondt uit in een overeenkomst waarbij de Nam partij is. Het betreft dus een rechtshandeling, waarvoor Shell zijn aansprakelijkheid nu op voorhand kennelijk heeft uitgesloten."

Gevolgen
Dat kan verstrekkende gevolgen hebben, beaamt hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen Herman Bröring. "De Nam zal in het gros van de gevallen de schade schikken. Er komen relatief weinig zaken voor de rechter. Daarnaast is de Nam aansprakelijk voor de versterking van huizen, waarover eveneens afspraken worden gemaakt. De risico's stapelen zich op en niemand weet hoe hoog die rekening uitvalt. Het is een reëel scenario dat de Nam volloopt met verplichtingen en Shell zijn handen er daarom vanaf trekt."
Shell stelt dat "Nam een belangrijke joint venture blijft voor Shell". Het bedrijf beaamt dat het de aansprakelijkheid heeft ingetrokken, maar stelt dat dat is gebeurd omdat de Nam sinds vorig jaar een eigen jaarrekening publiceert. "De '403-verklaring' die Shell Nederland in het verleden heeft afgegeven, diende ertoe de leveranciers van Nam (...) te beschermen, omdat deze niet in staat waren om de financiële situatie van Nam te beoordelen op basis van een door Nam gepubliceerde jaarrekening. Die jaarrekening is er nu wel." Dus is een aansprakelijkheidsverklaring niet meer nodig, aldus Shell, die de zaak afdoet als 'puur een kwestie van jaarrekeningenrecht'.
De risico's stapelen zich op en niemand weet hoe hoog die rekening uitvalt. Het is een reëel scenario dat de Nam volloopt met verplichtingen en Shell zijn handen er daarom vanaf trekt.
Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht Rijksuniversiteit Groningen
Bartman : "Dat is een weinig plausibel verhaal. Shell draait de zaak om. Een aansprakelijkheidsverklaring is één van de voorwaarden om een dochter vrij te stellen van haar plicht om een jaarrekening te maken. Nu de Nam een eigen jaarrekening publiceert, stond het Shell vrij haar hoofdelijke aansprakelijkheid te handhaven. Zij was niet verplicht om die te beëindigen, dat is een bewuste keuze. Dat Shell haar verklaring heeft ingetrokken kort nadat de rechtbank vorig jaar de Nam schadeplichtig heeft gehouden, geeft te denken. Dat tussen één en ander verband bestaat acht ik dan ook zeer waarschijnlijk."
Waarom trok Shell plotseling zijn aansprakelijkheid voor de Nam in? Een puur juridische kwestie, stelt Shell. Een intrekking met mogelijk grote gevolgen, oordelen experts op het gebied van bestuurs- en ondernemingsrecht. De vrees is dat de Nam met veel te weinig geld over zal blijven om de aardbevingsschade als gevolg van gaswinning in Groningen te kunnen voldoen.

Wat heeft Shell precies gedaan?
De Nam is voor 50 procent in handen van Shell, en voor 50 procent van ExxonMobil. Jaarverslagen publiceerde de Nam tot vorig jaar nooit. Dat mag, maar alleen als de moedermaatschappij van de Nam zich aansprakelijk stelt voor schulden die het bedrijf aangaat als gevolg van rechtshandelingen - bijvoorbeeld contracten, of schikkingen. Vanaf 1985, zo valt terug te halen in het handelsregister, gaf Shell Nederland B.V. ieder jaar zo'n aansprakelijkheidsverklaring, ook wel 403 verklaring genoemd, af voor de Nam.
Vorig jaar publiceerde de Nam voor het eerst een eigen jaarverslag. Een Europese richtlijn verplicht mijnbouwbedrijven inzage te geven in hoeveel geld zij afdragen aan de staat. De Nam zegt bovendien te streven naar meer transparantie, en daarom een zelfstandig jaarverslag te publiceren.
Gevolg is dat Shell niet langer garant hoeft te staan voor de Nam. Leveranciers en klanten kunnen middels het jaarverslag zelf beoordelen hoe Nam er financieel voorstaat. In het jaarverslag van Shell Nederland is dan ook te lezen dat Shell zijn aansprakelijkheidsverklaring vanaf 2 juni 2017 heeft ingetrokken. De Nam was daarvan op de hoogte.

Wat betekent dat?
De aansprakelijkheidsverklaring geldt alleen voor schulden die ontstaan uit rechtshandelingen van de Nam. Denk
Shell blijft aansprakelijk tot 2 juni 2017, daarna ligt het volledig bij de Nam.
aan contracten met leveranciers of werknemers, maar ook schikkingen of overeenkomsten die de Nam sluit om aardbevingsschade te vergoeden. Alle verplichtingen uit dat soort verbintenissen die de Nam vanaf 2 juni 2017 aangaat, zijn door de intrekking van aansprakelijkheid niet langer te verhalen op Shell, stellen deskundigen. Stamt de verplichting van vóór 2 juni 2017, dan blijft Shell wel aansprakelijk.
Anders ligt het bij verplichtingen waar de Nam door een rechter toe veroordeeld wordt. De uitspraak van de rechter deze week dat de Nam de waardedaling van huizen direct moet vergoeden, bijvoorbeeld, was in principe al nooit te verhalen op de aandeelhouder.

Kan de Nam al die schade wel vergoeden?
De Nam stelt zelf dat het voornemens was en is zelf de vergoedingen te betalen die voortvloeien uit de verplichtingen ten aanzien van haar activiteiten in Groningen. "Dit is niet veranderd door de intrekking van de 403-verklaring".
Uit het jaarverslag dat het bedrijf vorig jaar publiceerde, valt echter op te maken dat er slechts zo'n 500 miljoen euro gereserveerd is om bevingsschade af te handelen. Dat lijkt bij lange na niet voldoende. Alleen al de uitspraak van de rechter deze week betekent naar schatting een kostenpost voor de Nam van rond een miljard. Tel daar de kosten voor herstel én versteviging van alle huizen in het aardbevingsgebied bij op, en de teller komt op meerdere miljarden.
In een reactie stelt de Nam dat de reservering voldoet aan de accountantsregels, maar dat daarmee niet alle toekomstige of te verwachten schade ook is opgenomen. "Op basis van de huidige financiële plannen kan Nam aan de verwachte verplichtingen voldoen", stelt het bedrijf.

Reserves heeft de Nam echter nauwelijks.
Het eigen vermogen bedraagt een kleine 200 miljoen euro. De winst is stelselmatig uitgekeerd aan de aandeelhouders, Shell en ExxonMobil. Hoeveel dat precies is, is niet te zeggen. Vorig jaar keerde de Nam 469 miljoen euro dividend
Uit het jaarverslag van de Nam blijkt dat er slechts 500 miljoen is gereserveerd om bevingsschade af te handelen.
uit, in een jaar met een relatief lage gasproductie en historisch lage gasprijzen. Volgens de Nam is die uitkering in lijn met haar normale dividendbeleid.
Nam ziet zichzelf als 'een solvabel bedrijf met een sterke balans en een grote jaarlijkse inkomstenstroom (...)'. Het bedrijf stelt 'zelf adequate financiële buffers aan te houden'. Daarbij is het concern afhankelijk van de hoeveelheid gas die het kan produceren. "Natuurlijk is het zo dat bij dalende productievolumes de winstgevendheid van Nam onder druk komt te staan." De Nam kan de schade dus alleen vergoeden als de gasproductie redelijk op peil blijft.

Als de Nam niet kan betalen, wie draait er dan op voor de schade?
De Tweede Kamer vroeg minister Wiebes onlangs te verzekeren dat de Nam voldoende geld zal hebben om ook bij een zware aardbeving, of over een langere periode, de schade te kunnen blijven vergoeden.
Die garantie kon de minister niet geven. Wel zei hij 'in gesprek' te zijn met de aandeelhouders van de Nam, Shell en ExxonMobil. "In deze gesprekken zal ik aan de orde stellen dat ook voor de langere termijn Nam voldoende middelen beschikbaar dient te houden om toekomstige schade te vergoeden", aldus Wiebes.
Overigens wordt er momenteel onderhandeld over een nieuw zogeheten schadeprotocol. Zowel minister Wiebes als maatschappelijke organisaties hebben al gezegd dat mensen met schade zich bij voorkeur bij de overheid zouden moeten kunnen melden, en niet langer bij de Nam. De staat zou in dat geval de schade vergoeden, en die kunnen claimen bij de Nam. Nu Shell zijn aansprakelijkheid heeft ingetrokken, verschuift in dat geval het risico van onvoldoende middelen in de Nam naar de staat.

Wist Wiebes dat Shell zijn aansprakelijkheid heeft ingetrokken?
Ja, zo zegt een woordvoerder van Economische Zaken. Hij wil er verder niet op reageren: "Het staat iedere onderneming vrij een 403 verklaring in te trekken, ook Shell. Instemming van het ministerie is dan ook niet aan de orde, noch het vellen van een oordeel daarover."
Nu Shell zijn aansprakelijkheid heeft ingetrokken, verschuift in dat geval het risico van onvoldoende middelen in de Nam naar de staat.
Het ministerie meldt in eerste instantie dat de intrekking geen gevolgen zal hebben voor de staat. Bij nadere vragen stelt een woordvoerder: "Een 403 verklaring is alleen van toepassing op schulden uit rechtshandelingen en is niet van toepassing op bijvoorbeeld schulden van de dochter die voortvloeien uit wettelijke verplichtingen.
Een voorbeeld van een wettelijke verplichting is schade uit onrechtmatige daad, zoals aardbevingsschade. Dus ook met een 403 verklaring staat de moeder niet garant voor dergelijke schulden. De aansprakelijkheid voor rechtshandelingen blijft bestaan voor schulden die voortvloeien uit rechtshandelingen van voor de intrekking."
Op de vraag of de intrekking gevolgen heeft voor de staat voor schulden vanwege rechtshandelingen van ná de intrekking, wil het ministerie in tweede instantie niet ingaan.
"Te gast" in Leeuwarder Courant 25 januari 2018 door A. Bosker (Appingedam)
Anne Vondeling en het gasdrama

De socialist Anne Vondeling was een van de weinigen die in de jaren zestig van de vorige eeuw pleitte voor nationalisering van de gaswinning.
Na veel geheimzinnigheid werd in 1965 eindelijk bekendgemaakt dat er in Groningen een aardgasveld van circa 3000 miljard kuub was ontdekt. Een van de grootste velden ter wereld. Nederland was schatrijk. Meer dan honderd jaar lang zou iedere Nederlander hier rijkelijk van kunnen profiteren.
Maar volgens een 'stroming' in onze samenleving mag de 'grote massa' dat maar in zeer beperkte mate. Hier moest dus gesjoemeld worden. Joseph Luns, destijds minister van Buitenlandse Zaken en getrouwd met een telg uit de Shell-familie, zou dit wel even regelen.
Hier moest dus gesjoemeld worden
Zijn 'mening' was dat we het gas zo snel mogelijk moesten slijten omdat er binnen afzienbare tijd een andere energiebron zou zijn, zodat wij het gas aan de straatstenen niet meer kwijt konden. Olieconcerns zouden ingezet worden voor de exploitatie en moesten hiervoor via een contract (een herenakkoord) beloond worden met 50 procent van de voorraad gas voor een zacht prijsje.
Er was slechts één politicus die het hier niet mee eens was; het was de socialist Anne Vondeling, van Friese komaf. Zijn voorstel was om het gas te nationaliseren en in eigen beheer te houden.
Hij kreeg geen enkel gehoor. Het contract ging door en loopt nog tot het jaar 2030 en mag niet gewijzigd worden. De olieconcerns verkopen hun verkregen aardgas in Duitsland, Frankrijk, België en Italië via hun eigen distributienetten voor het volle pond. Tel uit je winst.
Door dit te laten gebeuren is er tientallen jaren 80 miljard kuub gas per jaar aan de Groninger bodem onttrokken, wat zeer waarschijnlijk de aardbevingen heeft veroorzaakt.
Al jarenlang moet er voor eigen binnenlands gebruik miljarden kuub gas uit Noorwegen en Rusland worden gekocht. De kostprijs hiervan is veel hoger dan er voor het exportgas van de olieconcerns wordt ontvangen. Hierdoor is onze regering in grote financiële problemen gekomen. Alle middelen zullen worden toegepast om de beperking van de gaswinning te voorkomen en herstel van de schade te beperken.
Als Anne Vondeling zijn zin had gekregen dan hadden alle Nederlanders nog zeker zestig jaar lang van schone en zeer goedkope energie kunnen profiteren en door geringe winning waren er maar kleine bevingen ontstaan. Windmolens en zonnepanelen waren niet nodig geweest.
De gang van zaken rond de gaswinning is het grootste schandaal uit de vorige eeuw.
Friesch Dagblad 24 januari 2018
NAM moet meteen betalen voor schade
● Hof : waardedaling Groningse woningen direct compenseren, niet pas na verkoop

Leeuwarden | De NAM moet het waardeverlies van woningen in het bevingsgebied in Groningen gelijk compenseren. Dit heeft het gerechtshof in Leeuwarden gisteren beslist. De Rechtbank kwam in 2015 tot hetzelfde oordeel.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) stond bij het hof tegenover Stichting Waardevermindering door Aardbevingen Groningen (WAG), die vierduizend bewoners van het bevingsgebied vertegenwoordigt, en twaalf woningcorporaties. In de beroepszaak ging het niet om immateriële schade.
De NAM is van mening dat alleen bij woningverkoop een betrouwbare schatting valt te maken van het waardeverlies door bevingen. Maar door gelijk te compenseren wordt veel onzekerheid bij gedupeerden voorkomen, aldus WAG. Veel huiseigenaren zouden volgens de stichting anders niet in aanmerking komen voor een vergoeding doordat ze hun woning niet verkocht krijgen.
"We zijn blij met de uitspraak", aldus WAG-voorzitter Lolke Weegenaar."Nu moet de NAM ook doorpakken.
De NAM reageert teleurgesteld op de uitspraak. 'Het hof oordeelt anders en daar gaan wij serieus naar kijken'
We willen zo snel mogelijk met onze advocaten en de NAM om tafel om de compensatie te bespreken. Vier jaar na de dagvaarding wordt dat ook wel eens tijd."
De NAM reageert teleurgesteld op de uitspraak. "Wij zijn van mening dat het moment van verkoop logisch en redelijk is", aldus Thijs Jurgens van de NAM. "Het hof oordeelt anders en daar gaan wij serieus naar kijken."

Ingewikkeld
Ook directeur-bestuurder Lex de Boer van Lefier, de grootste van de twaalf verenigde woningcorporaties, is tevreden. "De NAM heeft voor de tweede keer te horen gekregen dat het een vergoeding moet uitkeren voordat een woning dient te worden verkocht. Er moet nu een goede algemene compensatieregeling komen." De gesprekken daarover zullen ingewikkeld worden, voorspelt De Boer. "De huizen variëren van grote boerderijen tot kleine arbeiderswoningen die zich op verschillende plekken in het risicogebied bevinden. Deze uitspraak geeft ons wel een sterkere positie bij de spannende onderhandelingen."
WAG heeft berekend dat er sprake is van een waardevermindering van in totaal 1 miljard euro. De stichting ging daarbij uit van 100.000 huizen. De Rijksuniversiteit Groningen kwam later tot een schadepost van minimaal 954 miljoen euro, verdeeld over 180.000 huizen.
Friesch Dagblad 18 januari 2018
Gaswinning bij Blije gaat veel langer door
● NAM wil einddatum vijftien tot twintig jaar verschuiven

Blije | De gaswinning bij Blije en Ferwert gaat vijftien tot twintig jaar langer door dan de bedoeling was. De Nederlandse Aardolie Maatschappij heeft bij het ministerie een verzoek ingediend om de huidige vergunningen te verlengen tot uiterlijk 2047.
De NAM - onderdeel van Shell - wint al sinds 1985 gas uit drie velden bij Blije, die alle drie liggen binnen de vierhoek Marrum-Raard-Holwerd-Waddendijk. Het noordwestelijke - en grootste - gasveld met de naam Blija-Ferwerderadeel ligt ook gedeeltelijk onder de Waddenzee.
Het was de bedoeling dat de winning van gas in 2020 (twee velden) en 2032 (derde veld) zou stoppen. Nu blijkt dus dat de productie veel langer moet doorgaan, omdat de velden dan nog niet leeg zijn. Bovendien bevindt zich in het veld Blija-Zuid (tussen Lichtaard en buurtschap Farebuorren) meer gas dan destijds gedacht. De NAM heeft inmiddels een vergunningsaanvraag ingediend bij het ministerie van Economische Zaken. Deze aanvraag, met nieuwe berekeningen over de bodemdaling en de kans op aardbevingen, is nog niet openbaar, maar het voornemen blijkt nu uit een Statenbrief.

Geen stop
In diezelfde Statenbrief staat dat de gaswinning bij Opeinde mag doorgaan van toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen. Over het al dan niet doorgaan van deze gaswinning was onduidelijkheid ontstaan, omdat in de huidige vergunning als eindjaar 2016 wordt genoemd.
Na vragen hierover van Statenlid Wopke Feenstra (FNP) vroeg gedeputeerde Michiel Schrier om opheldering. Het SodM heeft nu laten weten dat de gaswinning toch mag doorgaan. De maximaal toegestane hoeveelheid gas is namelijk nog niet gewonnen. Bovendien heeft gaswinner Vermilion al in juni 2016 een aanvraag ingediend voor verlenging, maar is die tot nu toe blijven liggen.
Website Dongeradeel Sociaal 11 januari 2018
Dongeradeel Sociaal :
'Streep door gaswinning bij Ternaard'
Naar aanleiding van de nieuwe, zware aardbeving in Groningen stelde DS-commissielid Johan Lammering vanavond de vraag of dit ook gevolgen heeft voor de voorgenomen gaswinning bij Ternaard. "Is het niet tijd om daar een dikke streep door te zetten ?" zo vroeg hij.

Burgemeester Marga Waanders gaf aan dat zij geen relatie ziet tussen de aardbeving in Groningen en de situatie in Dongeradeel. Ook wil zij eerst het omgevingsproces afwachten dat nu over de gaswinning bij Ternaard wordt gevoerd. Daarbij wordt met alle betrokkenen en betrokken partijen gesproken over nut en noodzaak van de gaswinning.

Dongeradeel Sociaal is erg kritisch over dat omgevingsproces, omdat de protesten daarmee eerst niet klinken en het op voorhand lijkt alsof al akkoord wordt gegaan met een eventuele gaswinning.
Friesch Dagblad 9 januari 2018
Roep om gaswinning te stoppen na zware beving
● Groningen opgeschrikt door zwaarste aardbeving in vijf jaar bij Zeerijp

Groningen | Een enorme klap en krakende huizen. De zware aardbeving bij het Groningse Zeerijp van gistermiddag is gevoeld in vrijwel de hele provincie Groningen.
De aardbeving ten noorden van Loppersum met een kracht van 3.4 was de zwaarste aardbeving in Groningen sinds 2012 en de op twee na zwaarste beving ooit in Nederland als gevolg van gaswinning. Over de schade konden nog geen concrete mededelingen worden gedaan.
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) eist dat de NAM binnen 48 uur de aardbeving in Groningen gaat analyseren en maatregelen voorstelt. De aardbeving was zo zwaar dat er moet worden ingegrepen, zegt de SodM.
In een speciaal aardbevingsprotocol dat sinds 2017 van kracht is, staat precies welke maatregelen de NAM kan nemen na zo'n zware beving. Daarbij gaat het om allerlei productiebeperkende maatregelen. In het uiterste geval kan de SodM adviseren dat de gasproductie heel fors wordt teruggeschroefd of dat grote delen van het aardgasveld buiten gebruik worden gesteld.
"Dit is een enorme klap voor Groningen", zegt René Paas, commissaris van de Koning in Groningen. "Het maakt in één klap duidelijk dat het een misverstand is dat de bodem in Groningen rustiger wordt."
"Deze beving is de zoveelste herinnering dat de gaswinning in het gebied omlaag moet", zegt SP-Kamerlid Sandra Beckerman, die in Groningen was tijdens de beving.
De woede was al gestegen tot het kookpunt,
maar die stijgt nu nog meer
Een boze Groningse gedeputeerde Eelco Eikenaar (SP) eist "dat de gaskraan heel rap dichtgaat. Waarom kan dit zo langer doorgaan ? Het rijk moet hier een einde aan maken."
Voor Eikenaar kwam de harde klap niet als een verrassing. "Natuurlijk ben ik geschokt, maar we wisten in Groningen dat er zo'n harde klap kon komen. Daarom zijn we ook naar de Raad van State gegaan en daarom heeft die ook geoordeeld dat de minister een nieuw gasbesluit met afbouwplan moet maken. Dat de gaswinning omlaag moet is nu wel heel duidelijk geworden."
Ondertussen moeten alle Groningers met schade worden geholpen. "En daar komen er na vandaag weer honderden, zo niet duizenden bij", zegt Eikenaar. "De woede was al gestegen tot het kookpunt, maar die stijgt nu nog meer."
Eikenaar doet een beroep op de Tweede Kamer om nu eens door te pakken en "significante maatregelen" bij de minister te eisen. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) zei na de beving dat "de gaswinning in Groningen deze kabinetsperiode maximaal moet worden verminderd." Gedeputeerde Eikenaar is daarmee blij, maar "ik wil een invulling van die mooie woorden, Eentje die er echt toe doet."
Ook belangenclub Groninger Bodem Beweging reageerde geschokt. Zij wil ook dat de gaskraan meteen verder dicht wordt gedraaid.
Friesch Dagblad 29 december 2017
Gaswinning
Meer aardbevingen in Groningen
Groningen | De provincie Groningen kreeg dit jaar meer aardbevingen te verwerken dan in 2016. Er waren achttien aardbevingen die een kracht hadden van 1,5 of hoger. Vorig jaar waren dat er dertien. De zwaarste beving, op 27 mei in Slochteren, had een kracht van 2,6. Volgens het KNMI kwamen alle aardbevingen door gaswinning. Er waren geen natuurlijke bevingen. Het KNMI heeft ook uitgerekend waar het middelpunt van alle aardbevingen lag, het zogeheten zwaartepunt. Dat lag bij het Schildmeer in de gemeente Slochteren. In 2015 en 2016 lag het middelpunt ook daar.
Friesch Dagblad 28 december 2017
Staatsbijdrage
Kamer wil opheldering over reorganisatie van NAM
Den Haag | De Tweede Kamer wil opheldering over de bijdrage van enkele tientallen miljoenen euro's van de Nederlandse staat aan een reorganisatie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Partijen willen van minister Eric Wiebes van Economische Zaken onder meer weten waarom de kosten niet aan de Kamer zijn gemeld.
Het gaat om een bedrag van 48,7 miljoen euro, meldde de Volkskrant gisteren. Dat was bestemd voor een vertrekregeling voor boventallige NAM-medewerkers.
Het geld kwam van Energie Beheer Nederland (EBN) waarvan het ministerie van Economische Zaken de enige aandeelhouder is. EBN en de NAM exploiteren samen het Groninger gasveld.
Volgens geheime afspraken deelt EBN mee in de opbrengsten, maar moet ook meebetalen aan kosten, aldus de krant.
Het bedrijf stemde aanvankelijk niet in met de bijdrage van bijna 50 miljoen, maar ging overstag na druk van de NAM en tussenkomst van de accountant Ernst & Young.
Agnes Mulder van regeringspartij CDA wil van Wiebes onder meer horen wat de afspraken tussen NAM en EBN precies inhouden. Ook Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) heeft kamervragen gesteld. Henk Nijboer van de PvdA zegt een kamerdebat te willen over de kwestie. SP en PVV tonen zich verontwaardigd over de gang van zaken.
De NAM maakte vorig jaar een winst van een half miljard euro. Vanwege de lage olie- en gasprijzen, het teruglopen van de productie en kosten van schadeherstel in het Groningse aardbevingsgebied besloot het bedrijf tot een grote reorganisatie.
Waddenvereniging 14 december 2017
Plannen nieuwe gaswinning Waddenzee zijn van (inter)nationaal belang
'Overheidsfalen van on-Nederlandse proporties' zo noemde Minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (EZK) de gevolgen van gaswinning onder Groningen. Ondertussen richt de minister zijn vizier op de Waddenzee als de volgende plek waar nog meer gaswinning moet gaan komen. Begin december werden omwonenden uit het Friese Waddendorp Ternaard door advertenties in de lokale media uitgenodigd voor de start van een 'omgevingsproces' voorafgaand aan de start van nieuwe gaswinning onder de Waddenzee. Overheden willen samen met omwonenden afspraken maken over de manier waarop aardgas gewonnen gaat worden en wat de regio daar aan 'lusten en lasten' van kan verwachten.

De Waddenvereniging vindt dat gaswinning onder dit unieke natuurgebied meer mensen aangaat dan alleen de direct omwonenden van de bestaande boorplaat in Ternaard. De Waddenzee is een natuurgebied dat valt onder de bescherming van zowel de Nederlandse als Europese wetgeving. En eerdere gaswinningen onder de Waddenzee lijken meer effect te hebben dan van te voren voorspeld en beloofd door de Minister van EZ.

Door nu van te voren alleen maar rekening te willen houden met belanghebbenden in en rond de gemeente Dongeradeel wordt het (inter)nationale belang van de Waddenzee te kort gedaan. Het mag niet zo zijn dat deze omstreden gaswinning wel door mag gaan als een lokale ondernemer door NAM gecompenseerd wordt voor mogelijke schade. Terwijl een ondernemer die alternatieven voor het gebruik van aardgas ontwikkelt, niet gehoord of gecompenseerd wordt voor mogelijke inkomstenderving.

Friesch Dagblad 11 december 2017
Gaswinning
Beving van 2.1 op schaal van Richter bij 't Zandt
't Zandt | De ondergrond van het gaswinningsgebied van Groningen is iets meer in beweging. Gistermiddag om 16:48 uur was bij 't Zandt een aardbeving van 2.1 op de schaal van Richter te voelen. De aardbeving was op een diepte van drie kilometer.
Afgelopen woensdag was er ook al een aardbeving bij hetzelfde dorp, toen met een kracht van 1.8. Sinds het begin van de maand is er in totaal zeven keer een beving geweest in het Groninger gebied. Een keer een beving van 0.7 bij Oostwold, een dubbele beving bij Appingedam (0.4 en 1.7) en een dubbele beving bij Zeerijp (1.4 en 1.7), zo blijkt uit KNMI-gegevens.
Dat is een lichte toename ten opzichte van de voorgaande maanden. De recentste beving bij 't Zandt was bovendien de zwaarste van het afgelopen halfjaar die in verband te brengen is met de gaswinning.
De zwaarste aardbeving tot nu toe was die van 2012 bij Huizinge met een kracht van 3.6 op de schaal van Richter. Onlangs becijferde emeritus-hoogleraar Jacques Hagoort dat Groningen nog vierhonderd bevingen boven de 1.5 te wachten staat.
Friesch Dagblad 9 december 2017 door Pieter Atsma
Zandplaten Wad blijken wel degelijk snel te krimpen
● Commissie gaat voorbij aan conclusies gaswinner NAM

● Waddenvereniging eist ingrijpen van minister Wiebes

Lauwersoog | Vorig jaar wertd nog gesproken van een meetfout. Maar inmiddels is de landelijke Commissie voor de milieueffectrapportage ervan overtuigd dat de zandplaten in het Pinkegat en de Zoutkamperlaag op de Waddenzee wel degelijk snel kleiner worden. Vooral bij het Pinkegat zouden de zandplaten snel kleiner worden. De Waddenvereniging wil dat de gaswinning per direct wordt stilgelegd.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij moet verplicht allerlei onderzoeken uitvoeren naar de gevolgen van de gaswinning voor de Waddenzee. De onafhankelijke Commissie mer publiceerde deze week haar jaarlijkse beoordeling van deze onderzoeken.
De NAM schreef vorig jaar al dat de twee zandplaten onder Ameland in 2015 snel kleiner leken te worden. Dat werd toen grotendeels toegeschreven aan meetfouten. Toenmalig minister Henk Kamp van Economische Zaken onderschreef dat : ook hij schreef aan de Tweede Kamer dat de meetmethode onnauwkeurig was.
In het rapport over 2016 komt de NAM tot een vergelijkbare conclusie. Ook nu zouden afwijkingen het gevolg zijn van van de mate van nauwkeurigheid van de meetmethode.
De Commissie mer gaat daar nu tegenin. In het advies aan de nieuwe nminister Eric Wiebes schrijft de commissie het niet eens te zijn met de NAM. De metingen zouden wel degelijk betrouwbaar genoeg zijn.
Na kritiek van de commissie liet de NAM nog een aanvullende memo opstellen door ingenieursbureau Deltares. De conclusie daarin is dat de verkleining van de zandplaten het gevolg moet zijn van natuurlijke ('morfologische') veranderingen. De gaswinning kan hiervan niet de oorzaak zijn, stelt Deltares. De bodemdaling is namelijk 1,1 centimeter sinds het begin van de gaswinning (2007), terwijl de zandplaten sinds het begin van de metingen (2010) tot acht centimeter zijn gedaald.
De commissie vindt deze verklaring van Deltares afdoende, al zet ze meteen wel vraagtekens bij de juistheid van de berekende bodemdaling tot nu toe. Een apart onderzoek moet ook daarover duidelijkheid geven.

Keihard
Wiebes kan het advies gebruiken bij verdere besluitvorming over de gaswinning. De Waddenvereniging vindt dat de minister op basis van dit advies moet ingrijpen. "De commissie schrijft keihard dat ze het niet eens is met de NAM", zegt medewerker gebiedsbescherming Ellen Kuipers. "De hoger gelegen zandplaten dalen al sinds 2010. Dat, in combinatie met de opvallende daling van de vogelstand in het gaswinningsgebied, moet leiden tot handelen van de minister."
Kuipers wijst erop dat de monitoring juist is opgezet om signalen op te vangen van negatieve gevolgen voor de natuur. "Zolang niet vaststaat dat het niet door gaswinning komt, zou de gaswinning moeten worden stilgelegd." Overigens is de Waddenvereniging sowieso tegenstander van gaswinning onder het Wad.
De commissie is ook op veel andere vlakken kritisch op de onderzoeken van de NAM. Zo zou de gaswinner iedere keer nieuwe onzekerheden opwerpen met betrekking tot de nauwkeurigheid van de hoogtemetingen, zodra de commissie een vraag stelde over de uitkomst. Ook zou de geconstateerde afname van de vogelaantallen van bepaalde soorten beter moeten worden verklaard, omdat deze soorten elders in de Waddenzee wel toenemen.
Friesch Dagblad 8 december 2017
Rapportage
Zorgen over afname vogels in Waddengebied
Harlingen | Een landelijke auditcommissie maakt zich zorgen over de afname van het aantal vogels in het Waddengebied, in relatie tot de gaswinning. Het aantal bergeenden, scholeksters, kluten, rosse grutto's, wulpen en steenlopers is de afgelopen jaren afgenomen in het gebied waar gas wordt gewonnen.
De zorgen worden geuit in een rapport dat gisteren is gepubliceerd. Volgens de commissie komt gaswinner NAM niet met een afdoende verklaring. De commissie adviseert de minister van Economische Zaken om voor het volgende meetjaar te eisen dat beter wordt uitgezocht in hoeverre de afname van het aantal vogels verband houdt met de gaswinning.
Verder wordt gemeld dat de zandplaten in het Pinkegat met vier tot acht centimeter zijn gedaald, veel meer dan het aantal centimeters bodemdaling dat is opgetreden als gevolg van gaswinning. De commissie acht het aannemelijk dat de daling te maken heeft met de natuurlijke ontwikkelingen in de zee.
Friesch Dagblad 4 december 2017 door Theo Klein
Provincie lijkt te breken met gasbeleid
● Waddenvereniging : omgevingsproces in Ternaard is opmaat gaswinning

Leeuwarden | De bijeenkomst vanavond rond de gaswinningsaanvraag van de NAM bij Ternaard is een breuk met het provinciebeleid rond gaswinning in Fryslân. Dat stelt Frank Petersen, woordvoerder van de Waddenvereniging.
In 2015 nam Provinciale Staten een motie aan waarin zij stelde onder geen enkele voorwaarde nieuwe gasboringen in de provincie te willen hebben en daar waar mogelijk met bestaande boringen te stoppen.
Op de bijeenkomst in Ternaard wordt het zogenoemde omgevingsproces afgetrapt. De NAM, provincie Fryslân, de gemeente Dongeradeel en het ministerie van Economische Zaken gaan daarbij met omwonenden spreken over nut en noodzaak van gaswinning. Ook wordt gekeken of de gaswinning extra investeringen kan opleveren voor de regio.
"De provincie werkt met het omgevingsproces actief mee aan een proces dat maar één uitkomst lijkt te kennen : gaswinning en geld investeren in het gebied", stelt Petersen.
Samen met Ternaard Foar de Wyn en Laat Friesland Niet Zakken heeft de Waddenvereniging een brief gestuurd aan gedeputeerde Michiel Schrier met de oproep om aan het uit 2015 stammend beleid vast te houden.
Volgens Schrier is er echter geen sprake van een beleidsbreuk. "De provincie is nog steeds tegen gaswinning. Vorig jaar nam de regering echter een nieuwe Mijnbouwwet aan die boren onder de Wadden mogelijk maakt. Als Economische Zaken zegt dat de NAM bij Ternaard gas mag boren kunnen wij dat niet tegenhouden."
Door in Ternaard over nut en noodzaak van de gaswinning te gaan praten laat de NAM zien van Groningen te hebben geleerd
Schrier denkt dat de keuze van EZ en NAM om met omwonenden, gemeente en provincie om de tafel te gaan zitten voor een omgevingsproces een goed teken is. "Met toestemming om te boren zou de NAM zo kunnen beginnen. Door in Ternaard met alle betrokken partijen over nut en noodzaak van de gaswinning te gaan praten laten ze zien genoeg van Groningen te hebben geleerd. In plaats van rücksichtlos te gaan boren wordt hier zorgvuldig te werk gegaan. We kunnen zo in ieder geval afspraken maken en de veiligheid van de bewoners zeker stellen."
Het omgevingsproces kan volgens Schrier ook tot de conclusie leiden dat er niet wordt geboord. "Als die mogelijkheid er niet in zou zitten, deed ik er niet aan mee. En bij een andere conclusie moet EZ maar uitleggen waarom er wel in deze omgeving moet worden geboord."
Volgens Schrier is het een kiezen uit twee kwaden. "Dat er wat aan de situatie in Groningen moet worden gedaan is glashelder. Maar als daar minder wordt gepompt, moet er wel een alternatief zijn. Zonder gas kunnen we voorlopig niet. En willen we dan afhankelijk zijn van Russisch gas of schaliegas uit de Verenigde Staten ?"
Schrier zou liever discussiëren over de opbouw van een duurzame samenleving dan de afbouw van het gasverbruik. "Maar voorlopig kunnen we nog niet zonder gas."
Friesch Dagblad 30 november 2017
Extra leidingen
Heerenveen werkt niet mee aan gasplan Nieuwehorne
Heerenveen | De gemeente Heerenveen wil geen medewerking verlenen aan gaswinning in Nieuwehorne. Energiebedrijf Vermilion wil bij Nieuwehorne uit twee putten gas winnen.
Het bedrijf wil voor de winning twee extra leidingen aanleggen van Mildam naar Garyp. Het college van burgemeester en wethouders heeft het verzoek van Vermilion afgewezen.
Volgens wethouder Siebren Siebenga sluit het college met dit besluit
aan bij het standpunt van de gemeenteraad over gaswinning. De raad sprak zich 19 oktober uit tegen gaswinning in de gemeente Heerenveen.
Het besluit van het college om geen medewerking te verlenen, betekent niet dat gaswinning in Nieuwehorne en het verdubbelen van de leiding van de baan zijn. De minister van Economische Zaken kan het collegebesluit naast zich neerleggen. Ook kan Vermilion tegen het besluit in beroep gaan bij de Raad van State.
Nieuwe Dockumer Courant 22 november 2017
Startbijeenkomst Ternaarder Gasveld
● Uitnodiging Startbijeenkomst Omgevingsproces Ternaarder Gasveld

Namens betrokken partijen bij het Omgevingsproces Ternaarder Gasveld : het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, de provincie Fryslân, de NAM, het Wetterskip Fryslân en de gemeente Dongeradeel, nodig ik u uit voor de Startbijeenkomst Omgevingsproces Ternaard op maandag 4 december 2017, 's avonds om half acht in dorpshuis Tunawerth in Ternaard.

Inhoud
Dit omgevingsproces wordt gestart naar aanleiding van een vergunningaanvraag van de NAM voor het boren naar gas uit het Ternaard-veld. Maar het omgevingsproces gaat over veel meer dan alleen gaswinning. Vragen zijn onder meer : hoe kan het gebied zich het best ontwikkelen ? Welke kansen en bedreigingen zijn er ? In het omgevingsproces komt om te beginnen nut en noodzaak van gaswinning aan de orde. Daarna overleggen we met alle belanghebbenden om een beeld te vormen als er sprake is van gaswinning, onder welke voorwaarden dit kan plaatsvinden. Kan gaswinning bijdragen aan welzijn en welvaart in de regio ? Wat zijn de zorgen, en kunnen die worden weggenomen ?
Tijdens deze bijeenkomst informeren we u over het voorgenomen Omgevingsproces. Wat zijn de achterliggende redenen voor het starten van dit proces? Wat houdt het precies in, wie doen mee ? Hoe verhoudt dit omgevingsproces zich tot de formele procedure van vergunningsaanvragen voor nieuwe gasvelden? En wat zijn de volgende stappen ?

We geven u helderheid over wat u kunt verwachten aan activiteiten en hoe u actief betrokken kunt worden bij dit Omgevingsproces. We beantwoorden uw vragen en geven u de ruimte om in gesprek te gaan met de afgevaardigden van de betrokken partijen.

Aanmelden
In verband met het aantal belanghebbenden dat we verwachten, vragen wij u zich vooraf aan te melden. U kunt zich, bij voorkeur, opgeven via het e-mailadres : d.boskma@ddfk.nl, of eventueel telefonisch via het nummer 0511 - 458 802. We ontvangen graag de volgende gegevens : naam, namens welke organisatie, telefoonnummer, e-mailadres, aantal personen.

Verhinderd
Bent u verhinderd op 4 december ? Geef uw e-mailadres door en wij zorgen dat u de informatie die op die avond gedeeld is, krijgt gemaild.

Graag tot ziens op 4 december om 19.30 uur in Tunawerth te Ternaard (Aldbuorren 13, 9145 SE).

Met vriendelijke groet,
Marga Waanders
Burgemeester gemeente Dongeradeel
Omrop Fryslân 20 november 2017
Ombudsman jout Ternaarder gelyk oer gaswinning
De Nasjonale Ombudsman hat in klacht fan Henk Vellinga út Ternaard tawiisd. Vellinga hat alle war dien om by tal fan organisaasjes en it ministearje fan Ekonomyske Saken helderheid te krijen oer de status fan de Waadsee as wrâlderfguod. Mar der kaam gjin antwurd. Vellinga, dy't belutsen is by de aksjegroep "Ternaard foar de wyn" en de stichting "Feste grun Dongeradiel", krige it gefoel dat er fan it kastje nei de muorre stjoerd waard. Uteinlik hat er in klacht yntsjinne by de ombudsman. Dy hat de klacht grûndearre ferklearre. It ministearje fan Ekonomyske Saken moat Vellinga no binnen seis wike antwurdzje.

Op de fraach dy't Vellinga oan it ministearje fan Ekonomyske Saken stelt, kin Hans Revier no al in antwurd jaan. Revier is lektor by Stenden en â-foarsitter fan de Waadferiening. Hy seit dat it wrâlderfguod juridysk gjin inkelde status hat. De beskerming fan it gebiet is neffens Unesco, dy't ferantwurdlik is foar de erfguodlist, goed genôch regele yn de Nederlânske wet.

De plakken dêr't no gaswinningsaktiviteiten plakfine, binne op de kaart omsirkele, sadat se formeel net by it wrâlderfguodgebiet hearre. Dus kin dêr gas ût de grûn helle wurde. Neffens Revier soe it tûk wêze it gas by Ternaard sitte te litten, ek no't der hieltyd mear twifel is oer de gefolgen fan gaswinning yn it gebiet.

Njonken de Waadsee stean op de Unescolist ek natuergebieten lykas de Grand Canyon yn de Feriene Steaten fan Noard-Amearika en it Great Barrier Reef yn Australië.
Friesch Dagblad 16 november 2017
Vergund
Minister staat proefboring boven Schier toe
Den Haag | Een proefboring naar gas in de Noordzee twintig km ten noorden van Schiermonnikoog kan wat minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) betreft doorgaan. Er is aan de voorwaarden voldaan.
Wel stelde de minister dinsdagavond in de Tweede Kamer dat het nog heel lang kan duren voor er gas gewonnen wordt.
De linkse oppositiepartijen zijn tegen de proefboring. Volgens hen is er op het Waddeneiland geen draagvlak voor de boring. Coalitiepartij ChristenUnie stelde dat er weinig aan te doen is. "Het is vergund. We kunnen er niks meer aan doen. Ik word er niet blij van", zei Carla Dik-Faber.
Deze boring is volgens Wiebes niet met de winning in Groningen te vergelijken. "Het zal geen gemeenschap bedreigen." Het gaat om een klein veld met ongeveer vijf miljard kuub gas. Zoveel gebruikt Nederland in ongeveer drie maanden.
Friesch Dagblad 16 november 2017
Groningers blij na uitspraak gaswinning
● Raad van State vernietigt winningsbesluit oude kabinet

Groningen | "Er is toch nog gerechtigheid in dit land" Dick Kleijer van de Groninger Bodem Beweging kon gisteren zijn geluk niet op nadat de Raad van State de besluiten over de gaswinning in zijn provincie naar de prullenbak had verwezen. "Wij burgers zijn nu eindelijk eens bovenaan gesteld."
Henk Kamp, de vorige minister van Economische Zaken, heeft volgens de hoogste besturrsrechter te weinig oog gehad voor de veiligheid van inwoners. Hij had bovendien moeten onderzoeken hoe Nederland zijn grote behoefte aan aardgas kan beperken. Als er minder vraag naar is, kan de gaskraan immers verder dicht zonder dat leveringsproblemen ontstaan.
Kamps opvolger Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) spreekt van een "stevige uitspraak". Hij krijgt van de rechter een jaar de tijd om een nieuw besluit te nemen. "Daarmee gaan wij nu aan de slag", liet Wiebes weten.
In zijn nieuwe besluit moet hij niet alleen meewegen hoeveel aardgas consumenten en bedrijven nodig hebben, maar ook ingaan op de risico's op aardbevingen, en beter naar alternatieven voor aardgas kijken. In de tussentijd mag de gaswinning op hetzelfde niveau blijven als nu.
In het vernietigde besluit stond dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) nog maximaal 24 miljard kubieke meter gas per jaar uit de Groningse bodem mocht halen. Later verlaagde Kamp dat naar 21.6 miljard kuub, maar ook dat motiveerde hij volgens de rechter te slecht. Tegenstanders willen dat de gaskraan veel verder dicht gaat.
Minister Kamp had moeten onderzoeken hoe Nederland zijn grote behoefte aan aardgas kan beperken
De Tweede Kamer wil nu snel van Wiebes weten wat hij gaat doen om de toets van de Raad van State te doorstaan. In het regeerakkoord staat dat het nieuwe kabinet plannen wil maken om de vraag naar gas te verminderen zodat de gaskraan iets verder dicht kan. Over vier jaar zou het om 20 miljard kuub gaan.

Uit het lood
De Groningse commissaris van de Koning René Paas zei gisteren op RTV Noord dat nu het moment is gekomen om iets te doen. "Het land is totaal uit het lood geslagen door de manier waarop hier gas wordt gewonnen. Wij hebben niet alleen gelobbyd, maar ook geprocedeerd. Dat betekent dat wij bij de rechter hebben aangeklopt om ons recht te halen tegen de Staat der Nederlanden. Dat wil je niet te vaak doen", zei Paas. "Wij willen met de nieuwe minister op zo'n manier overleggen dat hij recht doet aan de belangen van Groningers."
Volgens de CdK is er na deze uitspraak maar één logisch vervolg mogelijk : verlaging van het winningsniveau. "Wij kunnen ons niet anders voorstellen dan dat minister gaat zeggen : ik neem de risico's mee in mijn besluit. Het gaat over inwoners van Nederland en grondrechten. Hij moet iets doen aan het winningsniveau", aldus Paas op de regionale omroep.
Friesch Dagblad 9 november 2017
NAM in beroep : verkoop huis is enig juiste peilmoment
● Gaswinner staat tegenover club van gedupeerden

Leeuwarden | De NAM blijft erbij dat de verkoopdatum van een woning het enig betrouwbare moment is voor bepaling van waardedaling door aardbevingen in Noordoost-Groningen. Gisteren begon een tweedaagse zitting bij het gerechtshof in Leeuwarden.
NAM spande de beroepszaak aan. De gaswinner staat tegenover Stichting Waardevermindering door Aardbevingen Groningen (WAG) en twaalf woningcorporaties. De NAM is het oneens met de uitspraak van de rechtbank in Assen. Die veroordeelde in 2015 dat de NAM direct moet compenseren.
De NAM wil schade pas bij de verkoop van een woning vergoeden en alleen in individuele gevallen een uitzondering maken. Maar veel gedupeerden hebben moeite om hun huis te verkopen, aldus WAG. En mensen die hun huis niet willen verkopen, zouden in dat geval niet voor een vergoeding in aanmerking komen.
Het bedrijf vindt dat het voldoende tegenprestaties levert. Zo werd de gasproductie sinds augustus 2012 met de helft teruggebracht en is een waardevermeerderingsregeling van kracht.
Door al vóór verkoop een vergoeding uit te keren, zou veel onzekerheid bij gedupeerden worden voorkomen
De maatregelen hebben volgens de NAM een positieve invloed gehad op de woningwaarde.
De NAM wijst ook naar onderzoeken, van onder meer het CBS en TU Delft, die aangeven dat de gemiddelde waardedaling in de meeste gemeenten "beperkt is tot hoogstens enkele procenten" en dat in het aardbevingsgebied sinds 2015 het vertrouwen in de woningmarkt is toegenomen.
De NAM wil het vergoeden van schade onnodig ingewikkeld maken, stelt de WAG. De stichting verlangt ook in hoger beroep een "ruimhartige regeling". Door al voor verkoop van een woning een vergoeding uit te keren, zou veel onzekerheid bij gedupeerden worden voorkomen.
De onzekerheid wordt gevoed door een blijvend groot risico op aardbevingen ondanks de genomen maatregelen, aldus de WAG. Dit zou blijken uit meerdere onderzoeken. Het risico op schade heeft in de ogen van de WAG "de woningmarkt in het aardbevingsgebied besmet en een waardedrukkend effect."
Friesch Dagblad 1 november 2017
Lobbywaakhond :
Gasindustrie stak honderd miljoen euro in EU-lobby
Brussel | Gasbedrijven en hun belangenorganisaties hebben vorig jaar meer dan honderd miljoen euro uitgegeven aan pogingen besluitvorming binnen de Europese Unie te beinvloeden. Dat schrijft lobbywaakhond Corporate Europe Observatory in een rapport.
De industrie zou in 2016 meer dan duizend lobbyisten en een "leger aan pr-medewerkers" hebben ingehuurd. Zij claimen dat gas een schone energiebron is in de overgangsperiode naar duurzame energie. Het observatorium stelt dat de Europese Unie door het lobbywerk nog veertig tot vijftig jaar afhankelijk blijft van de "klimaat beschadigende fossiele brandstof".
Onder de bedrijven die volgens het observatorium het meest uitgeven aan lobbywerk zijn ExxonMobil en Shell. Het zou bij beide bedrijven om 4.75 miljoen euro gaan.
De gaslobbyisten hebben de afgelopen drie jaar meer dan 460 bijeenkomsten gehad met de twee meest betrokken EU-commissarissen, Maros Sefcovic en Miguel Canette, aldus Corporate Europe Observatory. Actiegroepen die ageren tegen het gebruik van gas zouden veel minder toegang hebben.
Als de EU serieus iets wil doen tegen klimaatverandering, moet het de gasindustrie zo ver mogelijk van de beleidsmakers houden, stelt de lobbywaakhond.
Leeuwarder Courant 19 oktober 2017 door Saskia van Westhreenen
Waarom Nieuwehorne van gaswinner Vermilion houdt
Nee, in Nieuwehorne staan er geen protestborden van 'Laat Friesland niet zakken' in de Tjongervallei. Er is evenmin sprake van grootschalig georganiseerd verzet.
"Kinst it altyd negatyf benaderje", zegt voorzitter Bonne Schokker van Plaatselijk Belang Oude- en Nieuwehorne voorzichtig. "Mar sy boare yn 'e grûn. Sy helje it gas derút. En sy jouwe jild oan de mienskip werom. No, dat fyn ik in goeie saak."

Wensenlijst
Gaswinningsbedrijf Vermilion stopte in 2016 landsbreed 300.000 euro in maatschappelijke doelen. Het merendeel van dat bedrag landde in Friesland. Voor Nieuwehorne wacht eind dit jaar de klapper als het concern een besluit neemt over de giften voor 2017. Tientallen aanvragen zijn ingediend.
Schokker kan er een hele hoop opnoemen. Het plaatselijke Flaeijelfeest, sportvereniging Udiros, het dorpsarchief, de vogelwacht. "Wy ha as Pleatslik Belang in rûntsje makke. Hast in gersmasine nedich foar de rotonde? Wolst wat organisearje? No, jou it mar troch." Plaatselijk Belang leverde de wensenlijst onlangs in.

Gemeentelijk 'nee'
Donderdagavond vergadert de raadscommissie van Heerenveen over een gemeentelijk 'nee' tegen de boringen in de Tjongervallei bij Nieuwehorne. Eerder waren burgemeester en wethouders niet tegen. Vorig jaar sloeg de twijfel toe,

Twee medewerkers sloten woensdag het onderste deel van het boorgat van de locatie bij Nieuwehorne af met een laag beton. Dit om een gaslaag hogerop te kunnen testen.
Foto Rens Hooyenga.
toen Vermilion vanuit de buurgemeente onder nieuwbouwwijk Skoatterwâld naar gas bleek te boren.
De gemeenteraad stelde een motie op tegen alle gasboringen onder gemeentelijk grondgebied. En dat betekent nu: een negatieve zienswijze tegen het nieuwe winningsplan bij Nieuwehorne. Vanuit het dorp wordt de discussie nauwgezet gevolgd, meldt Schokker. "Wy ha in groepke foarme dat kontakt hâldt mei de gemeente. Mar wjerstân? Nee, dy is der net. Wy sitte hjir net op 'e klaai."

Jaar lang gas
De bodemdaling als gevolg van de winning wordt volgens aangeleverde gegevens van Vermilion geschat op hooguit 4,5 centimeter in de periode tot 2029. Aan de Vogelweide in de Tjongervallei wordt sinds 2011 naar gas geboord. In de eerste gasbel zit 135 miljoen kubieke meter gas. Hiernaast, iets richting het zuidwesten, blijkt een veel grotere bel te liggen, waarin in het gunstigste geval 665 miljoen kubieke meter winbaar gas zit.
Met de hoeveelheid uit beide reservoirs kan Nieuwehorne heel Friesland bijna een jaar lang van gas voorzien. Vermilion wil volgend jaar starten met de daadwerkelijke winning. Bij de tweede put wordt momenteel een proefboring verricht. Het gas gaat straks via een aardgastransportleiding richting de Ottersweg bij Mildam en daarna verder noordwaarts.
Het jongste winningsplan dateert van mei dit jaar. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) is akkoord omdat de kans op aarbevingen en de daaruit voortvloeiende schade verwaarloosbaar is. De gemeente Heerenveen mag met een zienswijze komen, maar meestal is dat mosterd na de maaltijd. Het ministerie van Economische Zaken beslist.

'Community investment'
Schokker vindt het prima dat de gemeente, wakker geworden na de ervaring met Skoatterwâld, er bovenop zit. "Wy ha in iepen oerlis. Wy folgje it." Maar een 'nee' tegen de boring zal er vanuit Plaatselijk Belang Oude- en Nieuwehorne beslist niet komen.
Elita Cordova Gaytan van Vermilion roemt de goede contacten met het Heerenveense dorp. Maatschappelijk ondernemen heet bij Vermilion community investment en voor alle bijdragen uit het zogenoemde Omgevingsfonds is er een werknemer social responsibility in huis.
In veel andere landen is het wettelijk geregeld dat een bepaald deel van de opbrengst uit de grond naar de lokale omgeving gaat. In Nederland gebeurt dit op vrijwillige basis. De toekenningen voor 2017 komen eraan, weet Cordova. Nieuwehorne staat vooraan.

Een greep uit de giften van Vermilion in 2016
- Voedselbanken in Heerenveen, Harlingen en Opsterland.
- Zonnepanelen in Langezwaag.
- Jeugdsportfonds Friesland, zodat honderd kinderen in Heerenveen een jaar lang kunnen sporten.
- Staatsbosbeheer, voor onder meer een project tegen laaggeletterdheid in de groensector in Heerenveen.
- Vier projecten van It Fryske Gea, waaronder het Otterfonds in de Tsjongerdellen.
- Stichting Fier, ten behoeve van een interne bakkerij waar werkervaring wordt opgedaan.
- De Maatschappij van Weldadigheid, ten behoeve van een mandenmakerij voor jongeren met autisme.
- Dit jaar kreeg Nieuwehorne geld voor een nieuw speelveldje en kreeg het Flaeijelfeest 1000 euro.
Alle andere verzoeken zijn nog in behandeling. De komende weken wordt hier een besluit over genomen.
Friesch Dagblad 12 oktober 2017 door Pieter Atsma
Provincie juicht te vroeg om gasbeperking
● Kabinetsplannen lijken amper invloed te hebben op gaswinning in Fryslân

Leeuwarden | De plannen van het nieuwe kabinet lijken de gaswinning in Fryslân veel minder te beperken dan de provincie had gehoopt. Gaswinner Vermilion zegt gewoon te kunnen doorgaan met het zoeken naar en aanboren van nieuwe velden. Het bedrijf beschikt volgens woordvoerder Fokke Jansma al over de benodigde vergunningen.
De coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie spraken af niet langer opsporingsvergunningen af te geven voor nieuwe gasvelden op het vasteland. De provincie Fryslân concludeerde daar dinsdag uit dat hier geen nieuwe vergunningen voor proefboringen zullen worden verstrekt. Die conclusie blijkt niet juist : voor bijna heel Fryslân zijn al opsporingsvergunningen afgegeven en proefboringen vallen daar volgens Vermilion ook onder.
" In principe kan de vergunning niet zomaar worden ingetrokken ", zegt woordvoerder Jansma. Volgens hem blijkt uit bepalingen in de nieuwe Mijnbouwwet dat ook een eventuele verlenging van de vergunning zal moeten worden afgegeven.
Vermilion is momenteel bezig met een zoektocht naar nieuwe gasvelden in het zuiden van de provincie. Eventuele nieuwe velden kunnen vervolgens gewoon worden aangeboord, verwacht Jansma.
Provinciewoordvoerder Gerrit Hofstra erkent dat de conclusie van de provincie dinsdagmiddag wat te snel was getrokken. " Voor Fryslân verandert er op dit moment niet zo heel veel. Maar we zien het toch als een eerste stap die perspectief biedt. We hopen dat het nieuwe kabinet ook aanvragen voor gaswinning voortaan kritischer gaat bekijken. "
Slechts enkele kleine delen van Fryslân blijven dankzij de nieuwe afspraken definitief vrij van gaswinning, omdat daarvoor ook nog geen opsporingsvergunning was gegeven. Dat geldt voor Vlieland, delen van Terschelling en Schiermonnikoog en voor de driehoek Lemmer-Sloten-Sondel.
De NAM - die voor het resterende deel van Fryslân een opsporingsvergunning heeft - zegt sowieso geen nieuwe velden op het Friese vasteland meer te willen aanboren. Volgens woordvoerder Sape Jan Terpstra zal de gaswinning in Ternaard het laatste nieuwe project zijn in Fryslân. Over nieuwe gaswinning op de Wadden- en Noordzee is Terpstra iets minder stellig, maar daar ligt volgens hem niet meer de focus van de NAM. De NAM zou vooral bezig zijn met mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie.
Het is nog wel mogelijk dat de afspraak leidt tot meer beperkingen, maar dat kan alleen als het nieuwe kabinet besluit dat aflopende vergunningen toch niet worden verlengd.
Friesch Dagblad 11 oktober 2017 door Pieter Atsma
Gaswinning in Fryslân gaat op slot
Leeuwarden | De winning van aardgas onder land wordt voor het eerst ook in Fryslân beperkt. Het nieuwe kabinet zal niet langer proefboringen toestaan naar nieuwe velden op land, blijkt uit het gisteren gepresenteerde coalitieakkoord.
VVD, D66, CDA en ChristenUnie brachten gisteren hun akkoord naar buiten. Een groot deel van de plannen was al uitgelekt. Dat geldt niet voor de beperking van de gaswinning. Deze maatregel betekent dat de winning van aardgas uit de huidige velden kan doorgaan, maar dat er op land geen nieuwe bijkomen.
Friesch Dagblad 29 september 2017
Schier : geen gaswinning
● Burgemeester van Gent wil alles inzetten om consortium tegen te houden

Schiermonnikoog | Het college van B en W van Schiermonnikoog zet alle mogelijkheden in om gaswinning bij het eiland tegen te werken.
Dat heeft het college gisteren laten weten in reactie op het nieuws van woensdag dat er een groot gasveld is gevonden ten noordoosten van Schiermonnikoog. Het college vindt gaswinning " echt niet meer van deze tijd " en wil dat er wordt ingezet op duurzame energiebronnen.
Volgens burgemeester Ineke van Gent staan de andere Waddeneilanden achter het standpunt van Schiermonnikoog. " Toevallig zijn we vandaag bijeen. Heel fijn dat we ook hun steun hebben. "
Het consortium Hansa Hydrocarbons, Oranje-Nassau Energie en Energiebeheer Nederland (EBN) ontdekten twintig kilometer ten noorden van Schiermonnikoog een gasveld van zestig miljard kubieke meter.
Van Gent overlegt binnekort met het consortium en hoopt het " tot rede " te brengen. " Dat is ook gelukt met Engie. Dit consortium had eerder toestemming voor proefboringen en heeft nu de uitslag binnen, maar we hopen hen ervan te overtuigen dat het echt niet kan, gaswinning in een kwetsbaar gebied. "
Ook de landelijke politiek wordt ingezet. Liesbeth van Tongeren (Groen-Links) heeft al kamervragen gesteld over de gasvondst. Wat er juridisch mogelijk is om gaswinning tegen te houden, wordt nog onderzocht.
Friesch Dagblad 15 september 2017 door Geert Veldstra
Kwelders houden bodemdaling amper bij
● Natuurlijke aangroei met slib zwakt af in Amelander kwelder

Ameland | De kwelders aan de oostkant van Ameland kunnen de bodemdaling door gaswinning niet meer op natuurlijke wijze compenseren. Dit blijkt uit een gisteren gepresenteerd onderzoek van de Bodemdalingscommissie Ameland. Natuurorganisatie It Fryske Gea is bezorgd.
Op Ameland wordt ruim dertig jaar gas gewonnen. Dit leidt tot bodemdaling, maar bij de eilander kwelders werd dit lange tijd gecompenseerd door natuurlijke aangroei met slib. Uit het nieuwe onderzoek blijkt nu dat het kwelderherstel de laatste jaren minder snel is gegaan dan de bodemdaling, en dat de grond dus nu zakt. Het gaat vooral om de kwelder Neerlands Reid, die door een vennootschap van Amelander boeren beweid wordt.
Voorzitter Henk de Vries van It Fryske Gea maakt zich er zorgen over. " Het is voor het eerst dat een duidelijk negatief effect van bodemdaling door gaswinning op Ameland zichtbaar wordt. " Door de daling van de kwelders is de kans groter dat nesten tijdens het broedseizoen overstromen, stelt de Vries. De organisatie wil met de partijen die betrokken zijn bij de gaswinning overleggen hoe het groeivermogen van de kwelders gestimuleerd kan worden om de effecten van bodemdaling verder te beperken.
Zowel Neerlands Reid als de kwelder De Hon zijn gezakt. " De daling is vooral te zien bij Neerlands Reid omdat deze beweid wordt", zegt bioloog en voorzitter Jaap Vlas van de bodemdalingscommissie. " Doordat de koeien de grond indrukken moet er in verhouding een dikkere laag slib worden afgezet om de bodemdaling te compenseren. " Neerlands Reid is volgens De Vlas zo'n 25 cm gedaald, wat met zo'n tien centimeter slib is gecompenseerd.
De Vlas relativeert de zorgen van De Vries. " Het risico op overspoelde nesten is groter geworden, maar je ziet ook dat vogels zich aan de situatie aanpassen. Een paar jaar geleden broedden lepelaars met name op de lagere punten van de kwelder, inmiddels zijn zij naar hogere gedeelten getrokken. "
Sinds de NAM in 1986 begon met het winnen van van aardgas bij Oost-Ameland doet de bodemdalingscommissie onderzoek in het gebied in opdracht van de NAM, Rijkswaterstaat, de provincie Fryslân, de gemeente Ameland en It Fryske Gea. De Vlas : " Over het algemeen vallen de resultaten positiever uit dan we verwacht hadden. We hielden er rekening mee dat de bodem sneller zou zakken dan dat er nieuw zand en slib door de zee werd afgezet. Met name de wadplaten kunnen de bodemdaling door de toevoer van zand en slib prima bijhouden. "
In gebieden waar nauwelijks slib wordt afgezet zoals de duinvalleien, is de daling het duidelijkst merkbaar. " De duinvalleien zijn natter geworden. Het grondwater blijft langer aan de oppervlakte en er stroomt vaker zout water in de valleien. " De toevoer van zout waterremt de plantengroei in de valleien. Dit is volgens De Vlas positief, aangezien het de verruiging tegenwerkt. Verruiging ontstaat wanneer de valleien meer begroeid raken met struiken. Hierdoor worden de duinen beperkt in hun natuurlijke groeivermogen. Op meerdere eilanden wordt verruiging tegengewerkt door de valleien te laten begrazen. Op Schiermonnikoog gebeurt dit met Spaanse Sayagauesa runderen.
Het volgende rapport van de bodemdalingscommissie wordt over zes jaar verwacht. " We hebben inmiddels ruim 80 procent van de voorspelde daling gehad. Het gasveld is bijna leeg, maar we verwachten dat de bodem tot en met 2050 nog gaat dalen. Dit zal wel steeds langzamer gaan. "
Nieuwsblad Noordoost-Friesland 15 september 2017
Ternaard praat mee over gaswinning
Er komt een onafhankelijke omgevingsproces waarbij samen met inwoners de voor- en nadelen en de aanpak van gaswinning bij Ternaard in kaart worden gebracht
Ternaard | Het college van B&W van de gemeente Dongeradeel, Gedeputeerde staten van de Provincie Fryslân en het dagelijks bestuur van Wetterskip Fryslân hebben ingestemd met de aanpak voor het omgevingsproces Ternaard. Pas daarna volgt een besluit van het ministerie over de gaswinning. Hiertoe hebben de drie regionale overheden, samen met het ministerie van Economische Zaken en de NAM besloten.
De NAM wil gas winnen uit het Ternaard-Veld, wat leidt tot onrust, bijvoorbeeld vanwege zorgen over schade aan huizen en infrastructuur. De betrokken overheden willen met een onafhankelijk omgevingsproces belangen van inwoners, agrariers, bedrijven en natuurorganisaties in het gebied zo goed mogelijk borgen, en dat als gaswinning plaatsvindt, de inmpact en risico's zijn geminimialiseerd. Dat betekent dat, voorafgaand aan de
start van het project, afspraken worden gemaakt met belanghebbenden. Dat kunnen inwoners van omliggende dorpen zijn, maar ook agrariërs, bedrijven en natuurorganisaties.
Het ministerie van Economische Zaken ziet 'Ternaard' als pilot voor omgevingsmanagement waarin meer ruimte voor maatschappelijke betrokkenheid is dan in de oude Mijnbouwwet. De pilot biedt mogelijkheden belanghebbenden in een vroege fase van een initiatief te betrekken. Ook initiatiefnemer NAM wil daaraan graag meewerken. Het ministerie kan binnen de Rijkscoördinatieregeling (RCR) die op het gasveld van toepassing is, tijd en ruimte maken voor zo'n benadering.
In de komende maanden worden de voorbereidingen voor het omgevingsproces getroffen. Daarna wordt bekend gemaakt hoe en op welke wijze belanghebben daarbij worden betrokken.
Friesch Dagblad 14 september 2017 door Pieter Atsma
Vooroverleg moet gaswinst meer in Ternaard houden
● Nieuw inspraakproces voor gaswinning als landelijke proef

Ternaard | Meer overleg met inwoners en organisaties uit de regio vóórdat de gaswinningsprocedure gaat beginnen. Dat is het belangrijkste onderdeel van de landelijke proef die de komende maanden in Ternaard wordt gehouden. De proef moet onder meer er toe leiden dat de gaswinner meer geld uitgeeft aan projecten in de regio.
Volgens Burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel wordt volgende maand een eerste informatiebijeenkomst georganiseerd voor de regio over de gaswinning. Dat is
Je kunt gezamenlijk kijken waaraan het gebied behoefte heeft
veel vroeger dan bij andere gaswinningsprojecten, waar vaak pas inspraakavonden worden gehouden als de formele procedure al een eind op weg is.
Bij de bijeenkomsten kunne alle organisaties meespreken over de gaswinning en hun zorgen daarover uiten. Door ze relatief vroeg te houden, kunnen volgens Waanders ook afspraken worden gemaakt over bijvoorbeeld schadeafhandeling en nulmetingen. Een voorbeeld van zo'n afspraak is dat een specifieke partij wordt aangewezen die taxaties gaat uitvoeren.
Daarnaast noemt ze als belangrijkste voordeel dat afspraken kunnen worden gemaakt over investeringen van de gaswinner - in dit geval de Nederlandse Aardolie Maatschappij - in de regio.
" Dan kun je gezamenlijk kijken waaraan het gebied behoefte heeft. Je kunt denken aan het steunen van lokale energiecoöperaties, specifieke afspraken met agrarische ondernemers of een project als Sense of Place "
Op deze manier kan ook duidelijker een keuze worden gemaakt voor projecten waarvan de regio op lange termijn kan profiteren. Nu besluiten de gaswinners vaak nog vrij aselect geld uit te trekken voor specifieke projecten, in "spiegels en kralen" zoals Waanders het noemt.
Volgens Waanders is al toegezegd dat de gaswinner als onderdeel van het nieuwe proces meer geld zal steken in de streek dan in het verleden. Over de hoogte van de afgesproken bedragen wil ze niets zeggen.
Waanders verwacht dat het project ertoe leidt dat zorgen over gaswinning kunnen worden weggenomen en dat de betrokkenheid ermee groter wordt, naast de voordelen op financieel vlak. Bij de overleggen staat niet de vraag centraal of gas zal worden gewonnen of niet, al kunnen wel alle inhoudelijke vragen en zorgen worden besproken.
Volgens de burgemeester is het vergroten van het draagvlak niet een doelstelling van het project. Ze zegt dat in haar regio sowieso niet per definitie weerstand is tegen gaswinning. "Als de gemeenteraad had gezegd : wij willen geen enkele gaswinning, dan waren we hier niet aan begonnen."
Niettemin kan wel blijken dat in de regio geen draagvlak is voor gaswinning. In dat geval is het mogelijk, zegt Waanders, dat de overleggen worden stopgezet en de reguliere procedure weer zal worden gevolgd.
Friesch Dagblad 8 september 2017
Gedragscode
Kortere lijnen bij gaswinning in kleine velden
Ternaard | Gaswinners die aangesloten zijn bij de branchevereniging NOGEPA hebben gisteren een gedragscode vastgesteld omtrent de communicatie bij de winning in kleine gasvelden. Het belangrijkste aspect van de code is dat de communicatie met alle betrokken partijen in een gebied waar gas wordt gewonnen versterkt wordt.
De code werd onder andere door Vermilion uit Harlingen ondertekend, en door de NAM, die bij Ternaard naar gas boort. " Bij Ternaard waren wij al druk bezig met omgevingsmanagement ", zegt woordvoerder Henk Heeringa van de NAM. " Het komt erop neer dat wij in een eerder stadium en meer communiceren met alle betrokken partijen, zoals dorpsbelang en de gemeente, bijvoorbeeld over de effecten van de gaswinning op de omgeving. "
De branchevereniging wil met de code het draagvlak voor gaswinning vergroten. De NAM past de code binnenkort voor het eerst toe bij de gasput bij Middelie (Noord-Holland).
Friesch Dagblad 25 augustus 2017 door Patrick van't Haar
Vermilion begint met boren aardgasput
● Gasbedrijf wacht niet met winnen in Nieuwehorne tot schaderegeling duidelijk is

Nieuwehorne | De toren staat en de laatste werkzaamheden worden verricht voordat Vermilion daadwerkelijk gaat boren naar gas onder Nieuwehorne. Het gaat om wat put NWH02 wordt genoemd.
De boorwerkzaamheden vinden plaats vanaf het punt waar al in 2009 een put werd geboord. Toen werd in de bodem gas gevonden, maar Vermilion vond het te weinig om ook daadwerkelijk tot winning over te gaan. "De nieuwe winplaats is ongeveer anderhalve kilometer vanaf deze plaats. We boren naar een diepte van zo'n twee kilometer en verwachten ook daar gas aan te treffen", aldus Fokke Jansma van Vermilion. Als er geen of te weinig gas wordt gevonden bij de tweede put, dan gaat Vermilion alsnog over tot winning uit de eerste put. Het bedrijf heeft van het Rijk de concessie om gas te zoeken en te winnen in het zuiden van de provincie.
Sinds een paar jaar is de publieke opinie over gaswinning gekanteld, voornamelijk door de schadelijke gevolgen die de winning heeft in Groningen, waar bodemdaling en aardbevingen - 'trillingen' in de taal van Vermilion - huizen onbewoonbaar hebben gemaakt en waar de schadeloosstelling niet altijd soepel verloopt. Voor de eventuele gaswinning in Nieuwehorne verwacht Vermilion een bodemdaling van maximaal 4.5 procent. Voordat er daadwerkelijk
Als er geen of te weinig gas wordt gewonnen bij de tweede put, dan gaat Vermilion alsnog de eerste put exploiteren
gas gewonnen wordt, laat Vermilion een nulmeting uitvoeren bij een 'representatieve selectie woningen', aldus Jansma. Eventuele schade door verzakking zal dan volgens de woordvoerder via een onafhankelijke commissie worden geregeld. Voor schade door 'trillingen' oftewel aardbevingen is zo'n regel er nog niet. "Daar wordt aan gewerkt door alle betrokken partijen, waaronder wij en de overheid. De gesprekken daarover zijn gaande. Wij vinden dat heel belangrijk." Vermilion gaat echter niet het resultaat van die gesprekken afwachten voordat er gas gewonnen wordt. "Als het winningsplan wordt goedgekeurd door het Rijk, dan beginnen wij."
Omdat het winningsgebied onder Nieuwehorne klein is, vele malen kleiner dan de aardgasbel onder Groningen, acht Vermilion de kans op trillingen minimaal, ook omdat er veel minder breukvlakken zijn in het gebied dan in het winningsgebied in Groningen.
Gemeenten in Fryslân zien liever niet dat er gas gewonnen wordt op hun grondgebied. Zo kwam Vermilion dit voorjaar in opspraak omdat er zonder toestemming gas werd gewonnen onder Heerenveen, vanuit een winlocatie in Opsterland. Andere gemeenten geven wel toestemming voor de zoektocht naar gas omdat, zoals wethouder Gea Akkerman van Sudwest Fryslân stelt, 'er uiteindelijk in Den Haag een besluit genomen wordt, en meewerken dan een betere optie is'.
De komende weken zal er geboord worden in Nieuwehorne; dit najaar volgt dan een informatieavond en wordt de procedure voor het winningsplan doorlopen. Voorjaar 2018 kan dan de echte winning beginnen.
Algemeen Dagblad 16 augustus 2017 door Sander van Mersbergen
Hoe de waardevolle gasbel veranderde in The Dutch Disease
Met de gasbel van Slochteren kreeg Nederland een ongeëvenaarde schat in de schoot geworpen, eind jaren '50. Daardoor zat een hele generatie er warmpjes bij. Anno 2017 resteert de kater. Het geld is op en de Groningers zijn boos.

Huizinge, 16 augustus 2012, vandaag precies vijf jaar geleden. De aarde beeft met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Harder trilde Groningen nooit. Het schudt de provincie wakker, letterlijk en figuurlijk. De kraan moet dicht, zo ver en snel als mogelijk. Een reeks van ongeveer honderd kleinere bevingen sindsdien versterken dat gevoel alleen maar. Uit onderzoeken blijkt dat Groningers vaker een burn-out hebben, zich niet veilig voelen in hun eigen huis en slecht slapen. Leeggepompt door de rest van Nederland, geëxploiteerd - zo voelen ze zich.

Voor dat sentiment valt best wat te zeggen, zo eerlijk moet je zijn. Al het geld gaat op de grote Haagse hoop. In 2012, het jaar van 'Huizinge', bedragen de gasbaten 14 miljard euro, de op twee na hoogste opbrengst ooit. Desondanks loopt de staatsbegroting volledig uit zijn voegen. Het gasgeld is een ordinaire stoplap. Hoe kon het in hemelsnaam zo ver komen ?

Vondst
Nieuwsblad van het Noorden, 4 augustus 1959 :
De N.V. Nederlandse Aardolie Maatschappij deelt ons op een desbetreffende vraag mee, dat in haar exploratie-boring onder de gemeente Slochteren aardgas werd aangetroffen en dat men besloten heeft hier produktieproeven te houden. Met de maatschappij hadden we contact opgenomen, nadat onze correspondent in Hoogezand-Sappemeer gemeld had, dat hij zondagmorgen een zeer hoge vlam had waargenomen uit de pijp die van de toren een eind landinwaarts is gelegd. Zoals bekend, staat de stalen toren langs de Rijksweg Groningen - Nieuwe Schans.

Het is een piepklein stukje op de voorpagina, die geen recht doet aan de omvang van de vondst. Die wordt ook pas veel later duidelijk. In 1959 denkt men aan 60 miljard kubieke meter. Drie jaar later is dat al 450 miljard kuub. " In 1962 won Nederland de hoofdprijs ", jubelt De Telegraaf in het jaaroverzicht. " De muntsoort waarin die prijs wordt uitbetaald, is gas. Aardgas ! " Achteraf blijkt ook de schatting uit 1962 weinig accuraat. De gasbel is zes keer zo groot.

Delen
Wat doe je met een dergelijke rijkdom ? En, om daar eens mee te beginnen, van wie is het ? " Het was vrij snel duidelijk dat het gas gemeenschappelijk bezit was ", zegt Max van den Berg (71), de PvdA-prominent die als twintiger in Groningen belandt en er tot vorig jaar Commissaris van de Koningin is. " De Groningers vonden het redelijk om het met de rest van Nederland te delen. "

De regering laat er geen gras over groeien. Minister De Pous sluit meteen deals met buurlanden, die zeer geïnteresseerd zijn in de grootste gasbel van Europa. Ook de burger vergeet hij niet. " Het moet in de eerste plaats naar de huizen. Het is een algemeen Nederlands belang als wij in onze huizen meer vertrekken kunnen verwarmen. "

Reclame
In een filmpje van de Gasunie, veilig bewaard in de Groninger Archieven, brengen Willeke van Ammelrooy en John Clive dat op een ietwat bevreemdende manier in beeld. Ze grommen naar elkaar, verkleed als holbewoner. Uit de ondertiteling leidt de kijker af dat het tocht in hun primitieve onderkomen. In de volgende scène, gesitueerd in een typische jaren '60 huiskamer, zeggen meneer en mevrouw gewoon in het Nederlands dat ze sterven van de kou. De strekking is duidelijk : wat verwarming betreft zijn we in een paar duizend jaar tijd weinig opgeschoten. Dan krijgt Clive, liggend in bed, een ingeving. " Ik heb het ! Ik heb het ! Ans ! Wat denk je van aardgas ?"

De aardgasbubbel is zo enorm dat hij de potentie bezit om Nederland onherkenbaar te veranderen. Plots beschikt een hele generatie over een schat die, zonder overdrijven, honderden miljarden guldens waard is. Met dat geld kun je letterlijk alles betalen wat je maar wilt. De Deltawerken reken je lachend af. Je kunt het land vol zetten met topuniversiteiten, snelwegen aanleggen en de mooiste treinstations ter wereld bouwen. Dan nog heb je over om te sparen voor toekomstige generaties.

Uit de bocht
De overheid doet het allemaal een beetje. Of niks écht, het is maar hoe je het wilt zien. Vooral de bevolking moet profiteren, vindt de politiek. Niet zo gek : de oorlogsjaren liggen nog vers in het geheugen, het schrapen en krabben van de jaren daarna nog verser. De AOW wordt hoger, uitkeringen royaler. Maar we vliegen uit de bocht. In 1970 bedragen de overheidsuitgaven nog maar 45 procent van het nationale inkomen, begin jaren '80 is dat al 60 procent.

The Economist roept in 1978 zelfs een ziekte in het leven om het fenomeen te beschrijven: The Dutch Disease, de Hollandse ziekte. In een gelijknamig artikel beschrijft het tijdschrift het ziektebeeld. Naast een spilzieke overheid bestaat dat uit een wat luiïge economie, in slaap gewiegd door de door God geschonken gasinkomsten, en een veel te sterke munt. De gevolgen zijn immens. De industrie stopt met groeien. Bedrijfswinsten verkruimelen. De werkloosheid stijgt van 1,1 procent in 1970 naar 5,1 procent in 1978. " Iedere ziekte die een dergelijke Apocalyps dreigt te veroorzaken, verdient bijzondere aandacht ", constateert The Economist.

Fonds
Natuurlijk, het komt na de moeizame jaren '80 weer goed. Maar toch : iedereen die de blik duizend kilometer naar het noorden richt, krijgt tranen in zijn ogen. In Noorwegen zijn energiebaten in een staatsfonds ondergebracht. Jaarlijks besteden ze daaruit alleen het geschatte rendement. Omdat er nog steeds gas en olie uit de grond komt, dikt het fonds elk jaar aan. Inmiddels zit er 800 miljard euro in, anderhalve ton per Noor.

Volgens de Rekenkamer had Nederland een fonds van 350 miljard euro gehad, als het Noorse model was gevolgd. Tja, achteraf is het makkelijk praten. We kozen een andere route. En het geld is natuurlijk niet allemaal over de balk gesmeten Maar wat we wel zeker weten, is dat het allemaal uitgegeven is. Van de gasbel in Slochteren resteert anno 2017 ongeveer een kwart. Voor de NAM wordt de winning langzaam maar zeker onaantrekkelijker.

Politiek
Max van den Berg weet één ding zeker : ook als het veld dicht of leeg is, is het verhaal niet klaar. Het echte sluitstuk, het grote gebaar van Nederland aan de Groningers, moet nog komen. Jarenlang profiteerde Nederland, nu is het noorden aan de beurt. " De reactie van Den Haag is tot nu toe volkomen inadequaat. Ga nou niet per scheur zitten kijken, of die wel of niet door een aardbeving wordt veroorzaakt. Het gaat er om dat je het gebied weer opkrikt. Nu dreigt het in elkaar te zakken, ook mentaal. Het optimisme en het geloof in eigen kracht moeten terug. "
Friesch Dagblad 16 augustus 2017
Vijf jaar na de zware klap in Huizinge
● Groningen staat stil bij schade en andere problemen door de gasbevingen

● Sinds de omvang van de problematiek duidelijk is geworden, blijven de Groningers strijden voor een eerlijke behandeling door de NAM en de Nederlandse overheid.

Huizinge | Vijf jaar geleden, op 16 augustus 2012, werd het Groningse dorp Huizinge (gemeente Loppersum) getroffen door een aardbeving met een kracht van 3,6. Het was de zwaarste beving ooit gemeten in Groningen.
De bevingen in dit deel van Nederland zijn het directe gevolg van de gaswinning in het gebied.
'Huizinge' was het begin van de discussie over het oppompen van gas in Groningen. De protesten tegen het overheidsbeleid en de druk om de gaskraan dicht te draaien namen sindsdien toe. Vandaag herdenkt Groningen de beving.

Ontdekking
Het Groninger gasveld werd in 1959 ontdekt. In 1963 kreeg de Nederlandse Aardolie Maatschappij NAM een concessie om het gas uit de bodem te halen.
Tot 1 januari 2015 is in totaal 2115 miljard Nm3 (de inhoudsmaat voor aardgas) aan het Groningenveld onttrokken. Begin dat jaar zat er nog 690 miljard Nm3 in de bodem.
In 1976 bedroeg de gaswinning circa 88 miljard kubieke meter per jaar. Daarna daalde de hoeveelheid gestaag. In 2000 werd 'maar' 21 miljard kubieke meter gewonnen, waarna de NAM de productie weer opschroefde. Het kabinet heeft dit jaar besloten jaarlijks niet meer dan 24 miljard Nm3 uit de bodem te halen.
In het gaswinningsgebied in Noord-Oost Groningen wonen 150.000 mensen. Het gebied telt negen risicogemeenten : Appingedam, Bedum, Slochteren, Loppersum, Ten Boer, Winsum, Eemsmond, De Marne en Delfzijl.
Ruim 15.000 huishoudens voelen er zich onveilig. Bijna vierduizend huishoudens kampen met psychische problemen als gevolg van de aardbevingsproblematiek.
De waarde van de huizen is door de bevingsproblematiek fors afgenomen. Het waardeverlies treft ruim 180.000 woningen en zou minimaal 954 miljoen euro bedragen.
Tussen augustus 2012 en januari 2017 zijn bij de NAM 77.175 schades gemeld als gevolg van bevingen. De zware beving bij Huizinge leverde ruim tweeduizend meldingen op.
Het KNMI registreerde tot nu toe in totaal duizend aardbevingen in Noord-Nederland. Drie waren groter dan 3,0 en 117 hadden een kracht tussen de 2,0 en 3,0.

Verzekering
Gisteren werd bekend dat er geen collectieve rechtsbijstandverzekering komt voor het aardbevingsgebied. Dat heeft het Verbond van Verzekeringen laten weten in een brief aan
Veel huishoudens kampen met psychische klachten als gevolg van de aardbevingen
Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders, meldt RTV Noord.
Alders had de verzekeraars om zo'n regeling gevraagd voor de inwoners van Groningen. Bewoners van het aardbevingsgebied kunnen bij de meeste maatschappijen geen nieuwe rechtsbijstandverzekering afsluiten.
Volgens het verbond is zo'n 'Groningen-verzekering' niet haalbaar. "Wij hebben intern en met onze leden gesproken over eventuele collectieve mogelijkheden. Een collectieve benadering vanuit de branche achten wij niet mogelijk", laat directeur Leo de Boer van de overkoepelende organisatie van de verzekeraars weten aan RTV Noord. Hij stelt dat er ook juridische bezwaren zijn.
Friesch Dagblad 10 augustus 2017
Tiltmeters voor monumenten
● Stichting maakt zich zorgen om effect zoutwinning op monumentaal Harlingen

Harlingen | De vereniging Oud Harlingen wil dat er tientallen tiltmeters in de stad worden geplaatst om eventuele effecten van zoutwinning te meten. Eind deze maand wordt een nieuwe stichting opgericht om dit doel te verwezenlijken.
Frisia Zout uit Harlingen kreeg in november vorig jaar definitief toestemming om zout te winnen onder de Ballastplaat in de Waddenzee. Het bedrijf voert de komende jaren voorbereidingen uit om de winning mogelijk te maken. "Bij de toezegging van de vergunning voor zoutwinning onder de Ballastplaat lag de nadruk op de effecten voor de natuur", vertelt Chris Elsinga van Oud Harlingen. Elsinga hield zich de afgelopen jaren
bezig met de effecten van zoutwinning op de monumentale panden van Harlingen. "Vanwege de afstand tot de stad hoefden we ons niet zorgen te maken, maar deze stad bevat wel zeshonderd monumentale panden en we vinden dat daarmee wel voorzichtig omgegaan moet worden."
De gemeenteraad van Harlingen heeft eerder de wens uitgesproken richting Frisia om een nulmeting te laten uitvoeren om eventuele bodemdaling in beeld te brengen. "Frisia wilde ons nog niet vertellen hoe deze metingen worden uitgevoerd. Wij willen dat er in ieder geval met tiltmeters gemeten wordt omdat hiermee in kaart wordt gebracht hoeveel de bodem beweegt, waar dit gebeurt, hoe snel en in welke richting. Zo is het verband tussen bewegingen en eventuele schade beter aan te tonen dan door een nulmeting, die een momentopname is. Tiltmeters brengen de effecten doorlopend in kaart."
Friesch Dagblad 9 augustus 2017
Proefboring
Vermilion wil gas winnen uit velden bij Nieuwehorne
Nieuwehorne | Gaswinner Vermilion wil gas uit de grond halen uit twee velden ten zuiden van Nieuwehorne. Het bedrijf gaat hiertoe een al bestaande gasput in productie nemen en een nieuwe put boren.
Het gaat om gasvelden tussen Nieuwehorne en de Tsjonger, ten zuidoosten en ten zuidwesten van het dorp. Het zuidoostelijke veld is in 2009 al aangeboord, maar hier heeft tot nu toe nog geen gaswinning plaatsgevonden. Voor het zuidwestelijke veld wordt op korte termijn een proefboring uitgevoerd. Het bedrijf heeft inmiddels een winningsplan ingediend.
Het gas uit beide velden moet worden opgepompt vanaf de locatie van Vermilion aan de Vogelweide. Voor het afvoeren van het gas moet nog wel een nieuwe ondergrondse leiding worden aangelegd naar het leidingkruispunt van Vermilion in Mildam.
Vermilion verwacht dat de productie in het tweede kwartaal van volgend jaar kan beginnen. Komend najaar wordt nog een informatieavond gehouden.
Friesch Dagblad 8 augustus 2017 door Pieter Atsma
Wetterskip vreest verzilting door gaswinning Pieterzijl
● Waterbeheerder adviseert minister toestemming aan NAM te weigeren

● Ook gevolgen voor gemalen en kades zouden te groot zijn

Pieterzijl | De gaswinning uit het veld bij Pieterzijl zal te veel negatieve gevolgen hebben voor het waterbeheer en verzilting van de grond. Dat schrijft Wetterskip Fryslân aan minister Henk Kamp (Economische Zaken). Het waterschap vraagt de minister daarom niet in te stemmen met de gaswinning.
De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) wil op een nieuwe locatie bij Pieterzijl maximaal 250 miljoen kubieke meter aardgas uit de grond halen. Het gasveld ligt ruwweg in de driehoek Warfstermolen-Munnekezijl-Pieterzijl.
Dijkgraaf Paul van Erkelens schrijft aan de minister dat in hetzelfde gebied al sprake is van bodemdaling van vier tot zes centimeter door winning uit andere velden. Bij de winning uit het gasveld Pieterzijl Oost komt daar naar verwachting nog eens twee centimeter bij.
Volgens de dijkgraaf zal Wetterskip Fryslân door die extra bodemdaling veel aanvullende maatregelen moeten nemen. Zo zullen kaden moeten worden opgehoogd en mogelijk nieuwe kades moeten worden aangelegd. "Zeker de ombouw van hoge gronden naar kaden is een ingrijpende maatregel, omdat veel grondverzet nodig is om opgesloten (grond)water te voorkomen", schrijft hij.
Eventuele herstelmaatregelen zullen volgens de dijkgraaf gevolgen hebben op het landschap en de omgeving.
Verzilting is onherstelbaar. Dat maakt het een extra groot risico
Ook vreest Van Erkelens dat gemalen moeten worden aangepast. Hij noemt daarbij de gemalen 't Oech, Vereniging Grijpskerk, De Leegt, Sappentil en Westerhornepolder. Verder noemt hij verdere verzilting van de grond als risico.

Eerste negatieve advies
Het is bijzonder dat het Wetterskip gaswinning ontraadt vanwege de negatieve gevolgen voor het waterbeheer. Volgens woordvoerder Nynke Bout is het de eerste keer dat de organisatie een negatief advies geeft over voorgenomen gaswinning. De vijf andere adviezen - sinds dit jaar wordt aan lagere overheden gevraagd om advies bij nieuwe winningsplannen - waren dat volgens Bout niet.
De NAM moet schade door gaswinning vergoeden. Bout zegt dat dat bij verzilting niet mogelijk is en dat het Wetterskip mede daarom geen gaswinning wil. "Verzilting is onherstelbaar. Dat maakt het een extra groot risico."
Kamp moet nu het advies van de overheden beoordelen en een definitief besluit nemen op de voorgenomen gaswinning.
Friesch Dagblad 4 augustus 2017 door Pieter Atsma
Tegenstanders berusten in gasplan Oppenhuizen
● Geen nieuwe rechtszaak. Vermilion begint met voorbereidingen

Oppenhuizen | De tegenstanders van gaswinning bij Oppenhuizen hebben zich neergelegd bij de toestemming voor het bedrijf Vermilion om bij het dorp aardgas uit de grond te halen. Ze hebben geen beroep ingediend tegen het hernieuwde besluit van minister Henk Kamp van Economische Zaken. Vermilion wil nu zo snel mogelijk beginnen met de gaswinning.
De tegenstanders protesteerden lange tijd tegen het voornemen van Vermilion om een groot deel van de driehonderd miljoen kubieke meter aardgas bij Oppenhuizen uit de grond te halen. In april bepaalde de Raad van State dat een eerste besluit van Kamp onvoldoende was. De minister moest duidelijker voorschrijven wanneer en hoe vaak Vermilion de bewoners moet informeren over het verloop van de bodemdaling in dit gebied.
Dat laatste deed de minister medio juni. Hij bepaalde dat Vermilion jaarlijks informatie moet geven aan de bewoners.
De tegenstanders van de gaswinning hadden ook tegen dat nieuwe
We gaan nu eerst meer in detail ontwerpen. En het aanleggen zelf zal ook zeker enkele maanden duren
besluit naar de Raad van State kunnen stappen. Dat is niet gebeurd en daarmee is de gaswinning definitief. Omdat de gaswinning bij Oppenhuizen valt onder de rijkscoördinatieregeling, is hiermee voor Vermilion meteen de weg vrij om te beginnen. Aanvullende vergunningen bij bijvoorbeeld gemeenten zijn niet nodig.

Enige tijd
Voordat de gaswinning kan beginnen, moet Vermilion nog een ondergrondse transportleiding aanleggen van zo'n 35 kilometer, van Oppenhuizen naar de aswinlocatie bij Ried. Woordvoerder van het gaswinbedrijf Manfred Steffens zegt dat het werk nog wel enige tijd in beslag kan nemen. "We gaan het nu eerst meer in detail ontwerpen. En het aanleggen zelf zal ook zeker enkele maanden duren. Je bent zomaar even verder." Een inschatting van de datum dat de gaswinning kan beginnen, is volgens Steffens nu nog lastig te maken.
Friesch Dagblad 28 juli 2017 door Pieter Atsma
Rechter fluit gemeente terug in gaskwestie
● Weigerend Smallingerland moet Vermilion alsnog vergunning verlenen

Drachten | Gaswinner Vermilion mag toch beginnen met zijn maandenlange onderzoek naar gas in Zuidwest- en Zuidoost-Fryslân. De bestuursrechter in Groningen heeft het bedrijf in het gelijk gesteld in een procedure tegen de gemeente Smallingerland, die als enige van de betrokken gemeenten weigerde een vergunning te verlenen. Deze vergunning komt er nu alsnog.
Het van oorsprong Canadese Vermilion wil met zogeheten seismisch onderzoek in kaart brengen waar mogelijk winbaar gas in de grond zit. Het onderzoek wordt uitgevoerd in het gebied tussen Akkrum, Drachten, Lemmer en Sneek. Hiervoor worden kunstmatige trillingen opgewekt, in het buitengebied met dynamiet en in de bebouwde kom met speciale trilwagens.
Eerder besloten andere betrokken gemeenten al dat ze juridisch geen andere keuza hebben dan een vergunning te verlenen, ondanks dat ze dat liever niet zouden doen. Smallingerland bleef als enige weigeren. De gemeente belegde in mei zelfs een geheime raadsvergadering, om juridisch te regelen dat een eventuele nieuwe vergunningsaanvraag van Vermilion kon worden geweigerd.
Voorzieningenrechter Ruud Vucsán stelt nu dat Smallingerland ten onrechte weigert. Het seismisch onderzoek doet volgens de rechter - in tegenstelling tot wat de gemeente suggereert - geen onevenredige afbreuk aan het leefmilieu of aan de natuur. Ook andere argumenten van Smallingerland zijn volgens de rechter onjuist.
De gemeente heeft de vergunning inmiddels alsnog verleend en publiceerde deze gisteren. Smallingerland stelt wettelijk gezien geen andere keuze te hebben, zoals de andere gemeenten dus eerder ook al concludeerden. 'Al met al heeft het college moeten besluiten om de omgevingsvergunning te verlenen', schrijven B en W. In de gemeente ontstond in mei ophef over het geheime karakter van de raadsvergadering. Woordvoerder Henry Frieswijk erkent nu dat deze achteraf gezien overbodig is geweest : de vergunningsaanvraag was al vorig jaar door Vermilion ingediend en viel dus nog onder de oude regels. "Zo'n snelle conclusie kun je trekken en het klopt ook wel. Maar we hadden de eerste aanvraag geweigerd en kregen in de tussentijd informatie dat Vermilion mogelijk een nieuwe vergunning zou aanvragen. Die hadden we hiermee wel kunnen weigeren. Het was een stap in ons voornemen om alles te doen dat in ons vermogen ligt om dit onderzoek te keren."
De gemeente moet 1200 Euro aan proceskosten vergoeden aan Vermilion.
Met de vergunning van Smallingerland heeft Vermilion volgens woordvoerder Fokke Jansma alle noodzakelijke vergunningen binnen. Het bedrijf wilde aanvankelijk in augustus beginnen met het onderzoek. Jansma zegt dat nog niet duidelijk is of dat gaat lukken, maar dat het bedrijf wel "vrij snel" wil beginnen. Vermilion kan er sowieso niet te lang mee wachten : andere vergunningen hebben een looptijd tot januari.
Het gasbedrijf gaat nu zo snel mogelijk informatiebijeenkomsten organiseren voor bewoners van de betrokken dorpen. Ook over de data van die bijeenkomsten is volgens Jansma nog niets bekend.
Friesch Dagblad 22 juli 2017
Schadeprotocol
Inventarisatie Groningse bevingsschade begint
Groningen | Inspecteurs gaan het komende halfjaar op pad om bij zo'n 2100 adressen in Groningen de schade door aardbevingen in kaart te brengen. Dat melden het Centrum Veilig Wonen (CVV) en de Nationaal Coördinator Groningen (NGC).
Sinds 31 maart is het aantal schademeldingen flink opgelopen. Ondertussen zijn de gesprekken over het nieuwe schadeprotocol nog steeds in volle gang", aldus coördinator Hans Alders. "Het is onduidelijk wanneer het protocol gereed is, maar om mensen niet langer te laten wachten, willen we alvast starten met het opnemen van schades."
Alders noemt het een flinke klus. Maar de inspecteurs komen volgens hem beslagen ten ijs. Ze moeten minimaal 10 jaar ervaring hebben met het opnemen van schades en een civieltechnische of bouwkundige opleiding hebben afgerond. Uiteindelijk zal het nog op te richten Instituut Mijnbouwschade de zaken gaan beoordelen.
In maart is besloten dat de NAM, de Nederlandse Aardolie Maatschappij, niet meer betrokken is bij de afhandeling van bevingsschade maar een onafhankelijke commissie.
Friesch Dagblad 14 juli 2017
Groningers en NAM lijnrecht tegenover minister Kamp
● Gaswinning opnieuw voor de Raad van State

Den Haag | Boze Groningers, milieu-organisaties, overheden, bedrijven en andere gedupeerden vochten gisteren voor de Raad van State opnieuw tegen de gaswinning in Groningen.
In 2015 deden ze dat ook al eens en inmiddels heeft minister Henk Kamp (Economische Zaken) de gaswinning teruggeschroefd naar 21.6 miljard kubieke meters per jaar, vanaf 1 oktober.
Maar dat gaat niet ver genoeg, vinden de tegenstanders. Veel mensen zijn ziek door de spanning, ergernis en voortdurende onzekerheid over de aardbevingen. Sommigen willen stopzetting van de gaswinning en anderen bepleiten twaalf tot vijftien miljard kuub.
Ook de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is tegen het besluit van de demissionaire minister. Maar de NAM is juist tegen een extra beperking van 10 procent die Kamp onlangs aan de NAM heeft opgelegd. Vorig jaar nog had de minister een winning van maximaal 24 miljard kubieke meter bepaald. Door hier zo snel weer aan te tornen, is een onzekere situatie ontstaan, betoogde MAM-directeur Gerard Schotman.
Maar volgens de landsadvocaat heeft Kamp de extra begrenzing juist zorgvuldig voorbereid en is die gerechtvaardigd. Kamp besloot hiertoe na een relatief groot aantal lichte aardbevingen bij Loppersum.
Op basis van een alarmeringssysteem kan hij ingrijpen als bepaalde grenswaarden worden bereikt die aardbevingsactiviteit aangeven. Kamp wachtte niet tot deze waarden echt waren bereikt maar greep meteen in, aldus de landsadvocaat.
Gedupeerde Groningers vinden het veel te slap en hekelen ook dat Kamp het niveau van 21.6 miljard kuub meteen voor vijf jaar heeft ingesteld. Ze voelen zich achtergesteld door de overheid, die volgens hen meer uitgaat van economische belangen dan de veiligheid van Groningen. Volgens hen beroept de minister zich altijd op de leveringszekerheid van gas, maar is nooit onderzocht wat de echte behoefte is. Bovendien is er nog niets gedaan om de afdhankelijkheid van Gronings gas te verminderen, in binnen- en buitenland.

Proefkonijnen
Veel Groningers worden letterlijk ziek van alle onzekerheid over de aardbevingen en de gevolgen ervan. Het psychisch leed wordt nog eens versterkt door omslachtige procedures om hun huizen te verstevigen of schade vergoed te krijgen - als ze dat al krijgen. De trits bewoners kwam gisteren woorden tekort om hun ongenoegen te uiten tegenover de rechters van de Raad van State. Hun pijlen richtten zich vooral op de houding van de overheid : gesol, rare fratsen, proefkonijnen.
Friesch Dagblad 6 juli 2017 door Sjoerd Rispens
Kamer dringt aan op staken delfstofwinning Waddenzee
● Tweede Kamer dient meerdere moties in bij debat Waddenzee

Den Haag | Tijdens het debat rond delfstofwinning in de Waddenzee drongen Tweede Kamerleden gisteravond aan op het stopzetten van winning. Ook willen ze dat er strenger gecontroleerd wordt of de voorwaarden worden nageleefd.
Naar aanleiding van het rapport De toekomst van de Waddenzee van onderzoeksjournalist Rolf Schüttenberg vond gisteravond een spoeddebat plaats in de Tweede Kamer. Schüttenberg deed het onderzoek in opdracht van de Waddenvereniging. Het debat was aangevraagd door Femke Arissen van de Parij voor de Dieren.
In het rapport concludeert Schüttenberg dat de Waddenzee de komende eeuw een groot risico loopt om te verdrinken, onder andere door zeespiegelstijging en door gas- en zoutwinning. In hetzelfde debat spraken Kamerleden zich terzijde uit tegen de plannen om gaswinning toe te staan bij Ternaard en zoutwinning bij Harlingen.
"De tijd raakt op", zei Frank Wassenberg van de Partij van de Dieren. "De Waddenzee dreigt te verdrinken. We moeten ingrijpen voor het te laat is. De Waddenzee is uniek en staat niet voor niets op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Dat mag niet verloren gaan."
Liesbeth van Tongeren van Groen-Links vulde aan : "Daarnaast is het gebied belangrijk voor bewoners en horeca. En de kinderen van onze kinderen moeten er ook opgroeien.
Laten
Laten we die Waddenzee mooi en schoon houden en het gas zitten waar het zit
we die Waddenzee mooi en schoon houden en het gas zitten waar het zit. Keep it under the ground."
Meerdere Kamerleden gaven aan dat vanwege het dreigende natuurgevaar niet voldaan wordt aan de wettelijke voorwaarden van gaswinning.
Demissionair minister Henk Kamp (Economische Zaken) beriep zich op het hand-aan-de-kraan-principe. "Dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat winning zo plaatsvindt dat natuurwaarden niet in het geding komen en dat aan de gestelde voorwaarden wordt voldaan. Zodra dat het geval is, grijpen we in. We gebruiken dat principe al tien jaar en er is nooit sprake geweest van natuurschade."
In totaal werden er zes moties ingediend. Wassenberg wilde dat de boringen onder en nabij de Waddenzee worden stopgezet en dat er geen nieuwe vergunningen worden verleend. Sandra Beckerman (SP) diende een motie in met de wens dat er eerder wordt ingegrepen als er niet aan de voorwaarden van de proefboringen wordt voldaan. Minister Kamp gaf aan alle moties te ontraden. Er wordt vandaag over de moties gestemd.
Friesch Dagblad 4 juli 2017
Staatstoezicht houdt vast aan dwangsom NAM
● NAM beklaagt zich in zienswijze over tijdsdruk

Leeuwarden | Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) blijft bij het standpunt dat de NAM voor 31 oktober 2017 een nieuwe studie over de effecten op de lange termijn van gaswinning onder de Waddenzee moet inleveren. Als de NAM de deadline niet haalt, wacht een dwangsom die kan oplopen tot drie miljoen euro.
NAM leverde begin dit jaar een studie in over de effecten van gaswinning in de Waddenzee, maar SodM was daarvan niet onder de indruk. In mei kondigde de organisatie al aan dat de NAM voor 31 oktober 2017 met verbeteringen moest komen, en dat anders een dwangsom dreigde. Het energiebedrijf had tot 29 mei om daarop te reageren.
NAM heeft dat middels een zienswijze gedaan. De organisatie bepleitte onder meer dat de criteria voor het rapport niet duidelijk zijn.
Ook zegt de NAM in de zienswijze dat de onvolkomenheden niet zijn gerepareerd 'vanwege de forse tijdsdruk waarbinnen moest worden gewerkt'. Handhavend optreden middels een dwangsom acht NAM niet nodig en buitenproportioneel, omdat zij uit eigen beweging het onderzoek al gaat voortzetten.

Voldoende tijd

SodM legt de zienswijze naast zich neer. De organisatie benadrukt dat NAM al in 2013 is gevraagd om een nadere studie, en dat sindsdien meerdere keren uitstel is verleend. 'Vier jaar is voldoende tijd', zo schrijft SodM.
Bovendien is dwang 'kennelijk nodig'. NAM heeft genoeg kansen gehad om uit eigen beweging maatregelen te nemen, aldus SodM. 'Dit leidt ertoe dat ik niet nogmaals zonder enige dwang kan aansturen op herstel van de overtreding', aldus de inspecteur-generaal der Mijnen, de hoogste baas van SodM.
Nieuwsblad Noordoost-Friesland 27 juni 2017
Gasproefboring Hansa boven Schiermonnikoog
Schiermonnikoog | Ongeveer 20 kilometer ten noordoosten van Schiermonnikoog, boven Rottumerplaat, voert het bedrijf Hansa Hydrocarbons momenteel een proefboring uit naar gas. Vanaf deze week zullen zij een aantal uren gas gaan affakkelen wat te zien kan zijn vanaf Schiermonnikoog. Wanneer een winbare hoeveelheid gas aanwezig blijkt te zijn, is voor eventuele winning een winvergunning nodig. Dat zal ook het moment zijn waarop de gemeente Schiermonnikoog zal bekijken of actie moet worden ondernomen. "Als college willen wij dat, indien gaswinning noodzakelijk wordt geacht door hogere overheden, dit zo onzichtbaar mogelijk gebeurt, zodat de horizon van Schiermonnikoog vrij blijft. Daarnaast zijn wij van mening dat we moeten overschakelen op duurzame energie. Daarom heeft de gemeenteraad van Schiermonnikoog de ambitie om in 2020 zelfvoorzienend te zijn op het gebied van energie en water.", aldus het college in een reactie. Op Schiermonnikoog is met succes actie gevoerd tegen het bedrijf ENGIE dat een proefboring wilde uitvoeren op slechts 7.5 kilometer afstand van het strand van Schiermonnikoog. Voor de proefboring van Hansa is in 2014 een vergunning verleend.
Friesch Dagblad 23 juni 2017
Niet ontvankelijk
Bezwaar Akkrum-Nes tegen gasonderzoek afgewezen
Akkrum-Nes | De bezwaarschriftencommissie van Heerenveen heeft de bezwaren van Plaatselijk Belang Akkrum-Nes tegen de verlening van een vergunning voor seismisch onderzoek niet ontvankelijk verklaard.
Energiebedrijf Vermilion heeft van de gemeente een vergunning gekregen om onder andere in de buurt van de tweelingdorpen seismisch onderzoek te doen, om vast te stellen of en waar gas in de bodem zit voor winning. Plaatselijk belang wijst er onder meer op dat Nederland zich richt op duurzame energie en dat zoeken naar gas dus achterhaald is. Ook verwijst ze naar
de aardbevingen en bodemdaling in Groningen als mogelijke gevolgen van gaswinning.
De commissie oordeelt dat deze bezwaren betrekking hebben op " toekomstige gebeurtenissen ", waarvan nog niet vaststaat of die zullen plaatsvinden. " De bezwaren richten zich enkel op de gevolgen van gaswinning. Daarvan is echter in casu geen sprake. Of gaswinning in de toekomst zal plaatsvinden is niet zeker. "
Daarom veegt de commissie de bezwaren van tafel. Het is nu de vraag wat de gemeenteraad doet met dit advies.
"Te gast" in Leeuwarder courant van 14 juni 2017 door Peter Ramautarsing, raadslid D66 Heerenveen
Zorg blijft over bodemdaling
In Friesland wordt op diverse locaties gas gewonnen, waaronder de gemeente Heerenveen. Sinds de discussie daarover speelt, worden verontruste inwoners geruststellend doorverwezen naar de commissie bodemdaling. "Mocht er schade zijn door bodemdaling door gaswinning, dan zorgt deze onafhankelijke commissie voor de vaststelling van het uit te keren schadebedrag", wordt op bewonersavonden aan bezorgde huiseigenaren verteld. Dat klinkt geruststellend. Zeker omdat we door de beelden uit Groningen weten dat aardgaswinning tot schade aan huizen kan leiden. Fijn dat er een onafhankelijke commissie over ons waakt.
Op een voorlichtingsbijeenkomst die de gemeente Heerenveen over de gaswinning onder de wijk Skoatterwâld organiseerde, werd duidelijk dat bodemdaling nog nooit tot schade aan gebouwen heeft geleid. De onafhankelijke commissie heeft in de afgelopen jaren nog nooit een schade aan een gebouw vastgesteld dat door bodemdaling door gaswinning werd veroorzaakt. Dit werd ook afgelopen donderdag bevestigd tijdens een commissievergadering over dit thema.
Maar er is toch wel schade ? Kijk naar Groningen. Jazeker, er is wel schade, maar die wordt door veroorzaakt door trillingen, door aardbevingen. En daar gaat de onafhankelijke commissie bodemdaling niet over. Nee, voor schades die zijn veroorzaakt door trillingen, bestaat geen onafhankelijke commissie die schades vaststelt. Als een inwoner schade heeft aan zijn huis door een aardbeving door gaswinning, moet deze zich melden bij de veroorzaker : bij het bedrijf dat het gas uit de grond haalt. In dit geval Vermilion.
Conclusie : er is een onafhankelijke commissie in het leven geroepen waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat die zich ooit bezig zal houden met het vaststellen van schades aan gebouwen door bodemdaling. Met die commissie wordt ten onrechte de indruk van bescherming en geruststelling gewekt. Mocht er door gaswinning toch schade ontstaan aan gebouwen, dan zal dat zijn door aardbevingen. Voor aardbevingen bestaat geen commissie, geen onafhankelijke schadevaststelling, daarvoor bestaat helemaal niets.
Friesch Dagblad 3 juni 2017 door Patrick van 't Haar
Oproep : kom in actie tegen gaswinning
"Fryslân : kom in verzet"
● Friese bestuurders tonen een gebrek aan leiderschap, vindt hoogleraar

Leeuwarden | Friese bestuurders moeten niet meer meewerken aan gaswinning en proefboringen, maar in verzet komen. "Fryslân profileert zich als duurzame provincie. Dat gaat op geen enkele manier samen met gaswinning of het zoeken naar gas." Dat zegt Jan Rotmans, onder meer hoogleraar Energietransitiekunde en voorzitter van Urgenda - de organisatie die Nederland sneller duurzaam wil maken met bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties. Rotmans geldt als een internationale autoriteit op het gebied van duurzaamheid.
De gemeente Súdwest-Fryslân gaf deze week toestemming aan het bedrijf Vermilion om te zoeken naar gas. En ook op andere plaatsen in Fryslân laten bestuurders bedrijven toe om gas te winnen of naar gas te zoeken, zoals bij Akkrum. Niet omdat ze het willen, zo klinkt het dan, maar omdat ze niet anders kunnen. Toestemming verlenen aan proefboringen naar gas op het eigen grondgebied is volgens wethouder Gea Akkerman van Súdwest-Fryslân bovendien de enige manier om nog enigszins invloed uit te kunnen oefenen op eventuele boringen. Eigenlijk is de gemeente tegen, aldus de wethouder. "Maar als we nee zeggen dan neemt het rijk de procedure over", zei zij donderdag in het Friesch Dagblad.
Niet waar, vindt Rotmans. "Je bent als bestuurder geen knip voor je neus waard als je toegeeft aan de druk van het ministerie van Economische Zaken. Ik vind dat echt een absoluut gebrek aan leiderschap."
Een ander argument om toch in te stemmen met proefboringen is de toezegging van Vermilion om naast het zoeken naar gas, ook onderzoek te doen naar geothermie - een duurzame vorm van energie. Rotmans : "Dat lijkt mij echt onzin. Boringen voor geothermie zijn complexer en gaan dieper dan voor gas, je kunt wel aardgas als bijvangst krijgen, maar dat gaat maar om kleine hoeveelheden. Dus ook dit is geen valide argument."

Principekwestie
Rotmans is pertinent tegen de winning van nieuw gas. "Daarvoor heb ik een aantal redenen. De CO2-uitstoot moet naar beneden, en Nederland doet het op dat gebied heel slecht. De problemen die gaswinning oplevert, zie je in Groningen. En dan kan
minister Henk Kamp dat wel proberen te vermijden door allerlei kleinere gasvelden aan te boren, maar dat maakt het niet beter. De risico's blijven onverminderd groot. En het gaat slechts om relatieve kleine hoeveelheden gas, die bij lange na niet in onze energiebehoefte kunnen voorzien."
Dat Kamp, het ministerie van Economische Zaken en bedrijven als de NAM en Vermilion zich blijven richten op gaswinning, gaat er bij Rotmans niet in. "Het is maatschappelijk, ecologisch en economisch niet meer te verantwoorden anno 2017. We moeten echt iets doen aan het klimaatprobleem en moeten op weg naar een duurzame samenleving. En ook al heeft de gaswinning ons welvaart gebracht, het is niet meer van deze tijd. Over vijftien of twintig jaar is het gas op en we moeten ons daar op voorbereidden."

In plaats van uit angst voor het rijk gaswinning toestaan, zouden Friese bestuurders zich juist tegen het rijk moeten keren, vindt hoogleraar Energietransitiekunde en voorzitter van Urgenda Jan Rotmans. "Zie Schiermonnikoog. Door het protest tegen proefboringen bij dit eiland en de negatieve publiciteit die dat opleverde, zag het bedrijf ENGIE van de boringen af. Als Friese bestuurders en de bevolking zich massaal tegen de proefboringen en gaswinning keren, dan acht ik de kans groot dat het niet zal doorgaan."
Ook tijdens Leeuwarden-Fryslân 2018 is er ruimschoots aandacht voor een Fossielvrij Fryslân. Diverse projecten, zoals een Energy Expo en de Elfwegentocht, benadrukken het belang van energietransitie en de zoektocht naar naar duurzamere vormen van vervoer.
Rotmans is zelf bij die projecten betrokken. "En dan zou je dit, deze proefboringen en de gaswinning, laten passeren ? Ik vind het een absoluut gebrek aan leiderschap. Desnoods wil ik wel meehelpen, met Urgenda, om het verzet te mobiliseren. Als je als Fryslân een voorbeeld wilt zijn op het gebied van duurzaamheid, dan accepteer je geen nieuwe gasboringen. Dat is pas authentiek leiderschap. Hoe geloofwaardig ben je anders als je dat wel toestaat ?"
In Fryslân wordt op dit moment op zo'n 45 tot 50 plaatsen gas gewonnen. Vermilion wil naar gas gaan zoeken in onder meer de gemeenten De Fryske Marren, Smallingerland, Opsterland, Leeuwarden en Súdwest-Fryslân.
Friesch Dagblad 1 juni 2017 door Jan-Peter Soenveld
Instemming is het beste bij gasboring
● Súdwest-Fryslân : vergunning voor Vermilion is beste strategie

Sneek | Toestemming geven voor de zoektocht van energiebedrijf Vermilion naar gasvelden is volgens wethouder Gea Akkerman (CDA) van de gemeente Súdwest-Fryslân de beste aanpak, ondanks dat de gemeente tegen gaswinning is.
De gemeente heeft Vermilion de nodige vergunningen en ontheffingen gegeven, zoals het Friesch Dagblad vorige week schreef. Vermilion wil vanaf augustus met trilwagens, explosieven en zogeheten airguns naar gas zoeken in een groot deel van Fryslan. Vermilion heeft al toestemming van Economische Zaken voor de zoektocht (via een opsporingsvergunning), maar heeft ook toestemming van gemeenten nodig. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om omgevingsvergunningen om in de grond te graven en om tijdelijke ontheffingen voor het seismisch onderzoek.
De Friese gemeenten waarin het zoekgebied ligt, gaan verschillend om met de zoektocht. Smallingerland zegt overal nee tegen. Súdwest-Fryslân koos ervoor mee te werken, licht Gea Akkerman toe. "Als we nee zeggen neemt het rijk de procedure over. Daar heb ik nul illusies over. Dan hebben we geen sturing meer omdat we niet meer aan tafel zitten."
Die sturing gaat vooral over randvoorwaarden van de zoektocht, aldus Akkerman. Ze noemt als voorbeeld de toekomstige gaswinlocatie Oppenhuizen, waar de gemeente bedong dat Vermilion nulmetingen uitvoert en beter net de bevolking communiceert. Ook de steun in de Tweede Kamer voor tiltmeters ziet zij als gevolg van het constructieve overleg. "Als we dwars hadden gedaan was dat niet gelukt."
Recent overleg tussen de betreffende gemeenten leidde niet tot een eensgezinde aanpak. "Dat overleg was ook meer bedoeld om informatie met elkaar te delen. Elke gemeente beslist zelf hoe de zoektocht wordt aangepakt."

Aardwarmte
Vermilion gaat bij de zoektocht ook kijken naar aardwarmte. Akkerman dacht eerst dat het bedrijf het noemen van die duurzame energievorm gebruikt om de aardgasplannen fraaier te verpakken. "Ik was heel sceptisch. Maar langzamerhand ben ik toch overtuigd. Vermilion weet zelf ook dat het gas een keer ophoudt, en kijkt daarom alvast naar alternatieven voor de bedrijfsvoering."
Vermilion houdt binnenkort informatiebijeenkomsten in Sneek-Zuid, Ijlst, Poppenwier, Heeg, Hommerts, Indijk, Oppenhuizen, Uitwellingerga, Jutrijp en Woudsend over de plannen.
Friesch Dagblad 29 mei 2017
Vijftien meldingen na aardbeving bij Slochteren
● Zwaarste aardbeving sinds 2015 treft hart van aardgaswinningsgebied

Slochteren | Bij het Centrum Veilig Wonen zijn vijftien meldingen binnengekomen over de aardbeving zaterdagmiddag bij Slochteren. De beving had een kracht van 2.6.
Volgens Laslo Evers, seismoloog bij het KNMI, is dit de zwaarste beving in het gebied sinds 30 september 2015. Die beving had een kracht van 3.1. Daarna waren er wel bevingen boven de 2.0 maar nog niet zo zwaar als zaterdagmiddag. "Vanaf magnitude 2 voelen mensen de beving goed en kan schade ontstaan."

Verzet
De aardbevingen in Groningen ontstaan door gaswinning van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Tegen de gaswinning is veel verzet. Groningers voelen zich onveilig door de bevingen. Het Centrum Veilig Wonen inventariseert onder meer de meldingen.
Onlangs werd bekend dat de NAM het niet eens is met het besluit van minister Henk Kamp (Economische Zaken) om de gaswinning in Groningen te verlagen, en overweegt in beroep te gaan bij de Raad van State.

Website
Dit schreef de NAM vorige week op haar website.
Kamp besloot vorige maand de gaswinning per 1 oktober met 10 procent te verlagen. Dit zou neerkomen op 21.6 miljard kuub per jaar. De verlaging was op advies van de toezicht houder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Deze stelde dat dit de enige manier was om de kans op het aantal, en zwaardere, bevingen te verminderen.
"Er is een veiligheidsnorm voor seismisch risico vastgesteld, maar die lijkt niet toegepast te worden in het nu genomen besluit ", aldus de NAM. Het bedrijf zegt in een zienswijze het besluit van Kamp buitenproportioneel te vinden.
Op een later moment zal de NAM bepalen of zij in beroep gaat bij de Raad van State.
De verlaging is de enige manier om de kans op het aantal, en zwaardere, bevingen te verminderen
Verlagingen
Door het winnen van gas in de Groningse provincie, zijn er daar in de afgelopen jaren met regelmaat aardbevingen. Deze zorgen voor beschadigde huizen en leiden ook tot stress en slapeloze nachten, zeggen de Groningers.
Kamp besloot daarom in 2015 de gasproduktie te verlagen naar 24 miljard kuub. In 2014 werd nog 42 miljard kuub uit de bodem gepompt.
"Te gast" in Leeuwarder courant van 27 mei 2017 door Adriaan Houtenbos
Derde kans NAM wekt wantrouwen
De NAM moet de onderbouwing van bodembewegingsvoorspellingen verbeteren. Om deze eis kracht bij te zetten, dreigt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in een brief aan de NAM een boete op te leggen die kan oplopen tot 3 miljoen euro.
Wat is hier aan de hand ? Beleidsbeslissingen over hoeveel gas er veilig en zonder schade gewonnen kan worden, zijn gebaseerd op voorspellingen van de gasproducenten. Ondanks dat deze voorspellingen door SodM, TNO en TCBB (Technische Commissie Bodembeweging) op juistheid worden gecontroleerd, blijken ze met grote regelmaat opwaarts te moeten worden bijgesteld.
Zorgen over de betrouwbaarheid van bodemdalingsvoorspellingen als grondslag voor belangenafweging vooraf en over de beheersbaarheid van gevolgen met de Hand aan de Kraan, leidde tot voorwaardelijke instemming met winningsplanwijzigingen in 2012. Voor 1 juli 2015 zou onderzoek naar de fysische oorzaken van stelselmatige verschillen tussen gemodelleerde en gemeten bodemdaling moeten uitwijzen of betrouwbaarheid en beheersbaarheid op acceptabel niveau gebracht konden worden. Dit onderzoek leverde niet het gewenste resultaat op en NAM kreeg de gelegenheid voor 1 februari 2017 alsnog een kwalitatief voldoende onderzoek op te leveren.
Ook in deze verlenging wist NAM geen betrouwbaar theoretisch fundament te leggen voor toekomstige beleidsbeslissingen met betrekking tot veilige, schadevrije gaswinning. In de Ameland-veldtest legde de theorie de bodemdalingskom zo'n kilometer verder en de piek dalingssnelheid vijf jaar later dan gemeten. Na dertig jaar passen en meten lijken betrokken geomechanici nog altijd de stelling van Richard P. Feynman niet te accepteren : "It doesn't matter how beautiful your theory is or how smart you are. If it doesn't agree with experiment, it's wrong."
Wat nu ? SodM geeft NAM nog tot 31 oktober 2017 om een deugdelijk onderzoek af te leveren. Gezien de fundamentele zwaktes in de onderzoeksstrategie, als aangegeven in de kritieken van TNO en Houtenbos, is het uitgesloten, dat NAM voor deze datum onder eigen regie, alsnog een betrouwbare theoretische grondslag voor bodembeweging door gaswinning kan produceren.
Het ontbreken van een passende theoretische onderbouwing van de relatie tussen gaswinning, compactie, bodemdaling en bevingsrisico impliceert dat bodemdaling en bevingsrisico niet alleen rond de Waddenzee, maar overal onzeker zijn en onder andere door drukdaling in watervoerend gesteente twee tot tien maal hoger kan uitpakken dan op basis van de huidige theorie voorspeld.
Met het negatieve oordeel van SodM over het onderzoek is niet voldaan aan een voorwaarde voor goedkeuring van de 2011 winningsplannen voor velden rond de Waddenzee. Goedkeuring vervalt daarmee. In antwoord op kamervragen stelt minister Kamp dat gaswinning alleen is toegestaan volgens een goedgekeurd winningsplan binnen daarin omschreven productievolume, duur, verwachte mate van bodemdaling en seismiciteit. De gaswinning rond de Waddenzee zou dus terug moeten naar de veel lagere niveaus van eerdere, wel goedgekeurde winningsplannen.
SodM adviseert niet de instemming met de winningsplannen in te trekken en geeft de NAM een derde kans. Daarmee blijken ook waarborgen voor veilige en schadevrije winning, opgenomen in instemmingsbesluiten, van nul en generlei waarde. Tegen deze achtergrond mag een - tot wanhoop uitgroeiend - wantrouwen jegens de overheid geen verrassing meer heten.
Leeuwarder courant 19 mei 2017 door Ton van der Laan
Met deze truc zette Smallingerland de gasbedrijven buitenspel
Door in het geheim een bestemmingsplan te wijzigen, hoopt Smallingerland gaswinningsbedrijven buitenspel te zetten. Niet iedereen is blij met die "niet chique" truc.
Vorige week vrijdag kondigde het college van b. en w. van Smallingerland op het laatste moment de gemeenteraadsvergadering van afgelopen dinsdag aan. Onderwerp : geheim. Reden voor de geheimzinnigheid : ook geheim.
Donderdag bleek waarom : de raad had een gevoelige horde te nemen en niemand mocht het weten.

Juridisch gat
Wat is er aan de hand? Er zat een juridisch gat in het gemeentelijke bestemmingsplan voor het Drachtster buitengebied. En dat gaatje bood gaswinningsbedrijven als Vermilion de mogelijkheid om een aanlegvergunning aan te vragen om er seismologisch onderzoek te gaan doen en er - eventueel op den duur - gas te gaan winnen.
Ambtenaren van de gemeente ontdekten de maas in de wet, maar waren tegelijkertijd bang dat - wanneer de raad in de openbaarheid zou plaatsvinden en zou worden aangekondigd - gaswinningsbedrijven nog snel aanvragen zouden indienen. Die moesten dan getoetst worden aan het "lekke" bestemmingsplan en dat zou hoe dan ook leiden tot het toestaan van het onderzoek.

Keuze is "niet chique"
Gasbedrijven mogen geen kans krijgen, was de redenatie van de raad dinsdagavond. Niet iedereen was even blij met de geheime vergadering. Oppositiepartijen VVD, ELP, Smallingerlands Belang en CDA verlieten vroegtijdig de vergadering. Zij vinden dat het debat en het besluit in de openbaarheid hadden moeten worden gevoerd en genomen. Sipke Hoekstra van oppositiepartij VVD noemt de reden om de vergadering in de beslotenheid te voeren "tige betinklik".
Hij ziet in de Gemeentewet geen goede redenen om het besluit achter gesloten deuren te nemen.
Burgemeester Tjeerd van Bekkum van Smallingerland noemt de keuze voor een besloten vergadering "niet chique" en een "zwaar middel". " Maar die is om puur politieke redenen genomen. Ik begrijp dat."
"In de raad van Smallingerland is er in meerderheid een grote allergie voor gasboringen of alles wat daar in de buurt komt", zegt Van Bekkum. "De raad heeft het college gevraagd om zich uiterst in te spannen en er alles aan te doen om gasbedrijven te frustreren en buiten de deur te houden. Ik moet helaas een compliment geven aan wethouder Marja Krans. Zij voldoet aan het voornemen van de raad en heeft dit met de ambtenaren goed opgelost."

Rechtvaardig besluit
Een besloten raad is volgens de burgemeester "politiek gezien een te verdedigen middel, maar bestuurlijk gezien heb ik mijn bedenkingen. Ik ben ook niet blij met geheime vergaderingen en vindt dat in het openbaar gedebatteerd moet worden."
Maar, zegt Van Bekkum, "als het wel in de openbaarheid was behandeld en er kwam wel een aanvraag binnen, dan had de raad naar de wethouder gewezen. Het rechtvaardigt het besluit zoals we dat nu hebben gedaan."
Bijzonder hoogleraar gemeenterecht Hans Engels van de Rijksuniversiteit Groningen noemt de handelswijze van Smallingerland "acceptabel". De gemeenteraad van Smallingerland heeft met de beslotenheid ingestemd en het besluit is daarna naar buiten gebracht, motiveert Engels zijn standpunt. "Er is gehandeld in het belang van de gemeente."
Friesch Dagblad 18 mei 2017 door Goos Bies
NAM krijgt weer extra tijd door studie
● Onderzoek naar effect van gaswinning onder wad onvoldoende

Moddergat | De studie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij naar de langetermijneffecten van gaswinning onder de Waddenzee is onvoldoende. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) verlangt onder meer beter onderzoek naar de te verwachten bodemdaling.
Dat heeft de toezichthouder per brief laten weten aan de NAM en het ministerie van Economische Zaken. De NAM krijgt tot en met 31 oktober de tijd om geconstateerde tekortkomingen in de studie te herstellen. Hierbij is een dwangsom opgelegd van een half miljoen euro per week die de NAM te laat is met het aanleveren van de gegevens, tot een maximum van drie miljoen euro.
De Waddenvereniging had in een eerder stadium verzocht om handhavend op te treden. De toezichthouder stelt vast dat na bestudering van de rapporten de studie van de NAM kwalitatief onvoldoende is om de effecten van gaswinning onder de Waddenzee nabij Ameland te beoordelen.
De Waddenvereniging duurt het allemaal veel te lang. De belangenclub is er niet blij mee dat de NAM voor de derde keer de kans krijgt het onderzoek te verbeteren en eist nu concrete maatregelen. In elk geval moeten de plannen voor nieuwe winningen onder het wad, zoals bij Ternaard, worden stilgelegd, en de huidige winningen fors teruggeschroefd, vindt de Waddenvereniging.
Onderzoek naar de te verwachten gevolgen gold in 2013 als een voorwaarde om aanzienlijk meer gas te mogen winnen onder de Waddenzee. De NAM heeft pas vrij recent onderzoek hiernaar gepubliceerd. De Waddenvereniging trok daar deze maand de conclusie uit dat de gevolgen van gaswinning niet te voorspellen zijn en dat na het stoppen van gaswinning deze bodemdaling nog tientallen jaren lang kan na-ijlen.
TNO moet bodemdaling Waddenzee onderzoeken
SodM vindt het belangrijk dat de onvolkomenheden in de studie worden hersteld. Er zijn zes concrete te herstellen tekortkomingen opgesteld. Onderzoeksbureau TNO-AGE moet controleberekeningen uitvoeren om onafhankelijke verificatie mogelijk te maken en pas later zal SodM minister Henk Kamp adviseren over hoe verder te gaan met gaswinning in de Waddenzee nabij Ameland.
De NAM laat in een reactie weten dat de bodemdaling in het Waddengebied enkele millimeters per jaar bedraagt en dat deze op een natuurlijke wijze gecompenseerd wordt door aanslibbing van zand. In de afgelopen dertig jaar is er volgens onafhankelijke experts geen bodemdaling aan het wadoppervlak bij Ameland geconstateerd, meldt de NAM.
Dat de studies naar langetermijneffecten als onvoldoende worden beoordeeld, heeft volgens de NAM voornamelijk te maken met tijdgebrek.
Friesch Dagblad 5 mei 2017 door Goos Bies
'Gaswinning risico voor Waddengebied'
● Waddenvereniging : gevolgen van gaswinning zijn niet te voorspellen
● NAM wacht advies van toezichthouder af

Moddergat | Gaswinning onder de Waddenzee moet fors worden teruggebracht. Dat vindt de Waddenvereniging. Het hand-aan-de-kraan-principe dat sinds 2007 wordt gehanteerd is veel te riskant, stelt de belangenvereniging. Uit een onlangs gepubliceerd rapport van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) zou blijken dat de gevolgen van de gaswinning nauwelijks te voorspellen zijn, met alle risico's van dien voor het werelderfgoed.

De NAM heeft vier jaar gedaan over onderzoek naar de gevolgen van de uitbreiding van gaswinning onder het wad vanaf de boorlocaties op Ameland en in Moddergat, Blije, Lauwersoog en Vierhuizen. Sinds er in 2007 vanaf land gas onder het wad wordt gewonnen, geldt de afspraak dat bij onverwacht snelle bodemdaling de gaskraan dicht wordt gedraaid. Tot nog toe was de verwachting dat de bodem daarna nog hooguit één tot drie jaar door zou dalen, zegt woordvoerder Esme Gerbens van de Waddenvereniging. "Maar nu zijn er grafieken opgenomen waaruit blijkt dat dit ook nog tientallen jaren kan doorgaan. Dat is schokkend. Ze kunnen het gewoon niet voorspellen."

De NAM wil niet ingaan op de conclusies die de Waddenvereniging trekt. Later deze maand wordt een advies van het Staatstoezicht op de Mijnen verwacht, dat toezicht houdt op de gevolgen van gaswinning.
Het liefst ziet de Waddenvereniging dat de NAM stopt met gaswinning in het Waddengebied
"Dat wachten we af, het is heel complexe materie", zegt woordvoerder Henk Heeringa. Hij wijst er wel op dat vanaf Ameland dertig jaar gas is gewonnen in het Waddengebied en dat dit geen nadelige gevolgen heeft gehad voor de natuur.

Bodemdaling in het Waddengebied kan tot gevolg hebben dat zandplaten waar nu nog zeehonden op rusten en vogels op foerageren niet meer droogvallen, zeker in combinatie met de voorspelde zeespiegelstijging, zegt Gerbens. "Dat is nou net wat het Waddengebied uniek maakt en waardoor het werelderfgoed is geworden."

De Waddenvereniging wil dat de overheid ingrijpt. Het liefst ziet de vereniging dat de NAM stopt met gaswinning in het Waddengebied. "Maar we zijn reëel. Minister Henk Kamp neemt zo'n maatregel ook niet voor de mensen in Groningen, dan denk ik niet dat hij dat wel doet voor een natuurgebied. We vinden dat de gaswinning in ieder geval teruggebracht zou moeten worden naar de situatie van voor 2011, toen de NAM om winning van drie keer zoveel gas heeft gevraagd."
Friesch Dagblad 26 april 2017
Frisia moet effect zoutwinning scherp controleren
● Meetprogramma moet voor de winning helemaal in orde zijn

Harlingen | Frisia moet voordat het zout gaat winnen onder de Waddenzee het meetprogramma voor eventuele schade op orde hebben.
Ook moet het zoutwinbedrijf aantonen dat het meetprogramma voldoende informatie oplevert. Dat adviseert de Adviescommissie milieu effectrapportage (mer) aan de minister van Economische Zaken.
Frisia in Harlingen kreeg in 2014 toestemming om zout te winnen onder de Waddenzee op de locatie Havenmond ten noordwesten van de stad.
De daadwerkelijke winning zal naar verwachting in 2019 beginnen.
Daarbij wordt het 'hand aan de kraan principe' gehanteerd. Dit betekent dat zoutwinning is toegestaan, maar wordt verminderd of gestopt bij teveel bodemdaling en/of bij aantasting van de natuur in en rond de Waddenzee.
Frisia moet dat in de gaten houden.
De Adviescommissie vindt dat Frisia de periode tot aan daadwerkelijke winning moet gebruiken om het meetprogramma te optimaliseren.
Dat er nu al een nulmeting wordt gehouden vindt de commissie een goede zaak. Zo komt er tijdig informatie beschikbaar om met iedereen te delen.
Bij die nulmeting wordt informatie over dit gedeelte van de Waddenzee verzameld, zoals over de ontwikkelingen in de vogelstand en het wadplaatoppervlak.

Discussie
Er loopt al jaren een maatschappelijke discussie over zoutwinning bij en onder de Waddenzee.
De natuurorganisaties die protesteerden tegen de vergunning voor Frisia zijn vooral bang voor bodemdaling. Zo moest volgens Natuurmonumenten een put waar Frisia in 1995 zout begon te winnen eerder dicht dan gepland omdat de bodemdaling forser was dan vooraf berekend.
De commissie zal in 2018 adviseren over de resultaten van de nulmeting.
Friesch Dagblad 19 april 2017
Kamp verlaagt gaswinning met 10 procent
● Aardbevingsdichtheid in gaswinningsgebied neemt nog steeds toe

Den Haag | De maximale gaswinning in Groningen wordt vanaf oktober met 10 procent verlaagd. Dat heet minister Henk Kamp van economische zaken gisteren aan de Tweede Kamer geschreven.
Hij reageert daarmee op een advies van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Het afgelopen jaar is het aantal bevingen rond Loppersum weer toegenomen. " Gelet op de toename van het aantal bevingen in het gebied rond Loppersum en het naderen van de grenswaarde aldaar, zet ik de voorbereiding in gang om het productieplafond voor de gaswinning in Groningen ingaande het eerstvolgende gasjaar - dat gaat lopen vanaf 1 oktober 2017 - met 10 procent te verlagen ", schrijft Kamp.

Aardbevingsdichtheid
In Loppersum steeg de aardbevingsdichtheid - het aantal bevingen per vierkante kilometer per jaar - in 2016 van 0.12 naar 0.22. Het SodM adviseert de gaswinning met 10 procent omlaag te doen als de grenswaarde van 0.25 wordt bereikt. Daar wil Kamp dus niet op wachten.
Volgens Staatstoezicht op de Mijnen kan alleen een verlaging van de gasproductie in de noordelijke
provincie het aantal aardbevingen verminderen. Verder moet de winning zo gelijkmatig mogelijk gebeuren, met zo min mogelijk uitschieters naar boven of beneden.
Kamp heeft vorig jaar een productieplafond van 24 miljard kubieke meter ingesteld. Door de nieuwe ingreep wordt dat vanaf oktober teruggebracht naar 21.6 miljard kuub. De gaswinning in Groningen is in 2015 door Kamp, op advies van SodM, verlaagd naar dertig miljard kuub gas. In 2014 was dit nog meer dan 42 miljard. Het SodM benadrukt dat het terugschroeven van de gaswinning geen garantie is. Er is geen model waarmee het bevingsrisico met zekerheid kan worden voorspeld. " Dit zou hoger of lager kunnen zijn dan 24 miljard maar we weten het niet. Een wetenschappelijke doorbraak is nodig maar deze wordt op dit moment niet binnen afzienbare tijd voorzien. " Dit jaar kost het terugschroeven van de gaskraan het kabinet tachtig miljoen Euro. Vanaf 2018 scheelt het de schatkist driehonderd miljoen euro.
Volgens de Groninger Bodem Beweging bewijst de verdere verlaging van de gaswinning dat Kamp eerder loog toen hij zei dat dat er niet minder gas kon worden gewonnen dan het nu geldende productieplafond van 24 miljard kuub per jaar. Gedeputeerde Eelco Eikenaar vindt dat een nieuw kabinet met een concreet afbouwplan moet komen met verdere stappen naar beneden.
Friesch Dagblad 1 april 2017
Afhandeling bevingsschade weg bij NAM
● Onafhankelijke commissie gaat vanaf 1 juli nieuwe meldingen beoordelen

Groningen | Een lang gekoesterde wens van Groningse burgers en actiegroepen ging gisteren in vervulling : de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is per direct niet meer betrokken bij de afhandeling van schade die is veroorzaakt door aardbevingen in de regio. De door het ministerie van Economische Zaken eerder aangestelde Nationaal Coordinator Groningen (NCG) voert voortaan de regie over de afwikkeling van de schades.
Een onafhankelijke commissie gaat vanaf 1 juli de nieuwe meldingen beoordelen. De NAM, die met haar aardgaswinning de bevingen veroorzaakt, blijft wel aansprakelijk en moet betalen.
Om met een schone lei te beginnen krijgen ruim 15000 Groningers die schade aan hun huis hebben een bouwvoucher ter waarde van 1500 euro aangeboden voor schadeherstel.
Het vertrek van de NAM uit het schadeprotocol werd in Groningen goed ontvangen. "Dit is het grote nieuws van de dag",
zegt commissaris van de Koning René Paas. " De slager keurt nu niet meer z'n eigen vlees. Hier heeft Groningen jarenlang voor gevochten."
Woningeigenaren van buiten het aardbevingsgebied kregen gisteren te horen dat de schade aan hun huis niet is veroorzaakt door de bevingen, maar door bijvoorbeeld verzakkende funderingen en achterstallig onderhoud.

Buitengebied : schandalig
Dit besluit stuitte op ongeloof en verbijstering. Inwoners van Oldambt, deels buiten het bevingsgebied, belden furieus met hun burgemeester Pieter Smit. In die gemeente zijn eerder wel schademeldingen in het buitengebied erkend als bevingsschade. "Ik snap wel dat de mensen hier boos zijn en het onderzoeksbureau niet meer vertrouwen" zegt Smit.
Aardbevingsgedupeerde Annemarie Heite, die de betrokken burgers vaak een gezicht gaf in de media, spreekt van een schandalige vertoning. " Dit is een klap in het gezicht van de gedupeerden ", zegt ze.
Friesch Dagblad 29 maart 2017 door Pieter Atsma
NAM wil fracking toepassen bij winning Pieterzijl
● Gaswinner wil put op Fries-Groningse grens in productie nemen

Pieterzijl | De Nederlandse Aardoliemaatschappij wil aardgas gaan winnen op een nieuwe locatie bij Pieterzijl, op de grens van Fryslân en Groningen. Uit het gasveld moet met behulp van fracking - het inspuiten van chemicaliën in de ondergrond - zo'n 250 miljoen kubieke meter aardgas worden gewonnen.
De NAM - onderdeel van Shell - heeft onlangs een winningsplan ingediend bij minister Henk Kamp (Economische Zaken). In zo'n winningsplan staat beschreven hoeveel gas naar verwachting wordt gewonnen, op welke wijze en hoelang de gaswinning duurt.
Het gaat om een gasveld dat gedeeltelijk onder Fryslân en deels onder Groningen ligt. Het veld is al aangeboord bij een proefboring vanaf de bovengrondse gaswinlocatie in Warfstermolen. Voor het in productie nemen van de boorput is het winningsplan nodig.
Het gasveld Pieterzijl Oost ligt ruwweg in de driehoek Warfstermolen-Pieterzijl-Munnekezijl. Uit het veld moet maximaal ruim 250 miljoen kubieke meter aardgas worden opgepompt, van een diepte van ruim 3000 meter. De NAM verwacht dat de gaswinning zo'n vijf jaar duurt.
Voor de gaswinning is het volgens de NAM noodzakelijk om fracking toe te passen. Bij deze winningsmethode worden water, chemicaliën en kleine keramiekkorrels in de grond gepompt, waardoor het gas gemakkelijker omhoog stroomt. Een deel daarvan blijft achter in de grond. Het gaat volgens de NAM om een gangbare methode van fracking die al sinds de jaren vijftig geregeld wordt toegepast in Nederland.
Volgens het winningsplan zal de bodemdaling hier maximaal twee centimeter zijn. Dit komt bovenop de bodemdaling van vier tot zes centimeter die hier sinds 1987 al is opgetreden, door winning uit de gasvelden Grijpskerk, Grootegast en Molenpolder.
De kans op schade door bodemdaling of aardbevingen wordt door de gaswinner verwaarloosbaar genoemd.
Toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) heeft inmiddels een positief advies uitgebracht. In het rapport van het SODM staat dat de de kans op het ontstaan van bevingen één op vijf is. De kans op aardbevingen met lichte schade is
Bij fracking worden water, chemicaliën en kleine keramiekkorrels in de grond gepompt
0.05 procent en op aardbevingen met matige schade 0.005 procent. Het SODM stelt op basis daarvan dat het veiligheidsrisico verwaarloosbaar is.
Het winningsplan ligt momenteel ter beoordeling bij het ministerie, dat advies vraagt van SODM en de betrokken overheden. Het kan nog enige tijd duren tot de gaswinning begint. Na de advisering moet nog een inspraak- en beroepsprocedure worden gevolgd.
Friesch Dagblad 27 maart 2017 door Pieter Atsma
Minister Kamp omzeilt vaker gasprocedure
In tien Friese gasvelden mag al worden geproduceerd terwijl inspraak nog loopt.

Leeuwarden | Het ministerie van Economische Zaken heeft vorig jaar voor veel meer gasvelden dan alleen dat onder Heerenveen toestemming gegeven om te beginnen met de productie van gas, terwijl de wettelijke procedure nog moest worden doorlopen. Dat blijkt uit de antwoorden van minister Henk Kamp op vragen van Tweede Kamerlid Carla Dik-Faber (ChristenUnie). In 28 velden in heel Nederland - waaronder tien in Fryslân - mag al worden geproduceerd zonder dat het zogeheten winningsplan is vastgesteld.
In Sonnega is vorig jaar al 3 miljoen kubieke meter aardgas geproduceerd
Onlangs werd bekend dat gaswinner Vermilion met toestemming van de minister al gas uit de grond haalde onder de wijk Skoatterwâld in Heerenveen en het bedrijventerrein IBF-De Kavels. Dit gebeurde vanaf de gaswinlocatie in Langezwaag in buurgemeente Opsterland. Kamp had alvast toestemming gegeven voor de gasproductie, omdat het vaststellen van het winningsplan relatief lang zou duren vanwege het ingaan van de nieuwe Mijnbouwwet per dit jaar. De gemeente Heerenveen was boos over deze gang van zaken.
Normaliter worden winningsplannen eerst voorgelegd voor advies aan betrokken overheden, en is er dan ook een mogelijkheid om tegen de gaswinning in beroep te gaan bij de Raad van State. Nu de procedure bij de 28 gasvelden nog niet is doorlopen, zijn die mogelijkheden er nog niet geweest terwijl de gasproductie al wel is begonnen. De gemeente Heerenveen schreef al aan de minister dat met deze gang van zaken "geen zorgvuldige toetsing " heeft plaatsgevonden.
In Fryslân gaat het om de velden Zuidwal (onder de Waddenzee bij Harlingen), Vinkega, Langezwaag, Sonnega-Weststellingwerf, Blija, Kollum, Tietjerksteradeel, Burum-Oost, Nes Noord/M9 (Dongeradeel) en Wieringa (bij Munnekezijl).
Bij de eerste vier velden is Vermilion het betrokken gaswinbedrijf, bij de laatste vier de Nederlandse Aardolie Maatschappij. Bij een deel van deze velden - onder meer Langezwaag - gaat het om een uitbreiding van al vergunde gasproductie. Sommige andere velden worden voor het eerst in productie genomen.
Dat laatste geldt voor het gasveld Sonnega-Weststellingwerf, dat is aangeboord vanuit de al wel bestaande boorlocatie Blesdijke. Volgens de gegevens op de landelijke gaswinningswebsite nlog.nl wordt hier sinds augustus vorig jaar ga uit de grond gehaald. Tot de jaarwisseling is uit dit veld ruim drie miljoen kubieke meter aardgas geproduceerd.

Ontwerpbesluit
Het winningsplan van Sonnega-Weststellingwerf is echter nog maar korte tijd in procedure. Zowel de provincie Fryslân als Wetterskip Fryslân hebben hierover pas deze maand een advies gegeven. Het kan nog vele maanden duren tot dit winningsplan onherroepelijk is. Straks moet eerst de Mijnraad nog een advies geven, vervolgens moet een ontwerpbesluit ter inzage worden gelegd. Tenslotte moet het definitieve besluit nog worden gepubliceerd, waartegen beroep kan worden aangetekend bij de Raad van State.

De minister verwijst ook in de beantwoording van de Kamervragen naar de nieuwe Mijnbouwwet. Hij schrijft dat onderzoeksinstituut TNO bij de winningsplannen een analyse heeft gemaakt van de risico's en dat hij op grond daarvan concludeert dat er geen directe aanleiding tot zorg is. Daarom heeft hij Vermilion en NAM - en gaswinner Taqa voor een veld in Bergen, Noord-Holland - alvast toegestaan te produceren.

In antwoord op kamervragen van andere partijen - PvdA, D66 en SP hadden ook vragen gesteld - schrijft Kamp nog dat hij verwacht dat het ontwerpbesluit van de gaswinning onder Langezwaag eind juli ter inzage kan worden gelegd.
Friesch Dagblad 20 maart 2017 door Theo Klein
Groeiend verzet Ternaard tegen gasboringen
NAM heeft volgens actiegroep tijd genoeg gehad voor transitie naar groene energie

Ternaard | Het verzet in Ternaard tegen de gasboringen bij het dorp en onder de Waddenzee groeit. Een groep dorpsbewoners heeft onlangs de actiegroep Ternaard Foar de Wyn opgericht om de voorgenomen boringen van aardoliemaatschappij NAM naar gas een halt toe te roepen.
Vorige week gaf dorpsbelang Ternaard al aan te hopen dat het plan voor gaswinning bij het dorp niet doorgaat. Verder eiste de stichting Feste Grun Dongeradiel dat er een nulmeting komt om eventuele schade door gaswinning te kunnen vaststellen.

Halt toeroepen
Op zijn facebookpagina geeft de actiegroep Ternaard Foar de Wyn aan dat de NAM tijd genoeg heeft gehad om de transitie naar duurzame energie in te zetten. Onlangs werd bekend dat Shell, het moederbedrijf van de NAM, al in 1986 wist dat het gebruik van fossiele brandstoffen leidt tot klimaatopwarming. Nieuwe boringen moeten daarom een halt worden toegeroepen, vinden onder anderen de inwoners van Ternaard.
Concrete plannen heeft Ternaard Foar de Wyn nog niet. Volgens Willem Schoorstra, een van de initiatiefnemers, is de groep nog maar net begonnen. Afgelopen vrijdag hebben de leden zich bij Dorpsbelang geïntroduceerd en deze week komen ze voor de tweede keer bij elkaar. Dan worden er verdere plannen ontwikkeld. Mensen kunnen op de Facebookpagina Ternaard Foar de Wyn hun ideeën tegen de gasboringen kwijt.
De naam Ternaard Foar de Wyn lijkt veel op die van Fryslân foar de Wyn, het project dat vorig jaar door de gemeenschap gedragen projecten voor windmolens op land probeerde te realiseren. Maar volgens Schoorstra gaat Ternaard Foar de Wyn geen actie voor windmolens voeren. "De aksjegroep rjochtet him yn it foarste plak tsjin gasboaringen. Je kinne it ek metafoarysk lêze : as it Ternaard foar de wyn giet, giet it goed mei Ternaard." Overigens waren er volgens hem in Ternaard al duurzame energie-initiatieven
De aksjegroep rjochtet him yn it foarste plak tsjin gasboaringen
voordat duurzaamheid een hype werd. "Ternaard hie al yn de njoggentiger jierren de Stichting Dorpsmolen Ternaard. En der is in enerzjykoöperaasje yn it doarp dy't it gebrûk fan sinnepanielen stimulearje wol."

Informatieavond
Vorige week donderdag was er voor de inwoners van Ternaard een informatieavond over de voorgenomen gaswinning. Daar kwamen zo'n veertig dorpsbewoners en veertig lokale en provinciale politici op af.
Volgens de NAM kan een klein aardgasveld, zoals bij Ternaard, heel Fryslân tien jaar lang van gas voorzien. De Nam wil in 2018 beginnen met proefboringen. In Nederland zijn zo'n 175 kleine aardgasvelden.
politiek.tpo.nl 14 maart 2017 column door Ronald van Raak
Shell-baas Ben van Beurden is een ordinaire graaier
Waarom verdient deze man 61 procent loonsverhoging ?
Ik ben dol op ondernemers. Mensen die echt met iets nieuws komen, iets wat creatief en origineel is. Mensen die zelf geld investeren en zelf risico nemen. Als het een succes wordt, dan worden ze rijk. Als het misloopt, dan gaan ze failliet. Ben van Beurden (foto), de CEO van Shell, is helemaal geen ondernemer. Hij is al 34 jaar in dienst als werknemer van Shell, waar hij geleidelijk is opgeklommen in de bedrijfsbureaucratie, tot hij in 2014 bestuursvoorzitter werd. Vorig jaar gaf Ben van Beurden zichzelf een ferme loonsverhoging van 61 procent, tot 8,3 miljoen euro. Dat is bijna 23.000 euro per dag. Ook op zondag.

Politieke consequenties
De opwarming van de aarde heeft grote gevolgen voor "de leefomgeving van mensen, voor hun toekomstige levensstandaard en voedselvoorraden, met potentieel grote sociale, economische en politieke consequenties van dien." Dit zegt niet een nieuwe radicale milieuclub, maar dat zei Shell in de jaren tachtig. Volgens een interne studie van het bedrijf zou die opwarming vooral worden veroorzaakt door het gebruik van fossiele brandstoffen. Shell heeft daarna direct actie ondernomen. Niet door maatregelen te nemen om de eigen uitstoot van CO2 te verminderen en een meer duurzame energie te ontwikkelen. Maar wel door een internationale lobby te starten om alle politieke maatregelen tegen de CO2-uitstoot zo lang mogelijk tegen te houden.

"Ik pomp alles op"
Toen Ben van Beurden in 2014 aantrad als CEO van Shell was hij een grote onbekende. Dat veranderde toen landen in 2016 in Parijs een klimaatakkoord sloten, met als doel de CO2-uitstoot te verminderen. De baas van Shell werd op slag beroemd, toen hij bij Nieuwsuur verklaarde hier niet aan me te werken : "Ik pomp alles op wat ik kan oppompen." Ben van Beurden werkte al in de jaren tachtig bij Shell, toen het bedrijf juist zelf had onderzocht hoe gevaarlijk de klimaatverandering is, vervolgens weigerde om hier iets aan te doen, maar wel ging lobbyen om politieke maatregelen te frustreren. Toen landen in Parijs besloten om toch maatregelen te nemen, zei de Shell-baas dat het bedrijf desondanks meer wil oppompen, in plaats van investeren in duurzame energie.

Een ordinaire graaier
Het is ook deze schaamteloosheid die Ben van Beurden laat zien in de omgang met de slachtoffers van de gasboringen in Groningen. Waar de mensen van wie het huis op instorten staat moeten vechten voor elke vergoeding en daarbij door Shell zoveel mogelijk worden tegengewerkt. Ik gun iedereen een mooi inkomen, ook de CEO van Shell. Maar dan moet je dat inkomen wel verdienen. Rustig opklimmen in de bureaucratie van een bedrijf is geen verdienste, het bewust wegmoffelen van klimaatproblemen evenmin. Mensen kleineren van wie je zelf het huis kapot hebt gemaakt is ook bepaald geen grote verdienste. Deze bewoners laten stikken, maar jezelf wel een loonsverhoging geven van 61 procent, dat is schaamteloos. Dan ben je gewoon een ordinaire graaier.

Friesch Dagblad 11 februari 2017
Actie tegen beoogde gaswinning bij Ternaard
Ternaard | Onder aanvoering van Werkgroep Laatfrieslandnietzakken gaan meerdere verenigingen actievoeren tegen gaswinning bij Ternaard. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) wil vanuit Ternaard gas onder de Waddenzee winnen.
De werkgroep werkt bij het verzet samen met de Waddenvereniging, Dorpsbelang Ternaard, Feste grun Dongeradiel, milieudefensie, werkgroep Horizon Schiermonnikoog en Gas(t)vrij Terschelling. Ook hebben volgens de werkgroep enkele politieke partijen hun steun uitgesproken.
De werkgroep heeft in januari een
enquete verspreid onder inwoners van Ternaard. Daaruit bleek dat driekwart van de geenqueteerden tegen gaswinning bij het dorp is. Iets meer dan de helft van de respondenten gaf aan bereid te zijn om actie te voeren tegen de plannen van de NAM, en driekwart van hen maakt zich zorgen over de beoogde gaswinning.
Wat voor acties er wanneer ondernomen worden heeft de werkgroep niet bekend gemaakt. Ook het aantal enquetes en de respons daarvan zijn niet duidelijk. De NAM wil vanaf 2019 gas winnen vanuit Ternaard. In totaal wint de NAM gas uit 175 kleine gasvelden in Nederland.
Friesch Dagblad 3 februari 2017
Minister : forse bodemdaling Waddenzee was meetfout
Lauwersoog | Minister Henk Kamp van Economische Zaken ziet geen reden om in te grijpen bij de winning van aardgas onder de Waddenzee. Dit schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer over de vermeende forse daling van zandplaten bij het Pinkegat, ten zuidoosten van Ameland. Er was sprake van een meetfout.

Uit metingen van de NAM in 2015 bleek dat de zandplaten op de Waddenzee onverwacht snel krompen. De gaswinner deed de afgelopen tijd nader onderzoek.
Kamp baseert zich op een tussenrapportage
van dat onderzoek, dat de NAM heeft opgesteld. Daarin staat dat de gemeten daling van de zandplaat een gevolg is van een onnauwkeurige meetmethode. Bovendien bleek al uit een andere meting dat de daling van de diepe ondergrond veel kleiner was.
Kamp legde de rapportage voor aan het Staatstoezicht op de Mijnen en onderzoeksinstituut TNO. Hij concludeert nu dat er niet daadwerkelijk sprake was van bodemdaling. Ingrijpen is dan ook niet nodig, aldus de minister.
NRC 6 december 2016 door Arjen Schreuder

Het wad bij Wierum, in het noordoosten van Friesland. "Wij zijn boos dat de NAM nu wéér een jaar uitstel krijgt." Foto Jaap Schaaf
Was het een foute meting, of zinken de wadden echt?
Plotseling waren de wadplaten bij het Pinkegat vijf centimeter gedaald. Een ramp voor de Waddenzee? Gevolg van de gaswinning? Of een meetfoutje?
Het lijkt wel een schilderij. Uitkijkend over de Waddenzee, op de rand van het land, maakt de wereld een onbeweeglijke indruk. Het is laag water. De wadplaten bij het Friese Wierum zijn bedekt met brokken ijs. Alles staat stil. Gids Lian Zigterman wijst in de verte. Daar ligt Ameland, iets rechts Schiermonnikoog. "Mooi, hè"

We turen naar een deel van de Waddenzee waarover in recente rapporten over de gaswinning harde woorden zijn gevallen. Het Pinkegat. In dit gebied is de afgelopen twee jaren sprake geweest van onverwachte bodemdaling. Misschien is de gaswinning onder de Waddenzee daarvan de oorzaak.

"Spelen met vuur", vindt Lian Zigterman, medewerker van de Waddenvereniging. " Men is iets aan het doen waarvan we de gevolgen niet goed kunnen overzien. Het zou kunnen dat het natuurlijk evenwicht in dit gebied binnenkort kantelt, en dat we iets verliezen wat we nooit meer terug kunnen krijgen. Daar moet je heel voorzichtig mee zijn, vind ik. "

De Waddenvereniging liet onlangs een waarschuwing uitgaan. Met de gaswinning zouden onverantwoorde risico's worden genomen, aldus de natuurbeschermers. Uit rapportages van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) blijkt dat niet alle berekeningen en modellen over de gevolgen van gaswinning voor de kust van Friesland en Groningen kloppen.

" Er zijn te veel onzekerheden om door te gaan. Wij vinden dat minister Kamp de gaswinning moet stoppen ", zegt directeur Arjan Berkhuysen van de Waddenvereniging. En wil de NAM binnenkort in de buurt van het Pinkegat een tweede gasveld exploiteren? " De vergunning daarvoor moet er niet komen. "

" Onlangs nog werd dit verkozen tot mooiste natuurgebied van Nederland "

Een fikse bodemdaling in de Waddenzee zou rampzalig zijn voor het gebied. De wadplaten zouden niet meer droog vallen en dan is er minder voedsel voor met name de miljoenen zeldzame vogels die hier broeden en pleisteren. Onlangs nog werd dit verkozen tot mooiste natuurgebied van Nederland.

Tot de gaswinning werd twaalf jaar geleden besloten, na jaren van debat en ruzie tussen gaswinners en natuurbeschermers. Het waren milieukundige Wouter van Dieren en een commissie onder leiding van PvdA'er Wim Meijer, voormalig commissaris van de koningin in Drenthe, die de impasse doorbraken. Winning van waddengas mocht onder de voorwaarde dat " de hand aan de kraan " zou worden gehouden. De winning zou stoppen als de natuur van dit werelderfgoed te veel schade zou lijden. Verder zou de mechanische kokkelvisserij, nog veel schadelijker geacht dan gaswinning, worden uitgekocht, én er zou veel geld worden gestoken in natuurherstel en " duurzame ontwikkeling" in de waddenregio.

Inmiddels is de gaswinning tien jaar gaande. Er zijn vele dikke rapporten over verschenen. De meeste concluderen dat de gevolgen voor de natuur meevallen. Op basis van de voorspelde bodemdaling zijn er " geen significante effecten " te verwachten, heette het tien jaar geleden in een rapport van Wageningen Universiteit.

Na zeven jaar onderzoek volgde een rapport dat de gaswinning " vooralsnog geen waarneembare effecten " had gehad op de natuur. Ook recente NAM-rapportages melden steevast dat de gemeten bodemdaling binnen de 'gebruiksruimte' is gebleven - vijf tot zes millimeter per jaar, inclusief de berekende zeespiegelstijging plus de effecten van de bewegingen van zand in de Waddenzee.

Er kraakt iets

Toch is er nu iets gaan kraken. Twee jaar geleden bleek na een wat grotere bodemdaling bij het Pinkegat dat de modellen over de voorspelde bodemdaling moesten worden aangepast. Kennelijk daalt door de gaswinning niet alleen de druk in het gesteente, maar ook in bodemlagen die gevuld zijn met water. De snelheid van de bodemdaling is daardoor " aanmerkelijk groter dan in voorgaande jaren werd berekend ", stelde een onafhankelijke commissie die de rapportages van de NAM controleert.

Diezelfde commissie vroeg onlangs ook opheldering over een meting uit de rapportage over 2015, waaruit bleek dat bij het Pinkegat de wadplaten liefst vijf centimeter waren gedaald. " Een onverwacht grote plaatverlaging ", zegt Sjoerd Harkema, secretaris van deze werkgroep van de landelijke commissie voor de milieuffectrapportage. " Omdat niet zeker is dat er daadwerkelijk bodemdaling plaatsvindt en de monitoring geen veranderingen in de natuur door de gaswinning laat zien, is er geen acuut probleem, maar waakzaamheid is zeker geboden. "

Plotseling waren de wadplaten bij het Pinkegat vijf centimeter gedaald.

Het is deze vijf centimeter die nu de gemoederen verhit. In een gesprek met de commissie voor de milieueffectrapportage en Economische Zaken heeft de NAM onlangs gezegd dit meetresultaat niet te kunnen verklaren. Het bedrijf laat de kwestie nader onderzoeken. Over een half jaar zijn de resultaten bekend. Tot verontwaardiging van de Waddenvereniging: " Wij zijn boos dat de NAM nu wéér een jaar uitstel krijgt ", zegt een medewerker.

De onderzoekers denken er het hunne van. De daling van vijf centimeter zou te wijten kunnen zijn aan de onnauwkeurigheid van de metingen, vanuit vliegtuigen met lasers. " Er stond misschien water op de platen tijdens sommige metingen ", zegt Zheng Bing Wang, hoogleraar morfodynamica van lagunes en estuaria aan de Technische Universiteit Delft. Hij is tevens expert-adviseur bij Deltares, het onderzoeksinstituut dat voor de NAM de rapportages verzorgt.

Ook Ger de Lange, bodemdeskundige bij Deltares, denkt niet onmiddellijk aan gaswinning als oorzaak. " De nauwkeurigheid van de meting kan een deel van de verandering verklaren, maar het meest waarschijnlijk is het een gevolg van de dynamiek van het gebied, waardoor er ook platen zijn waar een deel hoger is geworden. " En ja, misschien is de " richting van deze dynamiek ", het wandelen van zand en het wisselen van geulen, wel veroorzaakt door gaswinning. " Je moet eigenlijk meer naar de natuur als geheel kijken. Gaswinning is maar één van de factoren bij de ontwikkeling van de natuur."

Zware kritiek

Intussen oefent Adriaan Houtenbos, gepensioneerd bodemdalingsexpert bij de NAM, zware kritiek op het meetprogramma als geheel. De metingen zijn " te weinig nauwkeurig " en " niet absoluut, maar relatief ", zegt hij. Ook is er " onvoldoende zinvolle informatie " over zeespiegelstijging, bodemdaling en aanslibbing om de maximale gebruiksruimte voor de gaswinning te bepalen. " De modellering klopt niet. " Bovendien is onbekend hoe lang de bodemdaling nog zal " naijlen " als de gaswinning is gestopt. Er wordt gekeken naar " de gaswinning tegenover de huidige bodemdaling, niet de toekomstige bodemdaling. " En ten slotte kun je vraagtekens zetten bij de onafhankelijkheid van de rapportages, omdat de NAM die betaalt. " Die bepaalt wat er gebeurt. "

Dat laatste is veel gehoorde kritiek; is het onderzoek wel onafhankelijk als het wordt gedaan in opdracht van het bedrijf dat de gaswinning uitvoert? Hoogleraar Zheng Bing Wang moet er een beetje om lachen. " Het is toch juist goed dat de NAM dit onderzoek betaalt? Wie zou het anders moeten doen? "

"Is het onderzoek wel onafhankelijk als het wordt gedaan in opdracht van het bedrijf dat de gaswinning uitvoert ?

Voor de objectiviteit van het onderzoek door Deltares staat hij garant. " De NAM vraagt juist ons om onafhankelijk onderzoek te krijgen. Wij laten ons echt niet sturen. Hooguit wil ik wel eens zeggen dat een glas half vol is in plaats van half leeg. Maar dat maakt niet uit, want de feiten zijn dezelfde. "

Zijn persoonlijke opvatting over de plotseling ontdekte vijf centimeter daling bij het Pinkegat is dat we daarover niet al te bezorgd moeten zijn. " We zijn al extreem voorzichtig bij de definitie van de gebruiksruimte voor gaswinning. We hoeven hier niet paniekerig over te doen. Wel moeten we de oorzaak van de gemeten verlaging proberen uit te zoeken. Dat de Waddenvereniging alarm slaat, begrijp ik wel. Dat is haar functie. "

De schemering valt over Pinkegat. Drie steenlopers trippelen over het ijs en vliegen op. " Het mooiste van dit gebied ", zegt Lian Zigterman, " is dat de natuur hier altijd weer anders is. De Waddenzee laat zich niet sturen. "

Nieuwsblad Noordoost-Friesland 29 november 2016.
Bodem Waddenzee daalt sneller.
De bodemdaling tussen Ameland en het vasteland is voor het tweede jaar sneller verlopen dan door de NAM voorspeld.
Ternaard | De bodemdaling tussen Ameland en het vasteland is voor het tweede jaar anders en sneller verlopen dan door de NAM voorspeld. De Waddenvereniging vraagt Minister Kamp dringend per brief om zo snel mogelijk in te grijpen bij de gaswinning door NAM onder de Waddenzee.
De NAM mag nu nog gas onder de Waddenzee winnen mits er een "hand aan de kraan" zit om de winning te stoppen of verminderen als de natuur dreigt te beschadigen. De Tweede Kamer echter heeft de regering in april van dit jaar per motie laten weten sterke twijfels te hebben over de effectiviteit van het zogenaamde "hand aan de kraan principe".
De Waddenvereniging constateerde dat de onafhankelijke commissie die de gaswinning onder het Wad controleert, voor het tweede jaar achtereen een onverklaarbare en forse
bodemdaling onder de Waddenzee rapporteert. Minister Kamp heeft nu het laatste rapport van die commissie ook gezien en deze aan de Tweede Kamer gestuurd, zonder erbij te vermelden wat hij gaat doen om (verdere) schade aan het gebied te voorkomen. Een onverklaarbare bodemdaling van 5 cm in een jaar is fors. En ook het jaar daarvoor daalde de bodem de bodem onder de Waddenzee in hetzelfde gebied. De Minister ziet ondanks dat geen reden om in te grijpen. De Waddenvereniging vindt dit ontoelaatbaar en vraagt de Minister om de winning te stoppen en zeker geen nieuwe winningen meer toe te staan zoals de NAM van plan is bij Ternaard.
Nederlands mooiste natuurgebied is zo bijzonder, omdat dagelijks een groot deel van de bodem droog valt.
Bodemdaling en zeespiegelstijging kunnen deze fragiele balans verstoren.
Friesch Dagblad 19 september 2016.
Waddenbodem mag meer dalen van minister .
Lauwersoog | De bodem van de Waddenzee bij Ameland en Schiermonnikoog mag de komende jaren meer dalen door gaswinning. Uit nieuw onderzoek in opdracht van minister Henk Kamp (Economische Zaken) blijkt dat de zeespiegel minder snel gaat stijgen dan eerder verwacht. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en de Waddenvereniging zijn verrast over die conclusie, die als gevolg heeft dat de bodem met 20 tot 30 procent meer mag dalen.

De NAM wint aardgas uit zes velden in de Waddenzee, voornamelijk tussen Ameland en Schiermonnikoog en het vasteland. Dit leidt tot bodemdaling in twee gebieden: het Pinkegat onder Ameland en de Zoutkamperlaag onder Schiermonnikoog. De toename van de diepte van de zee - het totaal van de zeespiegelstijging en de bodemdaling - mag jaarlijks niet meer zijn dan zes millimeter (Pinkegat) en vijf millimeter (Zoutkamperlaag). Die toename wordt gecompenseerd door zandafzetting uit de Noordzee.

Iedere vijf jaar laat Kamp de verwachte ontwikkeling van de zeespiegel opnieuw onderzoeken. Op basis van de conclusies daarvan bepaalt hij hoe sterk de Waddenbodem mag dalen - het gaat daarbij dus om de diepe ondergrond en niet om de zeebodem, die immers steeds wordt verhoogd met zand.

Nieuwe methode
Onderzoeksinstituut TNO rondde het nieuwe onderzoek in juni af en Kamp brengt het nu naar buiten. TNO heeft dit jaar een nieuwe rekenmethode gebruikt, waarbij historische gegevens worden meegenomen die veel verder teruggaan in de tijd.

Omdat de zeespiegel volgens die rekenmethode minder snel zal stijgen, wordt meer bodemdaling toegestaan : in de Zoutkamperlaag is de toegestane bodemdaling de komende vijf jaar in totaal 13,7 millimeter (was 10,6) en in het Pinkegat 18,7 (was 15,6).
NAM-woordvoerder Henk Heeringa zegt dat de uitkomsten van het onderzoek voor de gaswinner als een verrassing komen. Hij zegt dat het geen gevolgen heeft voor de hoeveelheid gas die zal worden gewonnen. "Het is niet zo dat wij nu meer gaan produceren. De jaarlijkse productievolumes uit het winningsplan zijn bepalend. Die staan gewoon vast."

Bij de gaswinning wordt het zogenoemde hand-aan-de-kraanprincipe toegepast: zodra de maximale bodemdaling wordt overschreden, moet de gaswinning per direct worden stopgezet. Zolang de bodemdaling binnen de bandbreedte blijft, kan de gaswinning doorgaan.

Het besluit is voor de gaswinner niettemin welkom. Eind vorig jaar bleek namelijk dat de bodem onverwacht snel daalde en dat het risico bestond dat de gaswinning vroegtijdig moest worden stopgezet. Nu de maxima worden verhoogd, is de kans dat de winning moet worden gestaakt kleiner. Heeringa wil verder inhoudelijk weinig kwijt over hoe de NAM zal omgaan met de nieuwe normen. Daarvoor wil hij eerst de bezwaartermijn afwachten. Ook voor de Waddenvereniging komt de conclusie van TNO onverwacht. Woordvoerder Jojanneke Drijver zegt dat de vereniging het onderzoek gaat bestuderen. "Het is voor ons lastig om daar nu al iets inhoudelijks over te zeggen."

Op basis van het onderzoek heeft Kamp inmiddels ook besloten de winning van zout bij Harlingen langer toe te staan. Hij heeft het eindjaar van zoutwinning verschoven van 2036 naar 2052.

De besluiten van Kamp over de gas- en zoutwinning liggen momenteel ter inzage. Hiertegen kan binnen zes weken bezwaar worden ingediend.